ĐẶNG THÙY TRÂM – "LỬA TRẮNG" GIỮA LÒNG ĐỊA NGỤC ĐỨC PHỔ

Hà Nội những năm 1960 hiện lên trong ký ức của Đặng Thùy Trâm là những con phố rợp bóng sấu già, là những buổi chiều tà bảng lảng khói sương bên hồ Gươm, và là bầu không khí tri thức thanh tao của một gia đình bác sĩ danh giá. Thùy Trâm, một thiếu nữ mang vẻ đẹp mong manh, tâm hồn tràn ngập những vần thơ của Pushkin và những giai điệu cổ điển, tưởng chừng như sinh ra chỉ để thuộc về giảng đường và những phòng thí nghiệm trắng tinh khôi. Thế nhưng, khi cuộc chiến tranh chống Mỹ bước vào giai đoạn khốc liệt nhất, khi tiếng gọi từ miền Nam ruột thịt vang lên như một mệnh lệnh của trái tim, người con gái Hà Nội ấy đã gác lại mọi ước mơ riêng tư, gác lại cả mối tình đầu dang dở để dấn thân vào nơi mà cái chết và sự sống chỉ cách nhau bằng một hơi thở mỏng manh: Đức Phổ, Quảng Ngãi.

Đức Phổ vào những năm 1967-1970 không khác gì một địa ngục trần gian. Đó là vùng "nhắm mắt cũng nghe thấy tiếng bom", là nơi mà quân đội Mỹ triển khai chiến dịch "tìm và diệt" với sự tàn bạo lên đến đỉnh điểm. Những cánh rừng đại ngàn bị chất độc da cam nhuộm thành màu xám ngoét của cái chết, những ngôi làng bị san phẳng bởi bom Napalm, và hơi thở của thuốc súng quyện vào mùi máu tạo nên một không gian đặc quánh, nghẹt thở. Chính tại đây, Thùy Trâm đã xuất hiện, không phải với tư cách của một vị tiểu thư đài các, mà là một người bác sĩ chiến trường, một người chị, người mẹ của những thương binh đang quằn quại trong đau đớn.

Bệnh xá huyện Đức Phổ, nơi Thùy Trâm công tác, thực chất chỉ là những căn hầm chữ A chật hẹp, ẩm thấp được đào sâu vào lòng núi hoặc ẩn khuất dưới những bụi rậm chằng chịt. Điều kiện y tế thiếu thốn đến mức kinh hoàng. Trong nhật ký, chị từng ghi lại những giây phút nghẹt thở khi phải thực hiện những ca phẫu thuật cắt bỏ chi cho chiến sĩ mà không có thuốc gây mê. Dưới ánh sáng tù mù của những ngọn đèn dầu tự chế, giữa tiếng máy bay B-52 gầm rú trên đầu khiến đất đá trên trần hầm rơi xuống lã chã, Thùy Trâm đã cầm dao mổ bằng đôi bàn tay run rẩy vì xúc động nhưng lại vô cùng quyết đoán về chuyên môn.

Chị đau cái đau của người bệnh, khóc những giọt nước mắt uất nghẹn khi nhìn thấy những chàng trai mới mười tám, đôi mươi đã phải gửi lại một phần thân thể nơi rừng sâu. Có những đêm trắng, Thùy Trâm một mình thức bên giường bệnh của những thương binh nặng, vừa thay băng, vừa thầm thì đọc thơ để xoa dịu nỗi đau thể xác cho họ. Chị coi mỗi người lính như một người thân ruột thịt. Tình yêu thương của chị chính là liều thuốc giảm đau kỳ diệu nhất, là sợi dây duy nhất níu giữ họ lại với sự sống giữa muôn trùng vây của quân thù.

