ĐẶNG THÙY TRÂM – NGỌN LỬA CÒN SÁNG TRÊN QUÊ HƯƠNG TÔI

Tôi sinh ra và lớn lên ở Ba Khâm. Từ những ngày còn nhỏ, tôi đã quen với những câu chuyện về chiến tranh qua lời kể của ông bà. Những câu chuyện ấy thường không bắt đầu bằng những mốc thời gian hay những con số như trong sách lịch sử. Ông bà chỉ chậm rãi kể về những năm tháng quê hương còn nghèo khó, về những ngày bom đạn, về những người trẻ rời mái nhà để đi chiến đấu và về những người đã mãi mãi không trở về. Khi ấy, tôi chỉ ngồi nghe với sự tò mò của một đứa trẻ. Tôi chưa hiểu hết vì sao mỗi khi nhắc đến những người đã hy sinh, giọng ông bà lại chậm xuống và ánh mắt lại mang một nỗi buồn rất khó diễn tả.

Lớn lên, trở thành một sinh viên, tôi mới bắt đầu hiểu rằng những câu chuyện tưởng như bình thường ấy lại chính là những ký ức quý giá nhất của một thế hệ. Đó là những điều không phải lúc nào cũng có thể tìm thấy đầy đủ trong sách vở, bởi nó được lưu giữ trong ký ức của những người đã từng sống qua chiến tranh.

Trong những câu chuyện ấy, có một cái tên khiến tôi đặc biệt nhớ đến: Đặng Thùy Trâm.

Tôi biết đến chị từ những trang sách, từ những câu chuyện về một nữ bác sĩ trẻ đã tình nguyện vào chiến trường Quảng Ngãi và từ những trang nhật ký được viết giữa những năm tháng khốc liệt của chiến tranh. Nhưng với tôi, câu chuyện ấy còn đặc biệt hơn bởi nó gắn với chính quê hương mình.

Tôi ở Ba Khâm. Ba Trang cũng là một vùng đất thân thuộc với tôi. Ngày trước, đó là những địa danh mà tôi biết từ cuộc sống hằng ngày. Nhưng hôm nay, Ba Khâm và Ba Trang đã cùng bước sang một chặng đường mới với tên gọi xã Đặng Thùy Trâm. Từ khi biết điều đó, tôi bắt đầu nhìn cái tên Đặng Thùy Trâm bằng một cảm xúc khác. Đó không còn chỉ là tên của một nhân vật lịch sử mà tôi từng học, mà là tên của một người con gái đã từng sống, làm việc và hy sinh trên chính mảnh đất Quảng Ngãi.

Tôi bắt đầu tìm hiểu về chị nhiều hơn.

Đặng Thùy Trâm sinh năm 1942. Sau khi tốt nghiệp Đại học Y khoa Hà Nội, chị đã lựa chọn con đường vào chiến trường. Tháng 3 năm 1967, chị đến Quảng Ngãi và được phân công công tác tại Đức Phổ. Trong những năm tháng ấy, chị trực tiếp cứu chữa cho thương binh và nhân dân trong điều kiện vô cùng thiếu thốn, nguy hiểm. Đến năm 1969, khi khu vực bệnh xá Đức Phổ bị đánh phá, bệnh xá được chuyển về Hố Bầu Tây, thuộc thôn Nước Đang, xã Ba Trang, huyện Ba Tơ.

Đọc đến đây, tôi chợt thấy câu chuyện của chị gần với mình hơn rất nhiều.

Bởi Ba Trang không còn là một địa danh xa lạ trong những trang tài liệu. Đó là một phần quê hương mà tôi biết, nơi mà hôm nay tôi có thể gọi bằng một cái tên mới – xã Đặng Thùy Trâm.

Tôi thử hình dung về những ngày tháng chị sống ở nơi ấy. Một cô gái còn rất trẻ, mang trong mình kiến thức và trách nhiệm của một người bác sĩ, nhưng lại phải làm việc giữa rừng núi, bom đạn và những điều kiện vô cùng thiếu thốn. Những người tìm đến chị không phải những bệnh nhân trong một bệnh viện bình thường. Đó là những thương binh, những đồng đội, những người dân đang cần được cứu chữa.

Có lẽ mỗi ngày của chị đều bắt đầu bằng công việc và kết thúc bằng sự lo lắng cho những người xung quanh.

Chị cũng là một người trẻ như chúng tôi. Chị có gia đình để nhớ, có những người thân để thương, có những ước mơ và những cảm xúc rất riêng. Những trang nhật ký của chị khiến tôi nhận ra điều đó rõ hơn. Đằng sau hình ảnh một nữ bác sĩ kiên cường giữa chiến trường vẫn là một cô gái biết nhớ nhà, biết đau trước sự hy sinh của đồng đội và có những phút yếu lòng.

