Đặng Văn Ngữ

Là một trí thức lớn, nhân cách lớn, luôn dấn thân vì cách mạng và khoa học, là nguồn cảm hứng cho thế hệ sau.

1. Thân thế:

Tên nhân vật: Đặng Văn Ngữ

Năm sinh – năm mất: 1910 – 1967.

Quê quán, xuất thân: Sinh ra tại làng An Cựu, thành phố Huế.

Ông xuất thân trong một gia đình trí thức có truyền thống hiếu học. Thời kỳ lịch sử: Cuộc đời ông trải dài qua nhiều giai đoạn lịch sử quan trọng của Việt Nam, từ thời kỳ thuộc Pháp, Kháng chiến chống Pháp đến Kháng chiến chống Mỹ.

2. Vai trò, chức vụ:

Ông từng đảm nhiệm nhiều vai trò và chức vụ quan trọng: Giáo sư, Bác sĩ y khoa nổi tiếng. Viện trưởng đầu tiên của Viện Sốt rét - Ký sinh trùng - Côn trùng Trung ương sau năm 1954.

Liệt sĩ và Anh hùng Lao động của Việt Nam.

3. Lĩnh vực hoạt động:

Ông hoạt động chủ yếu trong lĩnh vực khoa học (y học, nghiên cứu ký sinh trùng, côn trùng học) và quân sự (y tế phục vụ chiến trường, cứu chữa thương binh).

4. Những sự kiện/hoạt động tiêu biểu:

Từ bỏ cơ hội làm việc và nghiên cứu trong điều kiện vật chất "trong mơ" tại Nhật Bản để trở về Việt Nam vào năm 1949 phục vụ kháng chiến. Nghiên cứu thành công quy trình sản xuất penicillin bằng phương pháp thủ công, tận dụng nguyên liệu sẵn có ở chiến khu Việt Bắc. Dấn thân vào chiến trường ác liệt ở miền Nam (Thừa Thiên, 1967) để trực tiếp nghiên cứu về bệnh sốt rét.

5. Đóng góp nổi bật cho đất nước/xã hội:

Ông là người đặt nền móng cho ngành ký sinh trùng học Việt Nam. Sản xuất thành công thuốc penicillin cứu sống hàng ngàn thương binh, bệnh binh trong kháng chiến. Có nhiều công trình nghiên cứu khoa học giá trị về sốt rét và các bệnh nhiệt đới, góp phần bảo vệ sức khỏe nhân dân.

6. Tác phẩm hoặc công trình để lại:

Ông có khoảng 19 công trình khoa học nổi tiếng. Một trong số đó là việc tìm ra giống muỗi mới và được đặt tên khoa học là Anopheles tonkinensis Galliard et Ngữ.

7. Phẩm chất, tính cách đặc trưng:

Trí tuệ, tài năng lỗi lạc. Lòng yêu nước nồng nàn, tinh thần tận hiến và hy sinh. Đạo đức cách mạng trong sáng, giản dị, gần gũi với nhân dân và bộ đội.

Tấm gương sáng về tinh thần tôn sư trọng đạo (như việc đặt tên muỗi tôn trọng thầy Galliard).

8. Giai thoại hoặc câu chuyện minh họa:

Giai thoại về "nước lọc Penicillin": Để có thuốc chữa bệnh cho thương binh, ông đã dùng nồi áp suất, chậu, bình gốm và các nguyên liệu như ngô, khoai, chuối... để sản xuất ra thứ thuốc quý giá này.

Câu chuyện về sự hy sinh: Ông tử nạn bởi bom B-52 khi đang làm việc trong hầm nghiên cứu tại chiến trường, thể hiện sự dấn thân không ngại gian khổ, nguy hiểm.

9. Di sản và sự ghi nhận:

Tên ông được đặt cho Giải thưởng Đặng Văn Ngữ cao quý của Bộ Y tế và Trường Đại học Y Hà Nội để tôn vinh các nhà khoa học có thành tích xuất sắc trong y học dự phòng và nghiên cứu khoa học.

Tên ông được đặt cho nhiều con đường và trường học trên khắp cả nước. Nhiều ấn phẩm sách, phim tài liệu đã được xuất bản để khắc họa chân dung và cuộc đời ông.

10. Ý nghĩa lịch sử:

Ông là một trong những trí thức yêu nước tiêu biểu của thế hệ vàng Việt Nam, một tấm gương sáng về sự kết hợp hài hòa giữa khoa học và cách mạng, giữa tài năng và đạo đức, để lại dấu ấn bất diệt trong lịch sử y học và lịch sử dân tộc.