ĐẶNG THÙY TRÂM – NGƯỜI NỮ BÁC SĨ GIỮA LỬA ĐẠN VÀ NHỮNG TRANG NHẬT KÝ BẤT TỬ

ĐẶNG THÙY TRÂM – NGƯỜI NỮ BÁC SĨ GIỮA LỬA ĐẠN VÀ NHỮNG TRANG NHẬT KÝ BẤT TỬ

Có những con người đã đi qua chiến tranh bằng cả tuổi trẻ của mình. Họ không để lại những công trình lớn lao, cũng không có cơ hội sống đến ngày đất nước hòa bình để kể lại câu chuyện của mình. Nhưng những gì họ để lại lại có sức sống lâu bền hơn cả thời gian. Liệt sĩ, bác sĩ Đặng Thùy Trâm là một con người như thế.

Hơn nửa thế kỷ sau ngày chị hy sinh, tên tuổi Đặng Thùy Trâm vẫn được nhắc đến với sự kính trọng và xúc động. Chị không chỉ được nhớ đến bởi hình ảnh một nữ bác sĩ trẻ đã sống và chiến đấu giữa chiến trường ác liệt mà còn bởi những trang nhật ký chân thành, nơi ghi lại những suy nghĩ, tình cảm, nỗi nhớ gia đình, tình yêu quê hương và những trăn trở của một người trẻ trước chiến tranh.

Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26 tháng 11 năm 1942, quê gốc ở Thừa Thiên - Huế, nhưng sinh ra và lớn lên tại Hà Nội trong một gia đình có truyền thống y khoa. Cha chị là bác sĩ Đặng Ngọc Khuê, mẹ là dược sĩ Doãn Ngọc Trâm. Được lớn lên trong môi trường gia đình giàu tình yêu thương và tri thức, Thùy Trâm sớm hình thành tình yêu đối với nghề chữa bệnh, cứu người.

Sau khi tốt nghiệp Đại học Y Hà Nội năm 1966, khi tuổi đời còn rất trẻ, chị đã tình nguyện rời Hà Nội để vào chiến trường miền Nam. Đó là một lựa chọn không dễ dàng đối với một cô gái vừa bước ra khỏi giảng đường. Phía trước không phải là một bệnh viện đầy đủ phương tiện, cũng không phải cuộc sống bình yên của một người thầy thuốc, mà là chiến trường với bom đạn, thiếu thốn và hiểm nguy luôn cận kề.

Đặng Thùy Trâm được điều vào Đức Phổ, Quảng Ngãi, một trong những địa bàn chiến đấu ác liệt của Khu 5. Tại đây, chị làm công tác quân y, trực tiếp cứu chữa và chăm sóc thương binh, bệnh binh, cán bộ, chiến sĩ và nhân dân. Tháng 4 năm 1967, chị được giao phụ trách Trạm Tiền phẫu Nam Đức Phổ, sau đó làm việc tại Bệnh xá huyện Đức Phổ. (Cổng Thông Tin Điện Tử Quân Đội Nhân Dân)

Trong hoàn cảnh chiến tranh, công việc của một bác sĩ không chỉ là cầm dao mổ hay kê đơn thuốc. Có những lúc bệnh xá phải liên tục di chuyển để tránh bom đạn. Phòng mổ nhiều lần phải tháo dỡ rồi dựng lại. Thuốc men, dụng cụ y tế thiếu thốn. Người thầy thuốc vừa phải chữa trị cho thương binh, vừa phải tìm cách bảo vệ bệnh xá và những người đang được cứu chữa.

Nhưng giữa hoàn cảnh khắc nghiệt ấy, Đặng Thùy Trâm vẫn luôn cố gắng làm tốt công việc của mình. Với những thương binh, chị không chỉ là một bác sĩ mà còn là người thân, người chị, người động viên họ trong những thời khắc đau đớn nhất. Những người từng được chị chăm sóc sau này vẫn nhớ về một nữ bác sĩ nhỏ nhắn, nhanh nhẹn, tận tình và gần gũi. Có người khi kể lại kỷ niệm về chị vẫn không cầm được nước mắt. (Sknc)

Nhưng đằng sau hình ảnh người bác sĩ kiên cường ấy cũng là một cô gái rất trẻ. Chị nhớ gia đình, nhớ Hà Nội, nhớ những người thân yêu và có những lúc buồn, cô đơn, lo lắng trước sự khốc liệt của chiến tranh. Chính điều đó khiến những trang nhật ký của chị trở nên đặc biệt. Đó không phải những lời kể khô cứng về chiến tranh mà là tiếng lòng chân thật của một người trẻ đang sống giữa thời đại đầy biến động.

