ĐẠI TƯỚNG MAI CHÍ THỌ – MỘT NHÂN CÁCH LỚN
Đại tướng Mai Chí Thọ, tên khai sinh là Phan Đình Đống, còn có các tên Nguyễn Xuân Mai và Năm Xuân, sinh ngày 15/7/1922 tại Địch Lễ, Mỹ Lộc, Nam Định; địa danh này nay thuộc phường Hồng Quang, tỉnh Ninh Bình. Sinh ra trong một gia đình có truyền thống yêu nước và cách mạng, ông sớm bước vào con đường hoạt động cách mạng và trải qua hơn 70 năm gắn bó với sự nghiệp đấu tranh giành độc lập, thống nhất đất nước cũng như xây dựng, bảo vệ Tổ quốc. Cuộc đời hoạt động của ông đặc biệt gắn bó với Nam Bộ, nơi ông từng đảm nhiệm nhiều trọng trách quan trọng trong những năm tháng chiến tranh và sau ngày đất nước thống nhất.
Trong hai cuộc kháng chiến, Mai Chí Thọ là một trong những cán bộ lãnh đạo có mặt tại nhiều địa bàn và thời điểm quan trọng của cách mạng miền Nam. Ông từng giữ cương vị Bí thư Liên Tỉnh ủy miền Đông, từ năm 1960 là Bí thư Khu ủy miền Đông Nam Bộ, gắn với những sự kiện lớn của quân dân miền Đông và miền Nam. Một dấu mốc đáng chú ý là trận Tua Hai tháng 1/1960, trong đó ông là một trong những người trực tiếp chỉ huy. Theo các tư liệu được trình bày tại Hội thảo khoa học kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông, sự kiện này được xem là một dấu mốc mở ra giai đoạn đấu tranh mới trên chiến trường miền Nam.
Sau ngày đất nước thống nhất, Mai Chí Thọ tiếp tục đảm nhiệm nhiều trọng trách trong công tác lãnh đạo, trong đó có thời gian làm lãnh đạo Thành phố Hồ Chí Minh và sau đó giữ cương vị Bộ trưởng Bộ Công an, trở thành vị Đại tướng đầu tiên của ngành Công an. Trong công tác, ông được những người từng làm việc cùng nhắc đến là một cán bộ sâu sát cơ sở, quan tâm đến đời sống của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân. Đại tướng Lê Hồng Anh từng kể rằng ông Mai Chí Thọ rất gần gũi với cấp dưới, hiểu những khó khăn và trăn trở của họ; trong quan hệ với đồng bào, đồng chí, ông thể hiện sự mềm mỏng, tỉnh táo, trong khi luôn kiên quyết trước những vấn đề mà ông cho là cần phải đấu tranh.
Một dấu ấn đáng chú ý trong những năm làm lãnh đạo Thành phố Hồ Chí Minh là sự quan tâm của ông đối với xóa đói, giảm nghèo và đời sống người dân. Khi tham gia cố vấn cho công tác này, ông nhấn mạnh rằng phát triển kinh tế phải đi cùng công bằng xã hội, không để những người nghèo trở thành đối tượng chịu thiệt thòi trong quá trình đổi mới. Ông cũng vận động cán bộ, đảng viên tham gia các phong trào xóa đói, giảm nghèo, đồng thời quan tâm đến công tác đền ơn đáp nghĩa, khuyến học và các hoạt động xã hội. Những năm cuối đời, dù không còn giữ các chức vụ lãnh đạo, ông vẫn tiếp tục dành tâm sức cho công tác xây dựng Đảng, chính quyền và lực lượng Công an nhân dân.
Điều khiến hình ảnh Mai Chí Thọ được nhiều đồng chí, đồng bào và gia đình nhắc nhớ không chỉ nằm ở những chức vụ ông từng đảm nhiệm mà còn ở phong cách sống gần gũi, mạnh mẽ nhưng giàu tình cảm. Gia đình kể rằng do chiến tranh và nhiệm vụ công tác, cả gia đình chỉ có khoảng 16 năm thực sự được đoàn tụ. Tuy vậy, trong suy nghĩ của ông, khái niệm gia đình không chỉ giới hạn ở những người ruột thịt; những người bạn, đồng chí, cán bộ cơ sở và những gia đình từng giúp đỡ ông trong những năm tháng hoạt động cách mạng đều được ông coi như một phần của “gia đình lớn”. Chi tiết ấy phần nào cho thấy một con người đã trải qua chiến tranh, nhà tù và những năm tháng gian khổ nhưng vẫn giữ được sự lạc quan, tình cảm và sự gắn bó với con người.
Mai Chí Thọ qua đời sau một cuộc đời dài gắn bó với cách mạng và công tác lãnh đạo. Ông được Đảng, Nhà nước trao tặng Huân chương Sao Vàng, Huy hiệu 60 năm tuổi Đảng, Huân chương Quân công hạng Nhất, Huân chương Kháng chiến chống Pháp hạng Nhất, Huân chương Lao động hạng Nhất, Huy chương “Vì An ninh Tổ quốc” cùng nhiều phần thưởng khác. Qua những tư liệu, hồi ức của đồng chí, đồng đội và gia đình được Bảo tàng Lịch sử Quốc gia giới thiệu, hình ảnh nổi bật về Đại tướng Mai Chí Thọ là một cán bộ gắn bó với thực tiễn, gần dân, quan tâm đến con người và dành phần lớn cuộc đời cho những nhiệm vụ được giao.
