Dân công hỏa tuyến và những chuyến xe thồ huyền thoại

Năm 1954, bà Ma Thị Xuân vừa tròn 18 tuổi, là một trong hàng vạn dân công hỏa tuyến từ các tỉnh trung du và miền núi phía Bắc tham gia phục vụ Chiến dịch Điện Biên Phủ. Chiếc xe đạp thồ - phương tiện vận tải thô sơ nhưng đầy sáng tạo - đã theo bà qua những cung đường núi hiểm trở.

"Xe đạp thồ ngày ấy được cải tiến từ xe Pháp. Chúng tôi buộc thêm hai thanh tre ở hai bên, phía trước gắn thêm một thanh để chở hàng. Mỗi xe có thể chở từ 2 đến 3 tạ gạo. Khi lên dốc thì cúi người đẩy, khi xuống dốc thì ghìm xe lại để khỏi lao xuống vực" – bà Xuân kể.

Con đường từ Tuần Giáo vào Điện Biên dài hơn 80km, toàn là đèo dốc, lại bị máy bay Pháp đánh phá liên tục. "Nhiều hôm vừa đi vừa né bom. Có đồng chí hy sinh, chúng tôi mai táng tạm bên đường rồi lại tiếp tục lên đường. Lương thực phải kịp vào đến nơi cho bộ đội, không thể chậm trễ" – giọng bà trầm lắng.

Điều khiến bà nhớ nhất là những đêm trăng sáng, từng đoàn xe thồ nối đuôi nhau như rồng rắn, tiếng người hô "cố lên, sắp tới đích rồi" vang vọng giữa đại ngàn. "Cảnh tượng ấy đẹp lắm, như trẩy hội vậy. Ai cũng vui, cũng hào hứng dù mệt. Vì biết rằng, mỗi cân gạo chúng tôi chuyển được là thêm một viên đạn, một ổ bánh mì cho bộ đội nơi chiến hào" .

Sau chiến thắng Điện Biên, bà trở về bản làng, tiếp tục cuộc sống nương rẫy. Nhưng hình ảnh những chuyến xe thồ, những ngày đêm vượt đèo, lội suối vẫn còn nguyên trong ký ức. "Đó là những tháng ngày gian khổ nhất nhưng cũng đẹp nhất cuộc đời tôi" – bà mỉm cười.