"Đánh chắc, tiến chắc"

Có những khoảnh khắc trong lịch sử chỉ diễn ra trong một khoảng thời gian rất ngắn, nhưng lại để lại dấu ấn kéo dài qua nhiều thế hệ. Đó có thể là một lời nói, một quyết định hay một lựa chọn được đưa ra trong thời điểm mà mọi con đường phía trước đều chứa đựng những khó khăn và rủi ro. Trong lịch sử Việt Nam, một trong những khoảnh khắc như thế đã diễn ra trước Chiến dịch Điện Biên Phủ năm 1954, khi Đại tướng Võ Nguyên Giáp phải đưa ra quyết định có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với toàn bộ chiến dịch. Đó là quyết định thay đổi phương châm tác chiến từ “đánh nhanh, thắng nhanh” sang “đánh chắc, tiến chắc”.

Để hiểu được ý nghĩa của quyết định ấy, cần nhìn lại bối cảnh của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Sau nhiều năm chiến đấu, lực lượng kháng chiến của Việt Nam từng bước trưởng thành và giành được nhiều thắng lợi quan trọng. Đến năm 1954, cuộc chiến bước vào giai đoạn quyết liệt. Phía Pháp muốn tìm kiếm một thắng lợi quân sự có tính quyết định để thay đổi cục diện chiến trường. Trong kế hoạch của mình, họ lựa chọn Điện Biên Phủ – một thung lũng nằm ở vùng Tây Bắc – để xây dựng một tập đoàn cứ điểm lớn.

Điện Biên Phủ được quân Pháp tổ chức thành một hệ thống phòng thủ gồm nhiều cứ điểm liên kết với nhau. Tại đây có bộ binh, pháo binh, xe tăng và lực lượng không quân hỗ trợ. Với hệ thống công sự được xây dựng và củng cố, quân Pháp tin rằng họ có thể biến Điện Biên Phủ thành một căn cứ quân sự vững chắc, đủ khả năng đối đầu với lực lượng chủ lực của Việt Minh. Họ cũng kỳ vọng có thể buộc quân đội Việt Nam phải tập trung lực lượng về đây và từ đó sử dụng ưu thế hỏa lực để tiêu diệt đối phương.

Đối diện với tập đoàn cứ điểm ấy là quân đội Việt Nam. So với đối phương, quân đội Việt Nam vẫn còn nhiều hạn chế về vũ khí, phương tiện và điều kiện vật chất. Địa hình Tây Bắc hiểm trở khiến việc vận chuyển lương thực, đạn dược và pháo binh đến chiến trường trở thành một thử thách rất lớn. Nhưng phía sau những người lính là sức mạnh của cả một dân tộc. Hàng vạn dân công, thanh niên xung phong và người dân đã tham gia mở đường, vận chuyển lương thực, đạn dược, chăm sóc thương binh và phục vụ chiến trường. Những chiếc xe đạp thồ được cải tiến để vận chuyển hàng hóa qua những con đường núi. Những đoàn người nối tiếp nhau vượt qua rừng núi, đưa từng bao gạo, từng viên đạn đến nơi chiến đấu.

Trong toàn bộ chiến dịch, Đại tướng Võ Nguyên Giáp giữ vai trò Tổng Tư lệnh Quân đội Nhân dân Việt Nam và Chỉ huy trưởng Chiến dịch Điện Biên Phủ. Trước mắt ông không chỉ là một trận đánh thông thường mà là một cuộc đối đầu có quy mô rất lớn, trong đó bất kỳ quyết định nào cũng có thể ảnh hưởng đến cục diện chiến trường và sinh mạng của rất nhiều người.

Phương án ban đầu của chiến dịch là “đánh nhanh, thắng nhanh”. Theo phương án này, quân ta sẽ tập trung lực lượng, nhanh chóng tiến công vào tập đoàn cứ điểm và tìm cách giành thắng lợi trong thời gian ngắn. Nếu thành công, cách đánh này có thể giúp rút ngắn thời gian chiến đấu, giảm áp lực hậu cần và không cho đối phương có thêm thời gian củng cố lực lượng.

Nhưng càng đến gần giờ nổ súng, những người chỉ huy càng nhận thấy rằng tình hình thực tế có nhiều vấn đề cần phải cân nhắc. Hệ thống phòng thủ của quân Pháp được củng cố ngày càng mạnh. Các cứ điểm được tổ chức chặt chẽ, có sự hỗ trợ của pháo binh và không quân. Trong khi đó, quân đội Việt Nam chưa từng tiến hành một cuộc công kiên lớn như vậy. Nếu tiến công nhanh vào một tập đoàn cứ điểm mạnh mà chưa có sự chuẩn bị đầy đủ, nguy cơ tổn thất lớn là điều không thể xem nhẹ.

