ĐẠI TƯỚNG ĐOÀN KHUÊ – NGƯỜI CHÍNH ỦY TRƯỞNG THÀNH TỪ LỬA ĐẠN LIÊN KHU 5

Trong cuộc đời hơn nửa thế kỷ hoạt động cách mạng, Đại tướng Đoàn Khuê đã đi qua nhiều chiến trường, từ những năm kháng chiến chống thực dân Pháp đến cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước.

Ông không phải là người chỉ xuất hiện trong những ngày cuối cùng của chiến tranh. Ông trưởng thành từ những chiến trường gian khổ nhất, từng trực tiếp chiến đấu, chỉ huy và làm công tác chính trị ở Liên khu 5. Chính thực tiễn ấy đã tạo nên một vị tướng được đánh giá là nhà chính trị, quân sự song toàn.

Nếu tìm một dấu mốc tiêu biểu để kể về bản lĩnh của Đoàn Khuê trong chiến tranh chống Mỹ, có thể trở về với Chiến dịch Ba Gia năm 1965, một chiến thắng quan trọng trên chiến trường Quảng Ngãi.

TỪ NHÀ ĐÀY BUÔN MA THUỘT ĐẾN CHIẾN TRƯỜNG KHU 5

Năm 1939, khi mới 16 tuổi, Đoàn Khuê tham gia phong trào cách mạng.

Một năm sau, ông bị thực dân Pháp bắt và đưa qua nhiều nhà lao, trong đó có nhà đày Buôn Ma Thuột. Hơn năm năm bị giam cầm không khuất phục được người thanh niên xứ Quảng ấy. Khi Cách mạng Tháng Tám thành công, ông bước vào một cuộc chiến đấu mới.

Từ năm 1947, ông được điều động vào Liên khu 5 và lần lượt đảm nhiệm nhiều cương vị chính trị, chỉ huy tại các trung đoàn.

Đó là một chiến trường đặc biệt.

Núi rừng, đồng bằng, làng mạc đan xen.

Địch mạnh về trang bị.

Ta phải dựa vào địa hình, dựa vào nhân dân và đặc biệt phải biết tổ chức lực lượng phù hợp.

Những năm tháng ấy rèn cho Đoàn Khuê một phong cách mà sau này trở thành dấu ấn trong cuộc đời ông:

sâu sát thực tiễn, gần gũi bộ đội và luôn tìm cách biến sức mạnh của con người thành sức mạnh chiến đấu.

BA GIA - MỘT TRẬN ĐÁNH ĐẶC BIỆT

Năm 1965, chiến trường miền Nam có những chuyển biến lớn.

Mỹ bắt đầu đưa quân chiến đấu trực tiếp vào miền Nam.

Tại Khu 5, lực lượng cách mạng đứng trước yêu cầu phải đánh bại các cuộc hành quân của đối phương, đồng thời chứng minh rằng lực lượng chủ lực của ta có khả năng đánh những đơn vị cơ động mạnh.

Trong bối cảnh ấy, Chiến dịch Ba Gia được mở tại Quảng Ngãi.

Đây là một trong những chiến dịch quan trọng của Khu 5 năm 1965.

Đoàn Khuê khi ấy đang là một trong những cán bộ chỉ huy chủ chốt của chiến trường Khu 5, có nhiều năm gắn bó với địa bàn này.

TRƯỚC GIỜ QUYẾT ĐỊNH

Ba Gia không chỉ là một địa danh.

Đó là nơi thử thách bản lĩnh của lực lượng chủ lực cách mạng.

Đối phương tổ chức lực lượng cơ động nhằm đối phó với các hoạt động của ta.

Phía ta phải lựa chọn cách đánh phù hợp: không đối đầu đơn thuần bằng sức mạnh, mà phải tạo thế, đánh vào nơi đối phương sơ hở và phát huy sự phối hợp giữa bộ đội chủ lực với lực lượng địa phương.

Đó là cách tư duy đã được tôi luyện qua nhiều năm chiến trường.

Đoàn Khuê hiểu rất rõ rằng một trận đánh muốn thắng không thể chỉ dựa vào lòng dũng cảm.

Người lính có thể rất gan dạ.

Nhưng người chỉ huy phải biết đưa lòng dũng cảm ấy vào đúng nơi, đúng lúc.

NHỮNG NGÀY LỬA ĐẠN Ở BA GIA

Cuộc chiến diễn ra quyết liệt.

Các đơn vị của ta chủ động tiến công, từng bước phá vỡ thế phòng thủ và cơ động của đối phương.

Có những thời điểm tình hình chiến trường thay đổi rất nhanh.

Một đơn vị vừa hoàn thành nhiệm vụ đã phải chuyển sang hướng khác.

Một trận đánh kết thúc lại mở ra một trận đánh mới.

Trong những giờ phút ấy, người cán bộ chỉ huy không thể chỉ ngồi trong sở chỉ huy.

Phải nắm tình hình.

