Đặng Huy Trứ – Nhà canh tân với tư tưởng đổi mới và tự cường

Đặng Huy Trứ (1825–1874) sinh tại làng Thanh Lương, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên (nay thuộc thành phố Huế). Xuất thân từ nền giáo dục Nho học, ông sớm thể hiện tư tưởng tiến bộ, đặc biệt coi trọng thương nghiệp, khoa học – kỹ thuật và việc mở rộng giao thương, với mong muốn góp phần tăng cường thực lực đất nước.

Trong những lần được cử đi Trung Quốc, Đặng Huy Trứ có cơ hội tìm hiểu tình hình kinh tế, quân sự và khoa học – kỹ thuật bên ngoài. Năm 1867, ông được cử sang Áo Môn tìm hiểu tình hình và mua sắm vũ khí. Những trải nghiệm này giúp ông nhận thức rõ hơn sự cần thiết của việc canh tân đất nước, phát triển kinh tế và nâng cao thực lực quốc gia để bảo vệ đất nước trước nguy cơ xâm lược.

Cuối năm 1868, từ Trung Quốc, ông dâng tấu đề xuất kế sách “tự cường tự trị”, nhấn mạnh việc học hỏi kinh nghiệm bên ngoài, phát triển nông nghiệp, thương nghiệp, khai mỏ, giao thông và ứng dụng khoa học – kỹ thuật. Ông cũng đề cao phương châm “công tư lưỡng lợi”, chú trọng kết hợp nguồn lực nhà nước và tư nhân để phát triển kinh tế.

Đặng Huy Trứ đặc biệt quan tâm đến khoa học và kỹ thuật. Ông tìm hiểu kỹ thuật chế tạo máy móc, đóng tàu, đúc súng đạn, sưu tầm sách báo nước ngoài và khuyến khích người Việt học hỏi kỹ thuật mới. Ông cũng có nhiều hoạt động thúc đẩy thương nghiệp, lưu thông hàng hóa và khai thác nguồn lực trong nước.

Không chỉ quan tâm kinh tế và quân sự, Đặng Huy Trứ còn chú trọng giáo dục, truyền bá tri thức và tiếp thu thành tựu mới. Ông mở trường, hiệu sách, nhà in và đặc biệt góp phần đưa kỹ thuật nhiếp ảnh vào Việt Nam, trở thành một trong những người đặt nền móng cho nhiếp ảnh Việt Nam.

Những tư tưởng và hoạt động của Đặng Huy Trứ thể hiện tinh thần đổi mới, ý thức tự cường và khát vọng canh tân đất nước trong bối cảnh Việt Nam đứng trước nguy cơ xâm lược và những biến động lớn của thế kỷ XIX. Dù nhiều đề xuất chưa được triều đình thực hiện đầy đủ, tư tưởng của ông vẫn để lại dấu ấn đáng kể trong lịch sử Việt Nam.

Ngày 7/8/1874, Đặng Huy Trứ qua đời trên đường rút lên Đồn Vàng, Hưng Hóa để tiếp tục chống Pháp. Cuộc đời ông để lại hình ảnh một trí thức yêu nước luôn trăn trở tìm con đường canh tân, tự cường và xây dựng đất nước.