Đặng Văn Ngữ – Người thầy thuốc dành trọn đời cho khoa học và Tổ quốc

Đặng Văn Ngữ – Người thầy thuốc dành trọn đời cho khoa học và Tổ quốc (1910–1967)

Trong lịch sử nền y học Việt Nam hiện đại, có những nhà khoa học không chỉ miệt mài nghiên cứu trong phòng thí nghiệm mà còn mang tri thức của mình đến những nơi gian khổ nhất để phục vụ nhân dân. Giáo sư, bác sĩ Đặng Văn Ngữ (1910–1967) là một tấm gương tiêu biểu. Cuộc đời ông gắn liền với sự hình thành và phát triển của ngành ký sinh trùng học Việt Nam, đồng thời thể hiện sâu sắc tinh thần của một trí thức luôn đặt trách nhiệm với đất nước lên trên lợi ích riêng.

Đặng Văn Ngữ sinh ngày 4 tháng 4 năm 1910 tại An Cựu, thành phố Huế. Sau quá trình học tập xuất sắc, năm 1937 ông tốt nghiệp bác sĩ y khoa và được giữ lại làm phụ giảng tại Bộ môn Ký sinh trùng của Trường Y – Dược thuộc Đại học Đông Dương. Ông nhanh chóng khẳng định năng lực nghiên cứu và trở thành một trong những nhà khoa học Việt Nam có chuyên môn nổi bật trong lĩnh vực ký sinh trùng.

Năm 1943, Đặng Văn Ngữ được sang Nhật Bản học tập và nghiên cứu. Trong những năm ở đây, ông nghiên cứu nhiều lĩnh vực như nấm, men gây bệnh, bệnh lao, bệnh phong và các bệnh nhiễm trùng đường ruột. Quá trình nghiên cứu giúp ông tích lũy được những kiến thức khoa học quý báu mà sau này ông mang về phục vụ nền y học nước nhà.

Cuối năm 1948, Đặng Văn Ngữ trở về nước theo tiếng gọi của Tổ quốc. Ông mang theo những giống nấm có giá trị để phục vụ việc nghiên cứu và sản xuất thuốc kháng sinh. Trong những năm kháng chiến chống thực dân Pháp, ông cùng các cộng sự nghiên cứu, sản xuất penicillin, góp phần đáp ứng nhu cầu điều trị cho thương binh và người bệnh trong điều kiện vô cùng thiếu thốn. Những công việc ấy cho thấy giá trị của khoa học khi được gắn với nhu cầu thực tế của đất nước.

Sau hòa bình lập lại ở miền Bắc, Đặng Văn Ngữ tiếp tục dành nhiều tâm huyết cho việc xây dựng ngành ký sinh trùng và phòng chống bệnh sốt rét. Năm 1955, ông sáng lập và làm Viện trưởng Viện Sốt rét – Ký sinh trùng và Côn trùng Việt Nam, tập trung nghiên cứu các biện pháp phòng chống, điều trị bệnh sốt rét và đào tạo đội ngũ cán bộ chuyên môn cho ngành y tế.

Nhưng điều đặc biệt ở Đặng Văn Ngữ là ông không chỉ dừng lại ở công việc nghiên cứu trong điều kiện thuận lợi. Khi cuộc kháng chiến chống Mỹ diễn ra, ông mong muốn trực tiếp đưa kiến thức khoa học vào chiến trường để nghiên cứu và phòng chống bệnh sốt rét cho bộ đội. Năm 1967, ông tổ chức một đoàn công tác đặc biệt vào chiến trường miền Nam. Đoàn gồm 13 thành viên, rời Hà Nội vào tháng 2 năm 1967 và sau một thời gian hành quân đã tới chiến trường Khu V, triển khai nghiên cứu vaccine phòng sốt rét và các biện pháp phòng chống bệnh.

Ngày 1 tháng 4 năm 1967, trong khi đang làm nhiệm vụ tại chiến trường, Giáo sư, bác sĩ Đặng Văn Ngữ hy sinh sau một trận bom. Ông ra đi khi công việc nghiên cứu vẫn còn dang dở, nhưng những thành quả khoa học và những thế hệ học trò do ông đào tạo đã tiếp tục đóng góp cho ngành y tế Việt Nam. Nhà nước truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Liệt sĩ và Giải thưởng Hồ Chí Minh về khoa học.

Cuộc đời Đặng Văn Ngữ là minh chứng cho một quan niệm đẹp về người trí thức: học tập để có tri thức, nghiên cứu để tìm ra giải pháp và cuối cùng đem những hiểu biết ấy phục vụ nhân dân. Ông đã đi từ giảng đường, phòng thí nghiệm đến chiến trường, ở đâu cũng giữ một mục tiêu nhất quán là dùng khả năng của mình để bảo vệ sức khỏe và sự sống của con người.

Đối với đoàn viên, thanh niên hôm nay, tấm gương Đặng Văn Ngữ nhắc nhở rằng tri thức chỉ thật sự có giá trị khi được sử dụng vì cộng đồng. Trong thời bình, mỗi người trẻ có thể tiếp nối tinh thần ấy bằng việc học tập nghiêm túc, say mê nghiên cứu, lao động sáng tạo và biết đem năng lực của mình đóng góp cho quê hương, đất nước.

Xin thành kính tri ân Giáo sư, bác sĩ Đặng Văn Ngữ – nhà khoa học, người thầy thuốc và người trí thức yêu nước đã dành trọn cuộc đời cho khoa học, cho nhân dân và cho Tổ quốc.