Đây chính là lúc Đại tướng Võ Nguyên Giáp phải đứng trước một quyết định khó khăn.

Mọi thứ gần như đã sẵn sàng. Các đơn vị đã triển khai. Bộ đội đang chờ lệnh. Công tác chuẩn bị cho chiến dịch đã được tiến hành trong một thời gian dài. Nhưng nếu thực tế cho thấy phương án ban đầu không còn bảo đảm khả năng giành thắng lợi chắc chắn, liệu có nên tiếp tục?

Thay đổi phương án vào thời điểm ấy đồng nghĩa với việc phải thay đổi cách tổ chức chiến dịch. Nó có thể khiến thời gian chiến đấu kéo dài hơn, yêu cầu hậu cần lớn hơn và tạo thêm áp lực cho toàn bộ lực lượng. Nhưng nếu không thay đổi, nguy cơ phải trả giá bằng những tổn thất rất lớn cũng hiện hữu.

Sau khi cân nhắc tình hình, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đi đến quyết định chuyển phương châm tác chiến sang “đánh chắc, tiến chắc”.

Đây là một quyết định thể hiện bản lĩnh của người chỉ huy. Bởi thay đổi một kế hoạch khi chiến dịch đã cận kề thời điểm nổ súng không phải là điều dễ dàng. Nhưng mục tiêu quan trọng nhất không phải là bảo vệ một kế hoạch đã được chuẩn bị từ trước, mà là tìm ra cách thức phù hợp nhất để giành thắng lợi.

“Đánh chắc, tiến chắc” có nghĩa là thay vì tìm cách đánh nhanh và kết thúc chiến dịch trong thời gian ngắn, quân ta sẽ tiến hành chiến đấu từng bước, từng trận, từng vị trí; từng bước phá vỡ hệ thống phòng thủ của đối phương và tạo ra thế có lợi hơn cho mình. Cách đánh ấy đòi hỏi sự kiên trì, tổ chức chặt chẽ và một hậu phương đủ sức bảo đảm cho chiến dịch kéo dài.

Ngày 13 tháng 3 năm 1954, quân đội Việt Nam bắt đầu tiến công tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ. Những trận đánh đầu tiên diễn ra quyết liệt. Quân ta từng bước đánh vào các vị trí phòng thủ bên ngoài, sau đó tiếp tục tiến sâu hơn. Hệ thống chiến hào được xây dựng ngày càng áp sát các cứ điểm của quân Pháp. Mỗi bước tiến đều được thực hiện với sự chuẩn bị và tính toán kỹ lưỡng.

Những ngày tháng sau đó là một cuộc chiến đấu vô cùng gian khổ. Người lính phải sống trong chiến hào, đối mặt với bom đạn, thời tiết khắc nghiệt và điều kiện sinh hoạt thiếu thốn. Có những trận đánh diễn ra trong nhiều giờ, thậm chí nhiều ngày. Có những người lính bị thương nhưng vẫn cố gắng chiến đấu. Có những người đã hy sinh và mãi mãi nằm lại trên mảnh đất Điện Biên.

Phía sau chiến trường là một cuộc chiến khác cũng không kém phần gian khổ. Hàng vạn dân công và thanh niên xung phong ngày đêm vận chuyển lương thực, đạn dược, thuốc men. Những con đường xuyên qua núi rừng trở thành tuyến vận chuyển quan trọng. Mỗi chuyến hàng đến được mặt trận đều góp phần duy trì sức chiến đấu của bộ đội.

Điện Biên Phủ vì thế không phải là câu chuyện của riêng những người cầm súng. Đó là câu chuyện của cả một dân tộc cùng hướng về chiến trường. Người ở hậu phương góp sức bằng công việc của mình. Người ở tiền tuyến chiến đấu bằng sự dũng cảm. Mỗi người đóng góp một phần để tạo nên sức mạnh chung.

Trong chiến hào, những người lính có thể không nhìn thấy toàn bộ bức tranh của cuộc chiến. Họ chỉ biết nhiệm vụ của mình là giữ vị trí, tiến lên hoặc bảo vệ đồng đội. Nhưng chính những hành động tưởng như nhỏ bé ấy đã góp phần làm nên một chiến thắng lớn.

Có lẽ điều khiến câu chuyện Điện Biên Phủ trở nên xúc động không chỉ nằm ở quy mô của chiến dịch, mà còn nằm ở số phận của những con người đã tham gia vào đó. Họ có gia đình, có cha mẹ, có người thân và những ước mơ riêng. Nhiều người ra đi khi tuổi đời còn rất trẻ. Họ không biết chiến tranh sẽ kéo dài bao lâu và cũng không biết mình có thể trở về hay không.

Nhưng họ vẫn tiến lên.

