Đặng Thùy Trâm – Ngọn lửa nhân văn và cuốn nhật ký bên làn đạn Đức Phổ

Tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội năm 1966, Đặng Thùy Trâm tình nguyện vượt Trường Sơn vào chiến trường ác liệt Quảng Ngãi phụ trách bệnh xá Đức Phổ. Giữa bom đạn, thiếu thốn thuốc men và sự càn quét liên miên của địch, chị cống hiến trọn vẹn tình thương cho đồng đội và nhân dân, gửi gắm tâm tình vào cuốn nhật ký đầy chất thơ. Ngày 22 tháng 6 năm 1970, chị anh dũng hy sinh một mình trên đường mòn rừng khi chặn đánh toán biệt kích Mỹ để che chắn cho cơ sở.

Giữa năm 1966, Đặng Thùy Trâm – cô gái Hà Nội gốc Huế mang tâm hồn lãng mạn, vừa tốt nghiệp xuất sắc trường Đại học Y Hà Nội – đã từ chối cơ hội ở lại hậu phương an toàn để làm đơn xin vào chiến trường miền Nam khói lửa. Vượt qua hàng ngàn cây số đường rừng Trường Sơn đầy gian nan, chị được phân công về phụ trách Bệnh xá huyện Đức Phổ (tỉnh Quảng Ngãi) – một trong những vùng chiến sự khốc liệt nhất bấy giờ.

Bệnh xá dã chiến nằm nép mình sâu trong hốc núi, tán rừng rậm rạp. Đó là nơi chị ngày đêm trực tiếp giành giật từng hơi thở cho thương bệnh binh. Điều kiện y tế thiếu thốn đến xót lòng: thuốc gây tê cạn kiệt, bông băng phải giặt đi phơi lại nhiều lần dưới làn khói bom, các ca phẫu thuật cưa xương, mổ bụng phải tiến hành ngay dưới hầm kèo rung chuyển vì đại bác địch rập dập.

Bằng đôi bàn tay khéo léo và trái tim chan chứa tình thương, người nữ bác sĩ trẻ không chỉ cứu chữa vết thương thể xác mà còn trở thành điểm tựa tinh thần, người chị, người em của những người lính giải phóng. Từng dòng suy nghĩ, trăn trở, niềm tin sắt son vào ngày độc lập và tình yêu thương con người được chị nắn nót ghi lại trong hai cuốn sổ nhật ký nhỏ bọc nilon: "Đời người phải trải qua giông tố nhưng không được cúi đầu trước giông tố..."

Vào mùa hè năm 1970, quân đội Mỹ mở đợt càn quét quy mô lớn mang mật danh "bình định" nhằm xóa sổ toàn bộ căn cứ giải phóng ở vùng núi Đức Phổ. Trực thăng quần thảo gầm rú ngày đêm rải chất độc da cam làm trụi lá rừng, các toán lính bộ binh và biệt kích liên tục lùng sục từng khe suối.

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, bệnh xá bị máy bay địch phát hiện và bắn phá dữ dội. Chị Đặng Thùy Trâm cùng đồng đội khẩn trương di tản thương binh vào các hang đá hẻo lánh an toàn. Sau khi đưa được thương binh đến nơi trú ẩn, chị cùng một nữ y tá quay trở lại dọn dẹp dấu vết và tiếp tế lương thực.

Trên đường mòn xuyên rừng trở về lán, hai người bất ngờ chạm trán toán lính biệt kích Mỹ thuộc Sư đoàn bộ binh 23 (Americal) đang lùng sục. Nhận thấy nguy cơ địch phát hiện ra đường mòn dẫn tới hang thương binh, Đặng Thùy Trâm lập tức lệnh cho đồng đội rút lui để báo động, còn chị ở lại giữ chân kẻ thù.

Một mình giữa rừng vắng, người nữ bác sĩ với khẩu súng carbine trong tay kiên cường nổ súng đánh trả từng loạt đạn của toán lính viễn chinh trang bị tận răng. Tiếng súng giòn giã của chị đã đánh lạc hướng toán lính, kéo chúng dồn về phía mình. Chị trúng đạn và ngã xuống hiên ngang giữa núi rừng Đức Phổ khi vừa tròn hai mươi bảy tuổi.

Sau trận đánh, người lính tình báo quân đội Mỹ Frederic Whitehurst khi thu nhặt chiến lợi phẩm đã định châm lửa đốt cuốn sổ tay của chị. Nhưng người phiên dịch quân đội Sài Gòn Nguyễn Trung Hiếu đã giữ tay anh ta lại và thốt lên câu nói bất hủ: "Đừng đốt, cuốn sổ này bản thân nó đã có lửa!" Cuốn nhật ký được gìn giữ suốt 35 năm bên kia bờ đại dương trước khi trở về với đất mẹ, tiếp tục truyền ngọn lửa lý tưởng và nhân văn cao đẹp cho hàng triệu trái tim tuổi trẻ hôm nay.