Điều làm tôi xúc động không phải là chị chưa từng sợ hãi.

Mà là dù biết sợ, chị vẫn bước tiếp.

Dù biết chiến trường nguy hiểm, chị vẫn ở lại.

Dù biết phía trước có thể là mất mát, chị vẫn cố gắng cứu chữa cho những người đang cần mình.

Có lẽ chính những điều tưởng như rất bình thường ấy đã làm nên sự lớn lao của một con người.

Và rồi, ngày 22 tháng 6 năm 1970, Đặng Thùy Trâm đã hy sinh khi mới 27 tuổi.

Theo tư liệu của tỉnh Quảng Ngãi, trên đường đi công tác, chị bị địch phục kích và hy sinh tại Khe Nước Lạnh, xóm Đồng Lớn, thôn Nước Đang, xã Ba Trang, huyện Ba Tơ. Đây chính là nơi ghi dấu những giây phút cuối cùng của cuộc đời người nữ bác sĩ trẻ.

Khi đọc đến địa danh Ba Trang, tôi đã dừng lại rất lâu.

Bởi với tôi, Ba Trang không phải một nơi xa xôi.

Đó là quê hương.

Đó là một vùng đất mà tôi từng nghe tên, từng biết đến và hôm nay lại càng thấy gần gũi hơn khi biết rằng nơi đây đã lưu giữ một phần cuộc đời của Đặng Thùy Trâm.

Chị đã nằm lại trên mảnh đất ấy khi tuổi đời chưa đầy 28.

Tôi nghĩ mãi về con số 27.

Hai mươi bảy tuổi, với một sinh viên như tôi, vẫn là một tuổi rất trẻ. Đó là tuổi mà chúng tôi đang học tập, đang nghĩ về nghề nghiệp, về tương lai, về những ước mơ còn ở phía trước. Đó có thể là tuổi bắt đầu một công việc, xây dựng một gia đình hay đơn giản là tìm kiếm con đường mà mình muốn đi.

Nhưng Đặng Thùy Trâm đã không còn cơ hội để làm những điều ấy.

Chị không kịp nhìn thấy ngày đất nước thống nhất.

Không kịp trở về với gia đình.

Không kịp sống những năm tháng bình yên mà có lẽ chị từng mong ước.

Chị đã gửi lại tuổi trẻ của mình trên đất Quảng.

Nhưng có một điều khiến tôi cảm thấy câu chuyện ấy không phải là một câu chuyện kết thúc bằng sự hy sinh.

Bởi chị vẫn còn ở lại.

Ở lại trong những trang nhật ký.

Ở lại trong ký ức của những người từng biết chị.

Ở lại trong những câu chuyện mà ông bà kể cho con cháu.

Và hôm nay, chị còn ở lại trong chính tên gọi của quê hương tôi.

Xã Đặng Thùy Trâm.

Tôi nghĩ đó không chỉ là một cái tên.

Đó là một lời nhắc nhở.

Mỗi khi người dân gọi tên xã mình, mỗi khi một đứa trẻ lớn lên trên mảnh đất này hỏi “Đặng Thùy Trâm là ai?”, chúng ta lại có thêm một cơ hội để kể về một người con gái đã từng sống và cống hiến ở nơi đây.

Tôi mong câu chuyện ấy sẽ được kể lại bằng những lời thật giản dị.

Rằng ngày trước có một người con gái tên Đặng Thùy Trâm.

Rằng chị là một bác sĩ trẻ.

Rằng chị đã rời cuộc sống bình yên để đến với chiến trường Quảng Ngãi.

Rằng chị đã cứu chữa cho biết bao thương binh và nhân dân trong những điều kiện khắc nghiệt.

Và rằng, vào ngày 22 tháng 6 năm 1970, chị đã hy sinh tại Khe Nước Lạnh, Ba Trang, khi tuổi đời còn rất trẻ.

Để rồi các em hiểu rằng cái tên mình đang gọi mỗi ngày không chỉ là tên của một vùng đất.

Đó là tên của một con người.

Một con người đã từng có tuổi trẻ.

Một con người đã từng có những ước mơ.

Một con người đã lựa chọn cống hiến khi Tổ quốc cần.

Và một con người đã để lại tuổi xuân của mình cho đất nước.

Là một sinh viên sinh ra trong thời bình, tôi chưa từng trải qua những điều mà thế hệ của Đặng Thùy Trâm đã trải qua. Tôi chưa từng sống giữa bom đạn, chưa từng phải rời gia đình để đi chiến đấu, cũng chưa từng phải chứng kiến những mất mát mà chiến tranh đem lại. Tôi được đến trường, được sống bên gia đình, được tự do lựa chọn tương lai và được lớn lên trên một quê hương hòa bình.