Đằng sau mỗi người lính là một gia đình đang chờ đợi. Đằng sau mỗi trận đánh là những mất mát mà người ở hậu phương phải gánh chịu. Chính vì vậy, quyết định của người chỉ huy không thể chỉ được nhìn từ góc độ quân sự. Đó còn là trách nhiệm đối với sinh mạng của những con người đang đặt niềm tin vào mình.

Đây cũng là một trong những ý nghĩa quan trọng của việc chuyển sang “đánh chắc, tiến chắc”. Quyết định ấy không đồng nghĩa với việc tránh chiến đấu hay chậm trễ trong mục tiêu. Ngược lại, nó hướng đến việc tổ chức chiến đấu một cách phù hợp hơn với thực tế, từng bước tạo ra điều kiện để giành thắng lợi.

Sau những trận đánh liên tiếp, hệ thống phòng thủ của quân Pháp ngày càng bị thu hẹp. Quân ta từng bước kiểm soát các vị trí quan trọng và tiến gần hơn đến trung tâm tập đoàn cứ điểm. Khả năng hoạt động của đối phương ngày càng bị hạn chế. Cuộc chiến bước vào giai đoạn quyết định.

Đến cuối tháng 4 và đầu tháng 5 năm 1954, tình hình tại Điện Biên Phủ trở nên đặc biệt căng thẳng. Quân ta tiếp tục siết chặt vòng vây và chuẩn bị cho đợt tiến công cuối cùng. Sau gần hai tháng chiến đấu, cả hai bên đều chịu những tổn thất lớn. Nhưng quân đội Việt Nam vẫn duy trì được khả năng chiến đấu và tiếp tục tiến công.

Ngày 7 tháng 5 năm 1954, đợt tiến công cuối cùng bắt đầu. Các vị trí phòng thủ của quân Pháp lần lượt bị đánh chiếm. Đến chiều cùng ngày, tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ hoàn toàn thất thủ. Tướng De Castries cùng bộ chỉ huy bị bắt. Chiến dịch Điện Biên Phủ kết thúc sau 56 ngày đêm chiến đấu.

Chiến thắng ấy trở thành một dấu mốc quan trọng trong lịch sử Việt Nam. Nó góp phần tạo ra bước ngoặt quyết định đối với cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và có tiếng vang lớn trên trường quốc tế. Tháng 7 năm 1954, Hiệp định Genève về đình chỉ chiến sự ở Đông Dương được ký kết.

Nhưng khi nhắc đến ngày 7 tháng 5, chúng ta không nên chỉ nhớ đến khoảnh khắc chiến thắng. Cần nhớ rằng trước khi lá cờ chiến thắng tung bay trên nóc hầm chỉ huy của tập đoàn cứ điểm, đã có hàng chục nghìn con người phải trải qua những ngày tháng vô cùng gian khổ. Có những người trở về, có những người mang theo thương tích suốt đời và cũng có những người mãi mãi không trở về.

Vì vậy, Điện Biên Phủ trước hết là một câu chuyện về con người.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp là người đưa ra quyết định quan trọng về phương châm tác chiến, nhưng chiến thắng không thuộc về riêng một cá nhân. Đó là thành quả của cả quân đội và nhân dân. Nếu không có những người lính chiến đấu ngoài mặt trận, những dân công vận chuyển hàng hóa, những thanh niên xung phong mở đường và những người dân góp sức từ hậu phương, quyết định chiến lược sẽ không thể trở thành hiện thực.

Chính vì thế, khi nhắc đến Đại tướng Võ Nguyên Giáp, bên cạnh sự khâm phục đối với vai trò của một vị tướng, chúng ta cũng cần nhớ đến những con người bình thường đã góp phần tạo nên chiến thắng phi thường ấy.

Điều đặc biệt trong câu chuyện về quyết định “đánh chắc, tiến chắc” là nó cho thấy lịch sử được tạo nên trong những thời điểm mà tương lai vẫn còn chưa rõ ràng. Ngày nay, khi nhìn lại, chúng ta biết Điện Biên Phủ đã thắng lợi. Nhưng tại thời điểm quyết định, Đại tướng Võ Nguyên Giáp không thể biết trước kết quả. Ông chỉ có thể dựa vào tình hình thực tế, những thông tin có được và trách nhiệm của mình để lựa chọn.

Đó chính là bản lĩnh của một người chỉ huy.

Bản lĩnh không phải lúc nào cũng là tiến lên thật nhanh. Đôi khi, bản lĩnh là dám dừng lại để đánh giá tình hình. Không phải lúc nào thay đổi cũng có nghĩa là thất bại. Đôi khi, thay đổi là cách để bảo vệ mục tiêu ban đầu.

