ĐẠI TƯỚNG MAI CHÍ THỌ – TẤM GƯƠNG CHIẾN ĐẤU KIÊN CƯỜNG, VỊ TƯỚNG TÀI BA VÀ TẤM LÒNG VÌ DÂN

TIỂU SỬ CHI TIẾT VÀ HÀNH TRÌNH CÁCH MẠNG SÔI NỔI (1936 – 2007)

Lửa thử vàng trong lao tù thực dân (1936 – 1945)

Mới 14 tuổi (năm 1936), khi còn ngồi trên ghế nhà trường, chàng thanh niên Phan Đình Đống đã dấn thân vào phong trào đấu tranh học sinh Huế – Hà Nội. Từ năm 1938 đến năm 1940, đồng chí tham gia Tổ chức Thanh niên Dân chủ, rồi Thanh niên Phản đế tại Trường Trung học Nam Định và được tín nhiệm bầu làm Bí thư Đoàn Thanh niên Phản đế Nam Định. Năm 1939, khi vừa tròn 17 tuổi, đồng chí vinh dự được kết nạp vào Đảng Cộng sản Đông Dương.

Tháng 9 năm 1940, mật thám Pháp bắt giam đồng chí. Trong suốt 5 năm (1940 – 1945), kẻ thù đã luân chuyển giam cầm đồng chí qua hàng loạt nhà tù khét tiếng dã man: Nam Định, Hỏa Lò (Hà Nội), Sơn La, Khám Lớn (Sài Gòn) và cuối cùng đày ra "địa ngục trần gian" Côn Đảo. Những đòn tra tấn dã man và chế độ lao tù khắc nghiệt không thể làm nhụt chí người thanh niên cộng sản. Trái lại, đồng chí đã cùng các đồng đội biến nhà tù đế quốc thành trường học cách mạng, rèn luyện ý chí sắt đá và nhân cách người cộng sản.

1. Đứng nơi đầu sóng ngọn gió Nam Bộ thời kháng Pháp (1945 – 1954)

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, vừa thoát khỏi nhà tù Côn Đảo, đồng chí lập tức lao vào cuộc chiến đấu mới ở Nam Bộ. Đồng chí được giao làm Bí thư Thanh niên Cứu quốc, sau đó làm Trưởng ty Công an kiêm Phó Bí thư Tỉnh ủy Cần Thơ (1948). Từ cuối năm 1948 đến năm 1949, đồng chí giữ chức Trưởng ty Công an, Phó Bí thư rồi Bí thư Tỉnh ủy Mỹ Tho.

Từ năm 1950 đến năm 1954, đồng chí là Phó Giám đốc Sở Công an Nam Bộ, Bí thư Liên chi chính quyền Nam Bộ (1950-1952), rồi trực tiếp phụ trách Công an miền Đông Nam Bộ (1952-1954). Trong thời kỳ này, đồng chí đã thể hiện tư duy vô cùng sáng tạo khi chỉ đạo thành lập các đơn vị vũ trang tinh gọn, cơ động như 'Trinh sát cứu quốc đoàn' và 'Đội trừ gian'. Các tổ chức này đã đánh mạnh vào chính quyền cơ sở của địch, phá tề, trừ gian, củng cố thế trận chiến tranh nhân dân ở Nam Bộ.

Người chỉ huy tình báo chiến lược và ngọn lửa Đồng khởi (1954 – 1975)

Tháng 7 năm 1954, Hiệp định Giơ-ne-vơ được ký kết. Theo phân công, đồng chí thuộc diện tập kết ra Bắc. Thế nhưng, trước cảnh miền Nam còn chia cắt, đồng chí đã chủ động xin Xứ ủy Nam Bộ cho ở lại chiến trường miền Nam để tiếp tục chiến đấu cùng đồng bào. Tháng 12 năm 1954, Xứ ủy Nam Bộ thành lập Ban Nghiên cứu địch tình Xứ ủy; năm 1955, đồng chí Mai Chí Thọ làm Trưởng ban, trực tiếp chỉ đạo Hệ thống tình báo chính trị mật danh 'OT' (gồm 6 lưới từ OT3 đến OT8) cắm sâu vào ngụy quyền Sài Gòn.

