Đặng Thùy Trâm – Trái tim người bác sĩ giữa chiến trường

Đặng Thùy Trâm sinh ngày 26/11/1942, quê gốc Thừa Thiên Huế, sinh ra và lớn lên tại Hà Nội trong một gia đình trí thức. Cha chị là bác sĩ ngoại khoa Đặng Ngọc Khuê, mẹ là dược sĩ Doãn Ngọc Trâm.

Năm 1966, sau khi tốt nghiệp Đại học Y khoa Hà Nội, trước người bác sĩ trẻ là một con đường rộng mở. Nhưng Đặng Thùy Trâm đã lựa chọn chiến trường.

Tháng 12/1966, chị lên đường vào miền Nam. Sau hành trình dài vượt Trường Sơn, chị đến chiến trường Quảng Ngãi. Tháng 4/1967, Đặng Thùy Trâm được giao phụ trách Trạm Tiền phẫu Nam Đức Phổ, sau đó trở thành Trưởng Bệnh xá huyện Đức Phổ. Đó là một bệnh xá giữa vùng chiến sự ác liệt.

Trong điều kiện thuốc men, dụng cụ và cơ sở y tế vô cùng thiếu thốn, Đặng Thùy Trâm cùng đồng đội cứu chữa thương binh, bệnh binh, cán bộ, chiến sĩ, du kích và nhân dân địa phương. Những căn bệnh xá phải liên tục di chuyển để tránh các cuộc càn quét và đánh phá của đối phương.

Giữa những tháng ngày ấy, chị viết nhật ký. Không phải những bản báo cáo chiến trường, những trang viết của Đặng Thùy Trâm chứa đựng thế giới nội tâm của một cô gái trẻ: có lý tưởng, tình yêu Tổ quốc và trách nhiệm của người thầy thuốc; nhưng cũng có nỗi nhớ Hà Nội, nhớ cha mẹ, những rung động rất riêng và một khát vọng bình dị – được sống trong hòa bình.

Ngày 22/6/1970, trong một chuyến công tác từ vùng núi Ba Tơ trở về đồng bằng, Đặng Thùy Trâm gặp lực lượng đối phương tại khu vực khe Nước Lạnh, xã Ba Trang. Chị hy sinh khi chưa đầy 28 tuổi. Cuộc đời người bác sĩ trẻ dừng lại giữa chiến trường Đức Phổ.

Nhưng câu chuyện của chị chưa dừng lại ở đó. Sau khi Đặng Thùy Trâm hy sinh, những cuốn nhật ký chị để lại rơi vào tay quân đội Mỹ. Theo Báo Nhân Dân, sĩ quan quân báo Frederic Whitehurst khi ấy từng định tiêu hủy chúng vì cho rằng không có giá trị quân sự. Một người thông dịch Việt Nam đã ngăn ông lại: “Đừng đốt cuốn sổ đó… trong đó đã có lửa!”. Whitehurst đã giữ những trang nhật ký ấy suốt 35 năm. Mãi đến năm 2005, sau một hành trình đặc biệt qua bên kia đại dương, bản sao những trang viết của người nữ bác sĩ đã được trao trở lại cho gia đình tại Việt Nam.

Cũng trong năm ấy, Nhật ký Đặng Thùy Trâm được xuất bản và nhanh chóng tạo nên sức lan tỏa rộng lớn. Những dòng chữ vốn được viết dưới ánh đèn giữa chiến trường đã vượt khỏi phạm vi một cuốn nhật ký cá nhân, trở thành ký ức về chiến tranh, tuổi trẻ và khát vọng hòa bình.

Ngày 20/2/2006, Đặng Thùy Trâm được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Hơn nửa thế kỷ sau ngày chị hy sinh, tại Đức Phổ vẫn còn những địa điểm gắn với cuộc đời và hoạt động của người nữ bác sĩ năm ấy. Còn những trang nhật ký từng suýt bị thiêu cháy đã đi một hành trình dài hơn chính người viết ra chúng, từ chiến trường Quảng Ngãi, qua nước Mỹ rồi trở lại Việt Nam. Và từ câu chuyện của một cô gái, trở thành ký ức của nhiều thế hệ.