Trước đây, tôi từng nghĩ những điều ấy là bình thường.

Nhưng khi biết câu chuyện của chị, tôi mới hiểu rằng sự bình yên mà mình đang có đã được đánh đổi bằng biết bao tuổi trẻ.

Có những người đã hy sinh khi còn rất trẻ để chúng tôi được sống một cuộc đời bình thường.

Vì thế, tôi nghĩ thế hệ trẻ hôm nay không nhất thiết phải làm những điều thật lớn lao mới có thể tiếp nối thế hệ đi trước. Chúng tôi có thể bắt đầu từ những việc gần gũi nhất: học tập nghiêm túc, sống có trách nhiệm, yêu thương gia đình, biết sẻ chia với cộng đồng và biết trân trọng quê hương mình.

Nếu thế hệ của Đặng Thùy Trâm đã dùng tuổi trẻ để bảo vệ Tổ quốc, thì thế hệ chúng tôi phải biết dùng tuổi trẻ để xây dựng quê hương.

Nếu chị đã để lại tuổi xuân trên mảnh đất này, thì chúng tôi càng phải biết trân trọng từng ngày được sống trên mảnh đất ấy.

Tôi cũng hiểu hơn vì sao ông bà luôn muốn kể cho con cháu nghe những câu chuyện về chiến tranh.

Ông bà kể không phải để chúng tôi sống mãi trong quá khứ.

Ông bà kể để chúng tôi biết mình đã đi đến ngày hôm nay bằng cách nào.

Những câu chuyện ấy giống như một chiếc cầu nối giữa hai thế hệ. Một bên là những người đã từng đi qua chiến tranh, một bên là những người trẻ sinh ra trong hòa bình. Nếu thế hệ trước không kể, thế hệ sau sẽ khó có thể hiểu hết những mất mát đã làm nên cuộc sống hôm nay.

Và nếu thế hệ trẻ không chịu lắng nghe, những ký ức ấy rồi sẽ dần phai theo thời gian.

Vì vậy, tôi muốn kể lại câu chuyện về Đặng Thùy Trâm.

Tôi kể bằng góc nhìn của một sinh viên.

Một người sinh ra trong thời bình, lớn lên ở Ba Khâm và biết đến câu chuyện về chị từ những lời kể của thế hệ trước, từ những trang nhật ký và từ chính mảnh đất quê hương mình.

Tôi không thể gặp chị.

Không thể nghe chính chị kể về những năm tháng ấy.

Nhưng tôi có thể lắng nghe.

Có thể tìm hiểu.

Và có thể kể lại.

Để câu chuyện về chị tiếp tục được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Hôm nay, Ba Khâm và Ba Trang đã trở thành xã Đặng Thùy Trâm. Một cái tên mới cho một chặng đường mới, nhưng phía sau cái tên ấy là một câu chuyện đã đi qua hơn nửa thế kỷ.

Một câu chuyện về một người con gái đã nằm lại ở Ba Trang.

Một người con gái đã dành những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ cho đất nước.

Một người con gái mà khi nhắc đến, tôi không chỉ thấy niềm tự hào mà còn thấy một lời nhắc nhở dành cho chính mình.

Rằng chúng ta đang được sống trong hòa bình.

Rằng chúng ta đang có những điều mà thế hệ trước từng mong ước.

Và rằng tuổi trẻ hôm nay cần biết sống sao cho xứng đáng với những gì mình được nhận.

Có lẽ đó cũng chính là cách đẹp nhất để chúng ta nói lời biết ơn.

Không chỉ nhớ về những người đã hy sinh.

Mà kể lại câu chuyện của họ, gìn giữ ký ức của họ và tiếp tục sống tốt trên mảnh đất mà họ đã từng bảo vệ.

Tôi nghe ông bà kể về chiến tranh.

Tôi biết đến Đặng Thùy Trâm.

Tôi biết chị đã nằm lại ở Ba Trang.

Và hôm nay, khi Ba Khâm quê hương tôi cùng Ba Trang mang tên xã Đặng Thùy Trâm, tôi càng hiểu rằng lịch sử đôi khi không ở đâu xa.

Lịch sử đang ở ngay nơi mình sống.

Và câu chuyện của người con gái năm ấy, với tôi, sẽ không bao giờ chỉ là một câu chuyện của quá khứ.

Đó là câu chuyện của quê hương. Câu chuyện của một thế hệ. Và cũng là câu chuyện mà thế hệ chúng tôi có trách nhiệm kể tiếp.

Một người đã nằm lại, nhưng câu chuyện vẫn còn sống. Một tuổi trẻ đã đi qua, nhưng ngọn lửa vẫn còn cháy. Và một cái tên của quê hương sẽ nhắc chúng tôi mãi nhớ về người con gái ấy Đặng Thùy Trâm.