Tháng 3 năm 1958, đồng chí tham gia Đảng ủy Quân sự Miền (cùng các đồng chí Nguyễn Hữu Xuyến, Nguyễn Việt Hồng, Trọng Nhân). Đồng chí trực tiếp làm Bí thư Đảng ủy Mặt trận trong trận đánh diệt chi khu Dầu Tiếng (11/08/1958) và đặc biệt là trận tiến công căn cứ Tua Hai (Tây Ninh) đêm 26 tháng 1 năm 1960. Thắng lợi giòn giã của trận Tua Hai đã rung động giới quân sự Mỹ - Sài Gòn, tạo đà phát động quần chúng Đồng khởi khắp miền Nam.

Trong suốt giai đoạn 1960 – 1975, đồng chí liên tục giữ các trọng trách: Bí thư Khu ủy miền Đông Nam Bộ (1960-1965), Bí thư Thành ủy Sài Gòn – Gia Định, Chính ủy Quân khu Sài Gòn – Gia Định (1965-1975). Trong Mùa Xuân Đại thắng 1975, đồng chí Năm Xuân cùng Ban An ninh Sài Gòn – Gia Định đã bảo vệ an toàn tuyệt đối cho cơ quan lãnh đạo chỉ đạo Chiến dịch Hồ Chí Minh lịch sử.

Kiến tạo và tinh thần 'Xé rào' tại TP. Hồ Chí Minh (1975 – 1986)

Sau ngày thống nhất, đồng chí đảm nhận vai trò Giám đốc Sở Công an TP.HCM, Phó Bí thư Thường trực, Chủ tịch UBND Thành phố (1978–1985), rồi Bí thư Thành ủy TP.HCM (1986). Trong giai đoạn kinh tế đất nước lâm vào khủng hoảng nghiêm trọng do cơ chế tập trung bao cấp, đồng chí Mai Chí Thọ cùng các đồng chí Nguyễn Văn Linh, Võ Văn Kiệt đã dũng cảm khởi xướng, ủng hộ và tổ chức thực hiện các chính sách 'xé rào' kinh tế (như bù giá vào lương, tháo gỡ cho sản xuất công nghiệp, thu mua lương thực theo giá thị trường). Những bước đột phá thực tiễn này từ TP.HCM đã trở thành tiền đề thực tiễn quý giá để Đảng hoạch định đường lối Đổi mới tại Đại hội VI (1986).

Bộ trưởng Bộ Nội vụ và Vị Đại tướng đầu tiên của CAND (1987 – 1991)

Tháng 11 năm 1986, đồng chí làm Thứ trưởng thứ nhất Bộ Nội vụ; tháng 12 năm 1986 được bầu vào Bộ Chính trị; tháng 2 năm 1987 được bổ nhiệm làm Bộ trưởng Bộ Nội vụ (nay là Bộ Công an). Tháng 5 năm 1989, đồng chí được phong quân hàm Đại tướng – trở thành vị Đại tướng đầu tiên của Công an nhân dân Việt Nam.

Trên cương vị Tư lệnh ngành Công an, Đại tướng Mai Chí Thọ đã để lại những dấu ấn chiến lược mang tính lịch sử:

• Chỉ đạo tham mưu ban hành Chỉ thị số 135-CT (14/05/1989) về tăng cường công tác bảo vệ trật tự an toàn xã hội, liên tục tấn công trừng trị tội phạm.

• Chủ động đề xuất Bộ Chính trị ban hành Quyết định số 110-QĐ/TW (30/08/1990) thành lập Đảng ủy Công an Trung ương có chức năng lãnh đạo toàn diện công tác công an, giữ vững ổn định chính trị trong bối cảnh Liên Xô và Đông Âu sụp đổ.

• Đổi mới tư duy an ninh quốc gia, phát triển tình báo công an, bảo vệ chính trị nội bộ và đẩy mạnh phong trào 'Toàn dân bảo vệ an ninh Tổ quốc'.

