DÂN CÔNG HƯNG YÊN MỞ ĐƯỜNG CHIẾN LƯỢC
Trong chiến tranh, có những con đường không ghi tên trên bản đồ, không có mốc giới, nhưng lại quyết định sự sống còn của chiến trường. Những con đường ấy được mở bằng cuốc xẻng, bằng vai người, bằng máu và mồ hôi của dân công. Hồi ức của ông Trần Văn Lập là ký ức thầm lặng về những ngày mở đường chiến lược từ hậu phương Hưng Yên.
Con đường chiến lược ấy không có tên gọi.
Người ta chỉ gọi đơn giản:
“Đường dân công mở.”
Lệnh đi mở đường
Năm ấy, ông Trần Văn Lập vừa tròn hai mươi tuổi.
“Chưa kịp nghĩ mình là người lớn,” ông nói, “đã có lệnh gọi đi dân công.”
Lệnh không ghi rõ điểm đến. Chỉ biết: đi xa – đi lâu – đi trong bom đạn.
Từ làng quê ra chiến trường
Những người dân công Hưng Yên lên đường trong đêm.
Vai gánh cuốc, xẻng, dao phát. Lưng đeo túi gạo rang.
“Không súng,” ông Lập kể. “Chỉ có tay không với đất đá.”
Mở đường trong rừng rậm
Con đường phải mở xuyên rừng, băng suối, vượt đồi.
Ban ngày phát cây. Ban đêm đào đất, san mặt đường.
“Mở chậm thì xe không qua. Mở ẩu thì lún,” ông nói.
Bom đánh vào đường, dân công lại mở
Địch đánh phá giao thông dữ dội.
Có ngày vừa mở xong buổi sáng, chiều bom đánh sập.
“Tối lại ra làm lại,” ông Lập nhớ.
Con đường sống được bao lâu phụ thuộc vào sức người.
Cuốc xẻng thành vũ khí
Cuốc xẻng không chỉ để đào đất.
“Có lúc dùng để đào người ra khỏi đất,” ông nói khẽ.
Bom vùi, sập hầm, đất đá đè lên nhau.
Những cái chết không tên
Dân công hy sinh nhiều lắm.
“Không có bia mộ,” ông Lập nói. “Chỉ nhớ mặt.”
Có người sáng còn ăn chung nắm cơm, tối đã nằm lại ven đường.
Bữa ăn bên miệng hố bom
Cơm trộn đất, nước suối đục.
Ăn vội trong giao thông hào.
“Ăn nhanh để còn đào,” ông kể.
Con đường sống của chiến trường
Khi xe quân sự lăn bánh qua, dân công đứng nép bên đường.
“Nghe tiếng xe là mừng,” ông Lập nói.
Đường thông – chiến trường có đạn, có gạo.
Giữ đường trong mưa bom
Có đêm, bom đánh liên tục.
Dân công nằm ép sát taluy, chờ tiếng nổ dứt lại bật dậy san đường.
“Không giữ được đường là có tội,” ông Lập nói.
Những bước chân thầm lặng
Không ai gọi họ là anh hùng lúc ấy.
Không có huân chương, không có cấp bậc.
Chỉ có những bước chân lặng lẽ nối dài con đường.
Ngày trở về làng
Khi chiến dịch qua, dân công trở về.
“Nhìn lại tay chai, vai trầy,” ông Lập cười.
Con đường họ mở giờ đã nằm sâu trong rừng, không còn dấu vết.
Con đường còn trong ký ức
Nhưng trong ký ức người dân công, con đường ấy chưa bao giờ mất.
“Mỗi lần nghe xe chạy, tôi lại nhớ,” ông Lập nói.
Những con người làm nên chiến thắng
Chiến thắng không chỉ ở chiến hào.
Chiến thắng bắt đầu từ những con đường được mở bằng tay trần.
Dân công Hưng Yên đã góp phần làm nên lịch sử
bằng sự bền bỉ, lặng thầm và không đòi hỏi ghi công.