Phải nghe báo cáo từ cơ sở.

Phải hiểu bộ đội đang ở đâu, dân đang ở đâu và đối phương đang thay đổi như thế nào.

Đó chính là phong cách mà Đoàn Khuê luôn coi trọng trong suốt quá trình công tác:

muốn chỉ huy đúng thì phải hiểu chiến trường bằng thực tiễn, chứ không chỉ bằng bản đồ.

Chiến dịch Ba Gia kết thúc với thắng lợi lớn của quân và dân ta, góp phần khẳng định khả năng tác chiến của lực lượng chủ lực trên chiến trường Khu 5.

Nhưng giá trị của chiến thắng không chỉ nằm ở những con số.

Nó nằm ở niềm tin.

Niềm tin rằng lực lượng cách mạng có thể đánh bại những đơn vị cơ động mạnh của đối phương.

Niềm tin ấy đặc biệt quan trọng trong năm 1965 - khi chiến tranh đang bước vào một giai đoạn mới.

NGƯỜI CHÍNH ỦY VÀ BÀI TOÁN “GIỮ LỬA”

Đối với Đoàn Khuê, chiến tranh chưa bao giờ chỉ là câu chuyện của những trận đánh.

Ông đặc biệt coi trọng công tác chính trị và tư tưởng.

Bởi ông hiểu rằng sau mỗi trận đánh, người lính không chỉ mang theo chiến công.

Họ còn mang theo mất mát.

Có người mất đồng đội.

Có người bị thương.

Có đơn vị chịu tổn thất lớn.

Vì thế, nhiệm vụ của người chính ủy là giữ cho bộ đội không mất niềm tin sau những gian khổ và hy sinh.

Đó là một công việc âm thầm.

Không có tiếng súng.

Không có chiến công được ghi ngay trên bảng thành tích.

Nhưng đôi khi, chính nó quyết định một đơn vị có thể đứng vững bao lâu.

TỪ BA GIA ĐẾN NHỮNG CHIẾN TRƯỜNG LỚN

Những năm sau đó, Đoàn Khuê tiếp tục gắn bó với chiến trường miền Trung và Khu 5.

Ông trải qua nhiều cương vị, trực tiếp tham gia chỉ đạo, chỉ huy trên những địa bàn ác liệt.

Đến giai đoạn cuối cuộc kháng chiến chống Mỹ, ông trở thành Chính ủy kiêm Tư lệnh Quân khu 5, một cương vị đòi hỏi cả năng lực chính trị lẫn quân sự.

Những kinh nghiệm từ hàng chục năm chiến đấu giúp ông nhìn chiến trường không chỉ bằng một trận đánh riêng lẻ mà bằng toàn bộ thế trận.

Đó là khả năng nhìn xa hơn mục tiêu trước mắt:

Một trận đánh phải phục vụ chiến dịch.

Một chiến dịch phải phục vụ chiến lược.

Và chiến lược cuối cùng phải phục vụ mục tiêu giải phóng dân tộc.

MÙA XUÂN 1975 - KHI NGƯỜI TƯỚNG NHÌN THẤY NGÀY TOÀN THẮNG

Mùa Xuân năm 1975, tình hình chiến trường thay đổi với tốc độ chưa từng có.

Tây Nguyên.

Huế.

Đà Nẵng.

Hàng loạt thắng lợi nối tiếp nhau.

Tại Khu 5, những người từng chiến đấu suốt nhiều thập kỷ hiểu rằng thời cơ lịch sử đã đến.

Nhưng chiến thắng cuối cùng vẫn đòi hỏi sự quyết đoán, tổ chức lực lượng và phối hợp chặt chẽ.

Những kinh nghiệm mà Đoàn Khuê tích lũy từ Liên khu 5 năm xưa giờ đây trở thành vốn quý trong giai đoạn quyết định của cuộc chiến.

Từ một người cán bộ trẻ từng đi qua những trận đánh ở Khu 5, ông đã trở thành một trong những cán bộ chỉ huy cấp cao của quân đội.

ĐIỀU CÒN LẠI SAU MỘT TRẬN ĐÁNH

Nhiều năm sau chiến tranh, Đoàn Khuê đặc biệt quan tâm đến việc tổng kết chiến tranh và tổng kết các trận đánh.

Ông từng nhấn mạnh rằng những kinh nghiệm chiến đấu của thế hệ trước là một “kho báu” cần được lưu giữ để các thế hệ sau hiểu và vận dụng.

Có lẽ điều ấy bắt nguồn từ chính cuộc đời ông.

Ông đã từng trực tiếp đi qua chiến tranh.

Ông hiểu rằng một trận đánh không chỉ có bản đồ và những mũi tên.

Đằng sau mỗi mũi tên là con người.

Đằng sau mỗi chiến thắng là sự hy sinh.

Và đằng sau mỗi bài học quân sự là những năm tháng mà một thế hệ đã đánh đổi bằng tuổi trẻ của mình.