Sự vĩ đại của Đặng Thùy Trâm không chỉ nằm ở y thuật, mà còn ở bản lĩnh của một chiến sĩ thực thụ. Có những lần quân Mỹ tổ chức càn quét quy mô lớn ngay sát khu vực bệnh xá, chị đã cùng các nhân viên y tế và những thương binh còn đi lại được tổ chức di chuyển vào sâu trong rừng. Có lần, để bảo vệ những thương binh nặng không thể rút lui, một mình Thùy Trâm đã cầm súng trường, đứng gác ở cửa hầm, sẵn sàng đối đầu với cả một tiểu đội lính Mỹ. Người con gái vốn dĩ sợ bóng tối, sợ những tiếng động mạnh của phố phường ngày nào, giờ đây đứng hiên ngang trước họng súng quân thù với một ý chí sắt đá: "Chừng nào Thùy còn sống, không kẻ thù nào được phép chạm vào thương binh của Thùy".

Trong những trang nhật ký bí mật, chị bộc lộ một nội tâm đầy dằn vặt và khao khát. Chị nhớ mẹ da diết, nhớ Hà Nội đến cháy lòng, nhớ những buổi tối được nằm trong vòng tay ấm áp của gia đình. Thế nhưng, giữa những rung cảm yếu mềm ấy, lý tưởng cách mạng lại trỗi dậy mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Chị viết: "Đời người phải trải qua giông tố nhưng không được cúi đầu trước giông tố". Chị tự rèn luyện mình trở thành một viên thép được tôi luyện trong lửa đỏ, một đóa hoa trắng ngần nhưng mang trong mình chất độc đối với quân xâm lược.

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, một buổi chiều định mệnh khi mây đen che phủ núi rừng Đức Phổ. Địch huy động một lực lượng lớn quân đổ bộ đường không vào ngay khu vực trạm xá dã chiến. Trong lúc đang cùng đồng đội rút lui để bảo vệ tài liệu và thuốc men, Đặng Thùy Trâm đã đụng độ trực diện với một toán lính Mỹ. Chị đã chiến đấu đến viên đạn cuối cùng để thu hút hỏa lực về phía mình, tạo cơ hội cho đồng đội thoát vây. Loạt đạn tàn bạo của kẻ thù đã xuyên thấu lồng ngực người bác sĩ trẻ. Chị ngã xuống trên thảm lá mục của rừng già Đức Phổ, tay vẫn còn nắm chặt khẩu súng và trong túi áo là cuốn nhật ký còn thơm mùi mực mới.

Đặng Thùy Trâm hy sinh khi tuổi đời mới tròn 28 – cái tuổi rực rỡ nhất của thanh xuân. Chị ra đi nhưng để lại một di sản tinh thần vô giá: hai cuốn nhật ký bị một người lính Mỹ tên là Frederic Whitehurst nhặt được trên chiến trường. Chính cái "lửa" bên trong những trang giấy ấy đã khiến người lính phía bên kia chiến tuyến không thể đốt bỏ chúng. Ông đã giữ gìn cuốn nhật ký suốt 35 năm như một báu vật linh thiêng, để rồi sau đó vượt vạn dặm trùng dương trả lại cho gia đình chị.

Nhật ký Đặng Thùy Trâm khi được công bố đã tạo nên một cơn địa chấn tâm hồn. Thế giới bàng hoàng nhận ra rằng, đằng sau một cuộc chiến tranh tàn khốc là những tâm hồn Việt Nam trong sáng, cao thượng và giàu lòng vị tha đến thế. Thùy Trâm đã trở thành biểu tượng bất tử cho thế hệ trẻ "Xẻ dọc Trường Sơn đi cứu nước", một minh chứng cho chân lý: cái chết có thể kết thúc một mạng sống, nhưng không bao giờ có thể dập tắt được một lý tưởng sống cao đẹp. Chị chính là ngọn "lửa trắng" cháy mãi trong lòng dân tộc, nhắc nhở chúng ta về giá trị của hòa bình được đổi bằng máu và nước mắt của những người con gái anh hùng.