Đặng Thùy Trâm (2)

“Nhật ký Đặng Thùy Trâm” – Bản anh hùng ca giữa thời hoa lửa

Trong những năm tháng chiến tranh đầy bom đạn và mất mát, dân tộc Việt Nam đã chứng kiến biết bao tấm gương anh hùng ngời sáng. Giữa “thời hoa lửa” ấy, hình ảnh bác sĩ Đặng Thùy Trâm hiện lên như một đóa hoa kiên cường giữa chiến trường khốc liệt. Cuốn “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” không chỉ là những trang ghi chép riêng tư mà còn là bản anh hùng ca thấm đẫm lý tưởng, tình yêu thương và khát vọng sống cao đẹp của cả một thế hệ thanh niên Việt Nam.

Liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26, tháng 11, năm 1942 tại thành phố Huế, tỉnh Thừa Thiên, gia đình thường trú tại Hà Nội. Xuất thân trong một gia đình tri thức, có cha là bác sĩ Đặng Ngọc Khuê và mẹ là dược sĩ nguyên là giảng viên tại trường Đại học Dược Hà Nội. Thuở nhỏ theo gia đình sinh sống và học tập tại Hà Nội. Tốt nghiệp trường Đại học Y Hà Nội năm. Khi đất nước bước vào giai đoạn chiến tranh ác liệt, thay vì chọn cuộc sống bình yên nơi phố thị, chị đã tình nguyện tham gia Quân đội Nhân dân Việt Nam, lên đường vào chiến trường miền Nam năm 1967. Quyết định ấy thể hiện tinh thần trách nhiệm và lòng yêu nước sâu sắc của một trí thức trẻ người Hà Thành.

Tác phẩm “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” là tập nhật ký được tác giả viết từ năm 1968 đến năm 1970. Đó là những dòng ghi chép chân thực về cuộc sống hàng ngày nơi tuyến đầu chống đế quốc Mỹ, về nỗi đau của dân tộc Việt Nam trong chiến tranh và cả ước mơ, khát khao cháy bỏng ngày đất nước hòa bình để tác giả được trờ về với gia đình, với Hà Nội thân yêu. Tập nhật ký do Frederic Whitehurst, cựu sĩ quan quân báo Hoa Kỳ, lưu giữ cho đến ngày được trả lại cho gia đình tác giả vào tháng 4 năm 2005. Ông đã giữ quyển nhật lý này mà không đốt đi vì nghe theo lời khuyên của thông dịch viên – thượng sĩ quân đội Việt Nam Cộng Hòa Nguyễn Trung Hiếu (trong cùng đơn vị): “Fred, đừng đốt cuốn sổ này, bản thân trong nó đã có lửa”.

Chiến trường Quảng Ngãi những năm ấy là nơi “mưa bom bão đạn” ngày đêm. Trong hoàn cảnh thiếu thốn đủ bề – thiếu thuốc men, thiếu lương thực, điều kiện sinh hoạt vô cùng gian khổ, Đặng Thùy Trâm vẫn miệt mài cứu chữa thương binh. Nhiều ca mổ được thực hiện trong ánh đèn dầu giữa rừng sâu. Có những lúc phải vừa mổ vừa nghe tiếng bom rơi, có khi phải di chuyển bệnh xá liên tục để tránh sự truy lùng của địch. Mỗi ngày trôi qua là một cuộc đấu tranh giữa sự sống và cái chết. Thế nhưng, trong hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, trái tim người nữ bác sĩ trẻ vẫn cháy bỏng niềm tin và lòng nhân ái.

Những trang nhật ký của chị ghi lại chân thực từng khoảnh khắc nơi chiến trường. Đó là nỗi đau khi chứng kiến đồng đội hy sinh, là sự day dứt khi không thể cứu sống tất cả thương binh, là những phút yếu lòng giữa cô đơn và hiểm nguy. Nhưng vượt lên trên tất cả là tinh thần lạc quan và ý chí kiên cường. Chị luôn tự nhắc mình phải mạnh mẽ, phải sống xứng đáng với niềm tin của gia đình và Tổ quốc. Chị viết về lý tưởng cách mạng với niềm tự hào, về ngày chiến thắng với niềm tin tuyệt đối.