Nhật ký của Đặng Thùy Trâm bắt đầu từ năm 1968 và ghi lại những năm tháng chị sống, làm việc tại chiến trường. Qua những trang viết ấy, người đọc nhìn thấy một Đặng Thùy Trâm rất đời thường: có lúc mạnh mẽ, có lúc đau buồn, có lúc nhớ nhà, có lúc day dứt trước những mất mát của chiến tranh. Nhưng trên tất cả vẫn là tình yêu đối với quê hương, đồng đội và những người bệnh mà chị đang chăm sóc.

Chính sự chân thật ấy đã làm cho cuốn nhật ký có sức lay động đặc biệt. Trong chiến tranh, chị chứng kiến những người đồng đội bị thương, những người dân phải sống trong bom đạn và những cuộc chia ly không biết ngày trở lại. Chị đau trước sự mất mát nhưng không cho phép mình buông xuôi. Ngày mai có thể tiếp tục là một ngày đầy bom đạn, nhưng hôm nay vẫn phải cứu người, vẫn phải chăm sóc thương binh và vẫn phải giữ niềm tin.

Đặng Thùy Trâm đã sống giữa chiến trường như thế: vừa là một người lính, vừa là một người thầy thuốc, vừa là một cô gái mang trong lòng những tình cảm rất đỗi con người.

Rồi ngày định mệnh cũng đến.

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, trong một chuyến công tác từ vùng núi Ba Tơ về đồng bằng, Đặng Thùy Trâm cùng đồng đội bị địch phục kích tại khu vực khe Nước Lạnh, xã Ba Trang, huyện Ba Tơ, Quảng Ngãi. Chị đã anh dũng hy sinh khi chưa đầy 28 tuổi, để lại phía sau một tuổi trẻ còn dang dở, một gia đình đang mong ngóng và những người đồng đội không bao giờ quên người bác sĩ tận tụy của mình. (Cổng Thông Tin Điện Tử Quân Đội Nhân Dân)

Chị ra đi quá sớm. Những ước mơ của tuổi trẻ chưa kịp thực hiện, nghề nghiệp mà chị vừa bắt đầu gắn bó chưa có cơ hội để chị cống hiến lâu dài. Chị cũng không thể trở về Hà Nội, không thể gặp lại cha mẹ và những người thân yêu. Nhưng có một điều chị không thể biết vào giây phút cuối cùng của cuộc đời: những trang nhật ký chị để lại rồi sẽ vượt qua chiến tranh, vượt qua biên giới và thời gian để trở về với gia đình, với nhân dân và với nhiều thế hệ sau này.

Sau khi Đặng Thùy Trâm hy sinh, cuốn nhật ký của chị rơi vào tay Frederic Whitehurst, một sĩ quan tình báo Mỹ từng có mặt tại chiến trường Đức Phổ. Trong một lần đơn vị tiến vào khu vực bệnh xá, ông Whitehurst thu được những cuốn sổ. Khi có ý định đốt các tài liệu, người phiên dịch Nguyễn Trung Hiếu đã ngăn lại và nói một câu đã trở thành biểu tượng của câu chuyện: “Đừng đốt. Trong đó đã có lửa.” (Báo Nhân Dân điện tử)

Cuốn nhật ký vì thế được giữ lại.

Nó không bị đốt trong ngọn lửa chiến tranh. Nó theo Frederic Whitehurst trở về Mỹ và được ông gìn giữ suốt 35 năm. Trong khoảng thời gian ấy, những trang viết của một nữ bác sĩ Việt Nam nằm xa quê hương, chờ ngày trở về với gia đình.

Năm 2005, câu chuyện về cuốn nhật ký bắt đầu được biết đến rộng rãi. Cựu binh Mỹ Ted Engelmann biết về cuốn nhật ký và tìm cách giúp Frederic Whitehurst tìm lại gia đình Đặng Thùy Trâm. Sau quá trình tìm kiếm, những bản sao của nhật ký đã được trao lại cho gia đình chị. Ngày 25 tháng 4 năm 2005, Ted Engelmann trao bản nhật ký cho mẹ của bác sĩ Thùy. (vnexpress.net)

Khoảnh khắc ấy giống như một cuộc trở về đặc biệt.

Ba mươi lăm năm sau ngày người con gái không trở về, những dòng chữ của chị đã trở về trước. Đó là những trang giấy mang theo ký ức của chiến tranh, nhưng cũng mang theo tiếng nói của một con người đã sống hết mình với tuổi trẻ.

Khi cuốn nhật ký được xuất bản năm 2005, hàng triệu độc giả đã biết đến Đặng Thùy Trâm. Những trang viết không chỉ kể về chiến tranh mà còn cho người đọc thấy vẻ đẹp tâm hồn của một thế hệ thanh niên Việt Nam. Đó là những con người biết yêu, biết nhớ, biết đau trước mất mát nhưng vẫn lựa chọn đứng về phía quê hương trong những năm tháng khốc liệt nhất.

Điều đặc biệt là câu chuyện về cuốn nhật ký còn trở thành một nhịp cầu nối những con người từng đứng ở hai phía chiến tuyến. Frederic Whitehurst, người từng giữ cuốn nhật ký, đã không để nó bị lãng quên. Những người đã giúp đưa cuốn nhật ký trở về đã góp phần để câu chuyện của Đặng Thùy Trâm được biết đến rộng rãi hơn. Từ một cuốn sổ nhỏ giữa chiến tranh, nó trở thành một câu chuyện nhân văn về ký ức, sự trân trọng và khả năng hàn gắn những vết thương của quá khứ. (vnexpress.net)

Có lẽ vì thế mà khi đọc về Đặng Thùy Trâm, người ta không chỉ nghĩ về chiến tranh. Người ta nghĩ về tuổi trẻ.

Một cô gái chưa đầy 28 tuổi đã lựa chọn rời cuộc sống bình yên để đến nơi nguy hiểm nhất. Một bác sĩ trẻ đã dành những năm tháng đẹp nhất của mình để cứu chữa những người bị thương. Một con người biết đau, biết nhớ, biết yêu nhưng vẫn kiên cường trước hoàn cảnh. Và cuối cùng, một người đã hy sinh nhưng những dòng chữ của mình vẫn tiếp tục sống.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Những cánh rừng Đức Phổ ngày nay đã đổi thay, cuộc sống của người dân đã bước sang một thời kỳ khác. Những thế hệ sinh ra sau chiến tranh có thể chưa từng nghe tiếng bom, chưa từng nhìn thấy một bệnh xá dã chiến, chưa từng chứng kiến những người trẻ phải chia tay nhau mà không biết có ngày gặp lại.

Nhưng chính vì vậy, câu chuyện về Đặng Thùy Trâm càng cần được kể lại.

Để thế hệ hôm nay hiểu rằng hòa bình không phải điều tự nhiên mà có. Để những người trẻ biết trân trọng những ngày được học tập, được làm việc, được sống bên gia đình và theo đuổi ước mơ. Và để mỗi người hiểu rằng giá trị của tuổi trẻ không chỉ nằm ở những gì mình nhận được, mà còn ở những gì mình có thể đóng góp cho cộng đồng và đất nước.

Ngày nay, chúng ta không còn phải cầm súng giữa chiến trường như thế hệ của Đặng Thùy Trâm. Nhưng tinh thần trách nhiệm của chị vẫn có thể được tiếp nối bằng những việc làm rất gần gũi: học tập nghiêm túc, làm việc tận tâm, sống nhân ái, biết giúp đỡ người khác và không thờ ơ trước những khó khăn của cộng đồng.

Nếu Đặng Thùy Trâm đã dùng kiến thức y khoa và tuổi trẻ của mình để cứu người trong chiến tranh, thì thế hệ hôm nay có thể dùng tri thức, nghề nghiệp và sức sáng tạo để xây dựng đất nước trong hòa bình.

Có những người ra đi nhưng không bao giờ biến mất. Họ tiếp tục sống trong những câu chuyện được kể lại, trong những trang sách, trong ký ức của đồng đội và trong lòng những thế hệ chưa từng gặp họ.

Đặng Thùy Trâm là một người như thế.

Chị đã nằm lại giữa chiến trường Quảng Ngãi khi tuổi đời còn rất trẻ, nhưng những trang nhật ký đã đưa chị trở về sau 35 năm. Từ những dòng chữ tưởng như chỉ dành cho riêng mình, chị đã trở thành người bạn của nhiều thế hệ độc giả. Những trang viết ấy giúp người đọc hiểu hơn về chiến tranh, nhưng quan trọng hơn, giúp chúng ta hiểu hơn về con người: về tình yêu thương, lòng can đảm, sự hy sinh và khát vọng được sống có ý nghĩa.

Có lẽ đó chính là điều làm nên sức sống lâu bền của câu chuyện Đặng Thùy Trâm.

Chiến tranh đã qua, nhưng ký ức không nên bị lãng quên. Những người đã hy sinh không thể trở lại, nhưng lý tưởng, tình yêu thương và trách nhiệm mà họ để lại vẫn có thể được tiếp nối.

Và mỗi khi mở lại những trang nhật ký của Đặng Thùy Trâm, chúng ta như nghe thấy tiếng nói của một cô gái trẻ từ hơn nửa thế kỷ trước: một tiếng nói rất gần gũi, rất con người, nhưng cũng vô cùng mạnh mẽ.

Một cô gái đã sống giữa lửa đạn, đã yêu thương giữa mất mát và đã dành trọn tuổi xuân cho quê hương.

Để hôm nay, khi chúng ta được sống trong hòa bình, cái tên Đặng Thùy Trâm vẫn nhắc mỗi người biết trân trọng những gì mình đang có và sống sao cho những năm tháng tuổi trẻ của mình cũng trở thành một phần có ý nghĩa trong câu chuyện của đất nước.