ĐẶNG THÙY TRÂM VÀ NHỮNG TRANG VIẾT TÌM ĐƯỢC ĐƯỜNG VỀ

Năm 2005, ba mươi lăm năm sau ngày bác sĩ Đặng Thùy Trâm hy sinh, những trang nhật ký của chị đến được với gia đình qua một bản sao.

Người con gái không trở về. Nhưng nét chữ của chị thì vẫn còn đó.

Trước khi trở thành cuốn sách được nhiều người biết đến, nhật ký ấy là nơi một cô gái trẻ ghi lại cuộc sống của mình giữa chiến tranh. Chị viết về công việc, đồng đội, những tình cảm riêng và nỗi nhớ. Những trang giấy giữ cả phần yếu mềm mà trong công việc hằng ngày, một người bác sĩ có lẽ không dễ để người khác nhìn thấy.

Đặng Thùy Trâm tốt nghiệp Đại học Y khoa Hà Nội năm 1966. Chị xung phong vào chiến trường, đến Quảng Ngãi năm 1967 rồi phụ trách bệnh viện huyện Đức Phổ. Đó là một bệnh viện dân y, nhưng phần lớn người được điều trị là thương bệnh binh.

Công việc cứu người diễn ra giữa thiếu thốn và hiểm nguy. Trong những ghi chép được giới thiệu lại, có chuyện chị phải phẫu thuật khi thuốc men không đủ. Người bệnh chịu đau, người bác sĩ tìm cách làm hết khả năng của mình. Đằng sau hai chữ “cứu chữa” là những giới hạn mà cả thầy thuốc lẫn bệnh nhân cùng phải vượt qua.

Vậy mà trong nhật ký vẫn có chỗ cho nỗi nhớ, cho tình yêu và những day dứt của tuổi trẻ.

Chính điều ấy khiến Đặng Thùy Trâm trở nên gần gũi. Người đọc gặp một cô gái biết buồn, biết mong được yêu thương, biết nhớ cuộc sống ở xa. Những tình cảm riêng không làm sự tận tụy của chị nhỏ đi. Chúng giúp ta hiểu chị đã mang theo những gì khi bước vào chiến trường, và đã phải xa những gì để ở lại làm công việc của mình.

Ngày 22 tháng 6 năm 1970, chị hy sinh khi mới 27 tuổi.

Cuộc đời dừng lại, nhưng hai cuốn nhật ký được giữ gìn. Frederic Whitehurst, một quân nhân Mỹ, đã lưu giữ chúng và mang về Mỹ. Nhiều năm sau, từ một cuộc gặp tại hội thảo năm 2005, cựu binh Ted Engelmann tham gia tìm kiếm gia đình nữ bác sĩ. Ngày 25 tháng 4 năm ấy, ông trao bản sao nhật ký cho mẹ chị.

Một khoảng cách rất dài đã được nối lại bằng những trang giấy.

Với người ngoài, đó là một tư liệu quý về chiến tranh. Với gia đình, những dòng chữ còn mang ý nghĩa riêng tư hơn nhiều: họ được biết thêm những ngày tháng người thân đã sống khi xa nhà. Có những điều một lá thư gửi về chưa chắc kể hết, nhưng trang nhật ký đã giữ lại.

Cuốn sách Nhật ký Đặng Thùy Trâm được xuất bản trong năm 2005. Từ những ghi chép dành cho riêng mình, tiếng nói của chị đến với những người sinh ra sau chiến tranh. Người đọc biết chị đã hy sinh, nhưng khi lần theo từng trang viết, vẫn gặp một tuổi trẻ đang sống, đang yêu thương và cố gắng làm tròn công việc mỗi ngày.

Hành trình ấy cũng khiến người ta nghĩ về sự gìn giữ. Một cuốn sổ được giữ lại, một người bền bỉ tìm kiếm, một gia đình được nhận lại lời của người thân. Những việc cụ thể ấy đã giúp một cuộc đời không bị thu gọn thành cái tên cùng hai mốc năm sinh, năm mất.

Đặng Thùy Trâm đã không có cơ hội viết tiếp những trang cuộc đời sau tuổi 27. Nhưng những trang chị để lại vẫn được mở ra. Ở đó, bên cạnh câu chuyện về một người bác sĩ trong chiến tranh, còn có tiếng nói của một cô gái trẻ khiến chúng ta muốn đọc chậm hơn, như để nghe cho hết những điều chị chưa kịp nói cùng người thân.