Bên cạnh hình ảnh một bác sĩ quả cảm là một cô gái Hà Thành giàu tình cảm. Trong những trang nhật ký, ta bắt gặp nỗi nhớ mẹ da diết, nhớ mái nhà thân yêu, nhớ những con đường Hà Nội yên bình. Chị khao khát được sống, được yêu thương, được cống hiến. Chính những dòng tâm sự rất đỗi đời thường ấy đã khiến hình ảnh Đặng Thùy Trâm trở nên gần gũi và chân thực hơn bao giờ hết. Chị không phải là một con người phi thường không biết sợ hãi, mà là một cô gái trẻ biết rung động, biết yếu mềm, nhưng đã vượt lên tất cả để sống vì lý tưởng lớn lao.

Tháng 6 năm 1970, trong một trận càn của địch vào căn cứ của ta tại chiến tường Đức Phổ thuộc tỉnh Quảng Ngãi, Đặng Thùy Trâm đã anh dũng hy sinh khi mới 27 tuổi. Cuốn nhật ký của chị được một người lính Mỹ giữ lại vì cảm phục những dòng viết đầy nhân văn. Hơn ba mươi năm sau, cuốn sổ nhỏ ấy mới được trao lại cho gia đình và công bố trước công chúng. Khi những trang nhật ký được xuất bản, hàng triệu người đã xúc động trước một tâm hồn trong sáng và cao đẹp của người con gái cương nghị, thủy chung, trong sáng và thánh thiện. Những dòng chữ giản dị nhưng đầy sức lay động đã giúp thế hệ sau hiểu rõ hơn về sự hy sinh thầm lặng của những con người trong chiến tranh. Trước vẻ đẹp của người con gái đó, nhạc sĩ Đoàn Nguyên Hiếu đã viết dành riêng cho chị:

“Miền Trung yêu thương ôm mãi vào lòng

Người con gái Hà Nội…

Từng dòng nhật ký ngày nào còn đây

Vẫn thiêng liêng trong triệu tấm lòng

Ngàn lời hát ấy cuộn trào trong tim

Dẫu bao năm thời gian lặng lẽ trôi

Giữa nơi chiến hào thấm giọt máu đào

Người bác sĩ quên mình vì quê hương”

Với cách viết mộc mạc, chân thành, Đặng Thùy Trâm dã khiến cho người đọc như được quay ngược về thời gian những năm tháng kháng chiến chống Mỹ ác liệt. Cuốn “Nhật ký Đặng Thùy Trâm” không chỉ phản ánh sự tàn khốc của chiến tranh mà còn tỏa sáng vẻ đẹp của con người Việt Nam trong thời hoa lửa. Đó là vẻ đẹp của lý tưởng sống cao cả, của lòng yêu nước nồng nàn, của tình yêu thương sâu sắc dành cho con người. Cuốn nhật ký đã trở thành biểu tượng cho tinh thần thanh niên Việt Nam “sẵn sàng dâng hiến tuổi trẻ cho Tổ quốc”.

Đọc lại những trang nhật ký ấy hôm nay, khi đất nước đã hòa bình, chúng ta càng thêm trân trọng giá trị của cuộc sống và độc lập tự do. Câu chuyện về Đặng Thùy Trâm nhắc nhở mỗi người trẻ hãy sống có ước mơ, có trách nhiệm và biết cống hiến. Ngọn lửa lý tưởng mà chị từng thắp sáng giữa chiến trường vẫn còn cháy mãi trong lòng bao thế hệ – như một ánh sáng không bao giờ tắt của “thời hoa lửa” anh hùng.