CÂU CHUYỆN NHÂN CHỨNG SỐNG ĐỘNG VỀ 'ANH NĂM XUÂN'

Mạng lưới tình báo 'OT' trong lòng sào huyệt Sài Gòn

Sau Hiệp định Giơ-ne-vơ 1954, khi kẻ thù lê máy chém khắp miền Nam thực hiện Đạo luật 10/59, việc xây dựng lực lượng tình báo ngay trong lòng sào huyệt địch là một bài toán sinh tử. Đồng chí Mai Chí Thọ lúc đó là Trưởng ban Địch tình Xứ ủy Nam Bộ đã trực tiếp thiết lập mạng lưới tình báo OT (gồm 6 lưới OT3 đến OT8). Điểm đặc biệt của Anh Năm Xuân là sự điềm tĩnh kỳ lạ và khả năng nhìn người tinh tế. Anh trực tiếp chỉ đạo gài cắm cán bộ vào các đảng phái ngụy quyền, bộ tổng tham mưu và các cơ quan tình báo Mỹ - Sài Gòn. Nhờ sự mưu trí của Anh, mạng lưới OT đã hoạt động an toàn, cung cấp những tin tức tình báo chiến lược vô giá, khiến giới tình báo đối phương hoàn toàn bị bất ngờ.

Đêm Tua Hai rung chuyển chiến trường Tây Ninh

Đêm 26 tháng 1 năm 1960, trận tấn công căn cứ Tua Hai (Tây Ninh) nổ súng. Với vai trò Bí thư Đảng ủy Mặt trận, Anh Năm Xuân đã sát sao theo dõi từng phương án tác chiến, trực tiếp báo cáo xin ý kiến Bí thư Xứ ủy Nguyễn Văn Linh. Chiến thắng Tua Hai không chỉ tiêu diệt và làm tan rã lực lượng lớn của địch, thu hàng ngàn súng đạn mà còn giải phóng một vùng rộng lớn. Nhớ lại đêm ấy, Anh Năm Xuân chia sẻ: 'Tua Hai không chỉ là một trận đánh quân sự, mà là tiếng pháo hiệu thức tỉnh quần chúng nổi dậy, mở ra làn sóng Đồng khởi trên toàn miền Nam'.

Bản lĩnh 'xé rào' cứu dân khỏi cơn đói

Những năm 1978 – 1980, TP. Hồ Chí Minh đứng trước nguy cơ thiếu hụt lương thực trầm trọng. Cơ chế bao cấp thắt chặt khiến lúa gạo không thể lưu thông về thành phố. Đứng trước cảnh người dân gặp muôn vàn khó khăn, Chủ tịch UBND TP.HCM Mai Chí Thọ đã cùng Bí thư Thành ủy Võ Văn Kiệt đưa ra quyết định lịch sử: Cho phép các công ty lương thực thành phố 'xé rào', mang tiền mặt về các tỉnh miền Tây thu mua lúa gạo theo giá thỏa thuận của thị trường để cứu dân. Khi có ý kiến lo ngại hành động này 'vi phạm nguyên tắc bao cấp', Anh Năm Xuân thẳng thắn trả lời: 'Nếu để dân đói thì đó mới là vi phạm bản chất của cách mạng. Thà chịu kỷ luật chứ không thể để dân đói!'.

Tấm lòng vị tướng: Thương lính như con, trọn nghĩa với dân

Không chỉ là vị tướng tài ba, Đại tướng Mai Chí Thọ còn nổi tiếng là người sống vô cùng tình nghĩa, giản dị. Trong suốt thời gian làm Bộ trưởng Bộ Nội vụ cũng như khi về hưu, Anh coi các chiến sĩ cận vệ, trợ lý như con cháu trong nhà. Đồng chí Ngô Tuấn Long (nguyên Trợ lý của Đại tướng) còn giữ mãi bài thơ xúc động sáng tác mừng thọ Đại tướng 84 tuổi (năm 2005) đề cao tấm lòng bao la của người chỉ huy.

Khi đã nghỉ hưu, Đại tướng vẫn lặn lội trở lại vùng căn cứ cũ ở Cà Mau, thăm lại từng gia đình má cơ sở đã từng nuôi giấu mình trong chiến tranh. Anh sáng lập và tích cực tham gia các quỹ khuyến học, chương trình xóa đói giảm nghèo, chăm lo cho trẻ em nghèo hiếu học (như hình ảnh xúc động khi Anh gặp gỡ em bé Nôli tại Phnôm Pênh). Anh còn dành nhiều tâm huyết viết hai tập hồi ký nổi tiếng: 'Những mẩu chuyện đời tôi' và 'Theo bước chân lịch sử' (NXB Trẻ, 2001) để lại cho thế hệ mai sau.