ĐẶNG THÙY TRÂM – MỘT TUỔI TRẺ KHÔNG SỐNG HOÀI, SỐNG PHÍ

Có những con người đã rời khỏi cuộc đời từ rất lâu, nhưng tên tuổi của họ vẫn tiếp tục sống trong ký ức của những thế hệ chưa từng gặp mặt. 

Đặng Thùy Trâm là một người như thế. 

Nếu chỉ nhìn vào một tấm ảnh cũ, có lẽ chúng ta sẽ khó hình dung được rằng người phụ nữ trẻ với ánh mắt bình dị ấy đã từng sống một cuộc đời đặc biệt đến nhường nào. Chị là một bác sĩ trẻ, sinh năm 1942, lớn lên tại Hà Nội. Năm 1966, sau khi tốt nghiệp Trường Đại học Y Hà Nội, chị đã tình nguyện vào chiến trường miền Nam. Sau những tháng ngày hành quân, chị đến Quảng Ngãi và được phân công phụ trách bệnh viện huyện Đức Phổ, nơi chủ yếu điều trị cho thương bệnh binh. 

Tôi thường tự hỏi: Điều gì đã khiến một người trẻ vừa bước ra khỏi giảng đường đại học lại lựa chọn đi về phía gian khó? 

Có lẽ câu trả lời nằm trong chính những trang nhật ký của chị. 

Đặng Thùy Trâm không viết như một con người hoàn toàn không biết sợ hãi hay đau buồn. Chị vẫn nhớ nhà, vẫn có những phút yếu lòng, vẫn có những suy nghĩ rất riêng của một cô gái trẻ. Nhưng bên cạnh những cảm xúc rất con người ấy luôn là một tình yêu sâu sắc dành cho quê hương và những người mà chị đang chăm sóc. 

Chính điều đó khiến hình ảnh Đặng Thùy Trâm trở nên gần gũi. 

Chị không phải một nhân vật xa vời chỉ tồn tại trong những dòng lịch sử. 

Chị từng là một cô gái trẻ có ước mơ. 

Từng là một người con nhớ gia đình. 

Từng là một bác sĩ yêu nghề. 

Và rồi chị chọn đem những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ đến nơi đất nước đang cần mình. 

Ở Đức Phổ, giữa hoàn cảnh chiến tranh khắc nghiệt, chị vẫn tận tụy cứu chữa cho thương bệnh binh. Ba năm tuổi nghề, chưa đầy 28 tuổi, nhưng chị đã dành gần như toàn bộ sức trẻ của mình cho những con người mà chị xem là trách nhiệm của mình. Ngày 22/6/1970, trên một chuyến công tác từ vùng núi Ba Tơ về đồng bằng, Đặng Thùy Trâm hy sinh.  

Chị ra đi khi tuổi trẻ còn chưa kịp đi hết những ước mơ. 

Nhưng câu chuyện của chị lại chưa kết thúc. 

Sau khi chị hy sinh, hai cuốn nhật ký đã được một cựu sĩ quan quân báo Mỹ tên Frederic Whitehurst giữ lại. Những cuốn sổ ấy đã theo ông suốt 35 năm trước khi được trao trả về cho gia đình Đặng Thùy Trâm vào năm 2005. (Bảo tàng Lịch sử Quốc gia⁠) 

Tôi nghĩ đó là một trong những điều kỳ diệu nhất của câu chuyện này. 

Một cô gái đã không còn có thể tự kể câu chuyện của mình. 

Nhưng những trang giấy chị để lại đã làm điều đó thay chị. 

Từ những trang nhật ký ấy, một Đặng Thùy Trâm rất trẻ, rất thật và rất giàu tình cảm bước ra khỏi quá khứ để gặp những thế hệ sau. 

Và rồi tôi nhận ra, điều khiến người ta nhớ về chị không chỉ là sự hy sinh. 

Mà là cách chị đã sống trước khi hy sinh. 

Chị đã sống một tuổi trẻ có lý tưởng. 

Một tuổi trẻ biết yêu thương. 

Một tuổi trẻ biết đau trước nỗi đau của người khác. 

Và quan trọng nhất, một tuổi trẻ không muốn mình sống hoài, sống phí. 

Ngày hôm nay, chúng ta không còn sống trong hoàn cảnh mà Đặng Thùy Trâm từng sống. Chúng ta được đến trường trong hòa bình, được ngồi bên gia đình, được theo đuổi những ước mơ riêng và có cơ hội lựa chọn tương lai của mình. 

Nhưng chính vì vậy, câu chuyện của chị càng khiến tôi phải suy nghĩ. 

Nếu một người trẻ năm ấy có thể trao những năm tháng đẹp nhất của mình cho quê hương, thì người trẻ hôm nay sẽ làm gì với những năm tháng bình yên mà mình đang có? 

Có lẽ chúng ta không cần phải làm những điều thật lớn lao. 

Một học sinh có thể bắt đầu bằng việc học tập nghiêm túc. 

Bằng cách biết yêu thương gia đình. 

Bằng việc tìm hiểu lịch sử quê hương thay vì xem quá khứ là những con số khô khan. 

Bằng việc sống có trách nhiệm với cộng đồng. 

Và bằng cách biến lòng biết ơn thành hành động. 

Đặng Thùy Trâm đã không có cơ hội nhìn thấy đất nước trong những ngày hòa bình mà chị từng mong ước. 

Nhưng chúng ta đang được sống trong những ngày ấy. 

Vì thế, mỗi buổi sáng được đến trường, mỗi bữa cơm được ăn cùng gia đình, mỗi ước mơ được tự do theo đuổi đều là những điều đáng để trân trọng. 

Có thể tôi chưa từng gặp Đặng Thùy Trâm. 

Nhưng qua những trang nhật ký, tôi có cảm giác mình đã gặp một người chị của thế hệ trước. 

Một người chị đã đi qua tuổi trẻ bằng tất cả sự nhiệt thành. 

Một người chị để lại cho thế hệ sau không chỉ một câu chuyện về chiến tranh, mà còn là câu hỏi về cách chúng ta sống. 

Tuổi trẻ chỉ đến một lần. 

Và nếu có một điều mà câu chuyện của Đặng Thùy Trâm khiến tôi muốn ghi nhớ nhất, thì đó là: 

Hãy sống sao cho những năm tháng tuổi trẻ của mình, khi nhìn lại, không phải là những năm tháng khiến ta nuối tiếc vì đã sống quá hời hợt. 

Đặng Thùy Trâm đã gửi lại tuổi hai mươi của mình cho lịch sử. 

Còn chúng tôi hôm nay, những người đang được sống trong hòa bình, sẽ viết gì lên tuổi trẻ của chính mình? 

Có lẽ đó chính là cách đẹp nhất để một “câu chuyện thời hoa lửa” tiếp tục được kể — không phải bằng những mất mát của ngày hôm qua, mà bằng cách thế hệ hôm nay sống xứng đáng với ngày mai.