Quyết định chuyển sang “đánh chắc, tiến chắc” cũng cho thấy một bài học về trách nhiệm. Khi một người có quyền quyết định, họ đồng thời phải chịu trách nhiệm về hậu quả của quyết định ấy. Đặc biệt trong chiến tranh, nơi mỗi mệnh lệnh đều có thể liên quan đến sự sống và cái chết, trách nhiệm ấy càng lớn.

Đại tướng Võ Nguyên Giáp từng đứng trước một lựa chọn mà không ai có thể đưa ra thay ông. Ông phải cân nhắc giữa tốc độ và sự chắc chắn, giữa kế hoạch đã chuẩn bị và thực tế chiến trường, giữa việc kết thúc nhanh chóng và nguy cơ tổn thất lớn. Cuối cùng, ông lựa chọn con đường mà ông cho rằng có khả năng bảo đảm thắng lợi hơn.

Có thể nói, giá trị của quyết định ấy không chỉ nằm ở kết quả cuối cùng. Nó còn nằm ở cách một người lãnh đạo đối diện với áp lực. Không cố chấp bảo vệ lựa chọn ban đầu. Không chạy theo tốc độ chỉ vì sợ mất thời cơ. Thay vào đó là quan sát, suy nghĩ và điều chỉnh.

Trong học tập và cuộc sống, mỗi người đều có lúc phải đứng trước những lựa chọn khó khăn. Có những kế hoạch ban đầu tưởng như rất phù hợp nhưng khi bắt tay vào thực hiện mới nhận ra nhiều vấn đề. Khi đó, điều quan trọng không phải là cố giữ một kế hoạch chỉ vì đã mất nhiều thời gian chuẩn bị, mà là biết nhìn nhận thực tế và điều chỉnh khi cần thiết.

Câu chuyện của Đại tướng Võ Nguyên Giáp cho thấy một điều rất rõ: thay đổi hướng đi không nhất thiết có nghĩa là từ bỏ mục tiêu. Đôi khi, thay đổi chính là cách để đến gần mục tiêu hơn.

Hơn bảy thập kỷ đã trôi qua kể từ chiến thắng Điện Biên Phủ. Những người trực tiếp tham gia chiến dịch ngày càng ít đi. Chiến trường năm xưa cũng đã có nhiều thay đổi. Nhưng ký ức về Điện Biên Phủ vẫn còn đó, bởi nó không chỉ là một sự kiện lịch sử mà còn là ký ức về sự hy sinh của cả một thế hệ.

Mỗi khi nhắc đến Điện Biên Phủ, chúng ta nhớ đến những người lính đã chiến đấu trong chiến hào, những dân công vượt núi vận chuyển lương thực, những thanh niên xung phong mở đường và những gia đình đã tiễn người thân ra trận. Chúng ta cũng nhớ đến người chỉ huy đã đứng trước giờ phút quyết định và đưa ra một lựa chọn làm thay đổi cách tiến hành cả chiến dịch.

Nếu chỉ nhìn vào ngày 7 tháng 5 năm 1954, chúng ta có thể thấy một chiến thắng. Nhưng nếu nhìn xa hơn, chúng ta sẽ thấy cả một hành trình dài phía sau chiến thắng ấy. Có sự chuẩn bị, có những ngày tháng gian khổ, có những quyết định khó khăn, có những hy sinh và có ý chí của cả một dân tộc.

Và giữa hành trình ấy, quyết định “đánh chắc, tiến chắc” là một dấu mốc đặc biệt.

Một quyết định được đưa ra trước giờ phút lịch sử.

Một quyết định mà người đưa ra phải chịu trách nhiệm trước hàng vạn người.

Một quyết định làm thay đổi cả chiến dịch.

Và cuối cùng, một quyết định góp phần đưa quân đội Việt Nam đến thắng lợi tại Điện Biên Phủ.

Có những quyết định chỉ mất vài phút để đưa ra nhưng cần cả một đời để chứng minh giá trị. Có những khoảnh khắc tưởng như rất ngắn ngủi nhưng lại mở ra một trang sử mới. Và có những con người đứng trước khoảnh khắc ấy, không biết tương lai sẽ ra sao, nhưng vẫn phải lựa chọn.

Trước giờ phút lịch sử của Điện Biên Phủ, Đại tướng Võ Nguyên Giáp đã lựa chọn con đường “đánh chắc, tiến chắc”. Đó là một lựa chọn đầy trách nhiệm, góp phần đưa chiến dịch đến thắng lợi và để lại cho các thế hệ sau một bài học sâu sắc: trong những thời khắc quan trọng nhất, bản lĩnh không chỉ nằm ở việc dám tiến lên, mà còn nằm ở khả năng nhìn lại, thay đổi đúng lúc và kiên định với mục tiêu cuối cùng.