Đặng Thùy Trâm: Ngọn lửa tuổi hai mươi rực cháy giữa chiến trường khốc liệt

Trong lịch sử kháng chiến chống Mỹ cứu nước, có những cái tên đã trở thành biểu tượng cho lòng yêu nước và lý tưởng sống cao đẹp của thế hệ thanh niên Việt Nam. Một trong số đó là Liệt sĩ - Bác sĩ Đặng Thùy Trâm, người con gái Hà Nội đã gửi lại tuổi thanh xuân nơi chiến trường Đức Phổ và để lại cho đời một "ngọn lửa" không bao giờ tắt thông qua những dòng nhật ký đẫm máu và hoa.

Đặng Thùy Trâm sinh ra trong một gia đình tri thức tại Huế nhưng lớn lên ở Hà Nội. Cha bà là bác sĩ ngoại khoa Đặng Ngọc Khuê, còn mẹ là bà Doãn Ngọc Trâm, giảng viên trường Đại học Dược Hà Nội. Bà là chị cả trong gia đình có bốn chị em gái đều mang tên Trâm. Từ nhỏ, tâm hồn bà đã được bồi đắp bởi văn học, chịu ảnh hưởng sâu sắc từ những nhân vật lý tưởng như Pavel Korchagin trong tác phẩm "Thép đã tôi thế đấy" – những con người luôn mang trong mình chất lý tưởng rực cháy.

Nối nghiệp gia đình, bà thi đỗ vào trường Đại học Y khoa Hà Nội năm 1961. Trong suốt những năm tháng sinh viên, bà không chỉ gương mẫu trong học tập mà còn là một đoàn viên ưu tú, tích cực tham gia các phong trào như "Ba sẵn sàng". Tháng 6/1966, bà tốt nghiệp sớm một năm với tấm bằng hạng ưu. Đứng trước cơ hội có một công việc ổn định tại thủ đô, nhưng theo tiếng gọi thiêng liêng của miền Nam ruột thịt, người bác sĩ trẻ ấy đã tình nguyện vượt Trường Sơn vào nơi khốc lửa nhất của chiến trường Quảng Ngãi.

Sau ba tháng ròng rã đi bộ trèo đèo lội suối, vượt qua những cơn đau chân và những lần vấp ngã liên tục, tháng 3/1967, Đặng Thùy Trâm đã đặt chân đến vùng căn cứ tại Quảng Ngãi. Tại đây, bà được phân công phụ trách Bệnh xá Đức Phổ, một bệnh xá tiền phương luôn nằm trong tầm ngắm của đạn bom và các cuộc càn quét của địch.

Trong mắt đồng đội, Thùy Trâm hiện lên với vẻ ngoài của một cô gái Hà Nội da trắng, tóc phi-dê nhưng mang một ý chí thép. Bà không chỉ là một bác sĩ trưởng bệnh xá tận tụy mà còn sẵn sàng xông xáo như một y tá thực thụ, từ việc thay băng, rửa vết thương đến chăm sóc bệnh nhân trong những đêm thâu. Dưới làn mưa bom bão đạn, bệnh xá khi ấy chỉ là những lán trại bằng tre nứa tạm bợ, có những lúc trực thăng địch bắn phá đến mức lột cả trần nhà, bà đã chứng kiến những đồng đội hy sinh ngay trước mắt mình và khóc ngất trong nỗi đau thương da diết.

Lý tưởng của bà càng trở nên rạng rỡ khi được kết nạp vào Đảng ngày 27/9/1968. Bà luôn tự nhắc nhở bản thân phải giữ trọn những gì cao quý của một người Đảng viên, một người trí thức và coi cuộc đời mình như một "cuốn sổ ghi những dòng chữ đẹp như một bài ca nhỏ". Tình yêu thương của bà dành cho thương binh và nhân dân Đức Phổ không chỉ dừng lại ở trách nhiệm chuyên môn mà còn là tình cảm của một người chị, người con trong gia đình. Ngày 22/6/1970, trong một chuyến công tác, Đặng Thùy Trâm đã anh dũng hy sinh khi chưa đầy 28 tuổi đời trong một cuộc tập kích của lính Mỹ. Bà ngã xuống như một chiến sĩ ngoan cường trên chiến lũy, để lại niềm tiếc thương vô hạn cho đồng đội.

Cuốn nhật ký của bà, ghi chép từ tháng 4/1968 đến trước khi hy sinh hai ngày, đã bị một lính Mỹ tên là Frederic Whitehurst thu được. Khi ông định đốt nó, người thông dịch đã ngăn lại bằng một câu nói nổi tiếng: "Đừng đốt. Bản thân nó đã có lửa rồi!". Cuốn nhật ký ấy đã được Whitehurst lưu giữ suốt 35 năm trước khi được trao trả lại cho gia đình bà vào năm 2005. Sự xuất hiện của cuốn nhật ký đã tạo nên một hiện tượng văn hóa mạnh mẽ, được dịch ra 20 thứ tiếng và ví như "Nhật ký Anne Frank của Việt Nam". Năm 2006, bà được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân.