Đặng Thùy Trâm – "Đừng đốt, trong nó đã có lửa"

Cô gái Hà Nội trong gia đình trí thức

Đặng Thùy Trâm sinh năm 1942 tại Huế, lớn lên ở Hà Nội trong một gia đình trí thức: cha là bác sĩ ngoại khoa, mẹ là dược sĩ. Từ nhỏ, chị đã là cô gái thông minh, giàu cảm xúc, yêu văn chương và âm nhạc. Chị theo học Trường Đại học Y Hà Nội, chuyên ngành mắt, và tốt nghiệp năm 1966.

Lựa chọn của tuổi hai mươi

Năm 1966, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ bước vào giai đoạn ác liệt, nữ bác sĩ trẻ có thể chọn ở lại Hà Nội với cuộc sống yên bình bên gia đình. Nhưng chị đã tình nguyện vào chiến trường miền Nam. Chị được phân công về công tác tại huyện Đức Phổ, tỉnh Quảng Ngãi – một trong những vùng chiến sự khốc liệt nhất – phụ trách bệnh viện dã chiến của huyện.

Tại đây, chị vừa trực tiếp mổ xẻ, chữa trị cho thương binh và nhân dân, vừa đào tạo y tá, vừa cùng đồng đội nhiều lần di chuyển bệnh viện để tránh những trận càn của địch. Năm 1968, chị được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam – niềm mơ ước mà chị đã nhiều lần nhắc đến trong nhật ký.

Những trang nhật ký giữa bom đạn

Trong những năm tháng ở Đức Phổ, chị Trâm đều đặn ghi nhật ký. Những trang viết ghi lại nỗi nhớ gia đình, nỗi đau trước sự hy sinh của đồng đội, những trăn trở về lý tưởng và tình yêu, và cả những lúc mệt mỏi, cô đơn rất con người. Trong nhật ký có những câu được nhiều thế hệ bạn đọc nhớ mãi, như: "Đời phải trải qua giông tố nhưng không được cúi đầu trước giông tố."

Ngày 22/6/1970, trên đường đi công tác, chị hy sinh khi mới 27 tuổi.

Hành trình 35 năm của cuốn nhật ký

Sau khi chị hy sinh, cuốn nhật ký rơi vào tay quân đội Mỹ. Một người phiên dịch đã khuyên viên sĩ quan Mỹ Frederic Whitehurst giữ lại thay vì đốt bỏ, với câu nói về sau trở nên nổi tiếng: "Đừng đốt, trong nó đã có lửa." Ông Whitehurst đã giữ gìn cuốn nhật ký suốt 35 năm, rồi tìm cách trao trả lại cho gia đình chị.

Năm 2005, cuốn nhật ký trở về với mẹ chị tại Hà Nội và được xuất bản với tên "Nhật ký Đặng Thùy Trâm". Cuốn sách lập tức gây xúc động mạnh mẽ, được tái bản nhiều lần, dịch ra nhiều thứ tiếng và trở thành hiện tượng xuất bản. Năm 2009, câu chuyện được đưa lên màn ảnh trong bộ phim "Đừng đốt" của đạo diễn Đặng Nhật Minh.

Năm 2006, liệt sĩ Đặng Thùy Trâm được truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Suy ngẫm

Chị Trâm cũng từng là một sinh viên Hà Nội như tôi. Chị có tài năng, có gia đình yêu thương và một tương lai rộng mở – nhưng chị chọn đi đến nơi đất nước cần mình nhất. Đọc nhật ký của chị, tôi không thấy một người anh hùng xa vời, mà thấy một cô gái biết sợ, biết nhớ nhà, biết buồn, nhưng vẫn vượt lên tất cả. Với tôi, đó mới là điều đáng khâm phục nhất. Tri thức chỉ thực sự có ý nghĩa khi được đem ra phụng sự con người.