Đánh địch đổ bộ đường không trong cuộc hành quân Gianxơn Xity của Mỹ và quân đội Sài Gòn

Sau thất bại trong cuộc phản công mùa khô lần thứ nhất (1965 - 1966), đế quốc Mỹ vẫn nung nấu một giải pháp giành thắng lợi bằng quân sự để giải quyết cuộc chiến ở miền Nam Việt Nam. Bước vào mùa khô năm 1966 - 1967, Mỹ - ngụy rắp tâm mở cuộc phản công chiến lược lần thứ hai, tập trung binh lực, hỏa lực tiến công ồ ạt, tạo thế áp đảo đánh vào vùng Đông Nam Bộ, mà trọng điểm là vùng Căn cứ Bắc Tây Ninh nhằm nhanh chóng tiêu diệt cơ quan đầu não kháng chiến; tiêu diệt bộ đội chủ lực; bịt chặt biên giới, đánh phá nát căn cứ kháng chiến của ta; mở rộng vành đai an ninh cho Sài Gòn. Để thực hiện ý đồ đó, địch ráo riết chuẩn bị cho cuộc hành quân với qui mô lớn mang tên Gianxơnxity tiến công vào căn cứ kháng chiến của ta.

Khu Căn cứ Bắc Tây Ninh được gọi là Căn cứ khu B (địch gọi là Chiến khu C) thuộc phần đất phía Bắc huyện Dương Minh Châu (Tây Ninh); nằm giữa sông Vàm Cỏ ở phía Tây và sông Sài Gòn ở phía Đông. Phía Bắc và Tây Bắc giáp biên giới Việt Nam - Campuchia, phía Nam giáp Đường 13. Địa hình nơi đây là rừng bằng, sông suối cạn, đường sá thuận lợi cho hành quân cơ giới, dễ bị bao vây chia cắt, nhưng nhờ được xây dựng từ lâu và cải tạo tốt nên cũng thuận lợi cho việc bám trụ phòng thủ. Vì vậy, địch chọn nơi đây để tiến hành hành quân.

Đêm ngày 21/2/1967, Mỹ dùng nhiều đợt máy bay B-52 ném bom nhiều nơi ở phía Bắc tỉnh Tây Ninh (gần biên giới Việt Nam - Campuchia) để chuẩn bị bãi đổ quân. 6 giờ sáng ngày 22/2/1967, Lữ đoàn 173 dù nhảy xuống Cà Tum - Sê Lô. Tiếp đó địch dùng hơn 250 lần chiếc máy bay lên thẳng từ Minh Thạnh đổ 2 lữ đoàn 1 và 2 thuộc sư đoàn 1 xuống Sóc Mới, Rùm Đuôn, Ang Khắc[1], hình thành tuyến ngăn chặn ta từ phía Bắc. Trong lúc đó Lữ đoàn 1 của Sư đoàn bộ binh 25 được triển khai dọc Đường 22 làm tuyến “kẹp sườn” phía Tây. Hai lữ đoàn của Sư đoàn bộ binh 1 khống chế dọc Đường số 4 làm tuyến “kẹp sườn” phía Đông. Sau khi đã bịt kín phía Bắc và khép chặt hai cạnh sườn Đông và Tây, địch dùng lực lượng mạnh gồm một lữ đoàn của Sư đoàn bộ binh 25 và Trung đoàn thiết giáp số 1 đánh thọc từ phía Nam lên trung tâm cuộc hành quân[2].

Trung ương Cục miền Nam và Bộ Chỉ huy Miền đã chỉ đạo tiến hành chiến dịch phản công, nhằm tiêu hao, tiêu diệt lớn quân địch, đánh bại cuộc hành quân lớn và ý đồ chiến lược của địch. Ta sử dụng lực lượng tại chỗ là các cơ quan, đơn vị thuộc Bộ Chỉ huy Miền đánh rộng khắp, từng bước ngăn chặn, đánh tiêu hao lực lượng, phương tiện, phá thế ĐBĐK của địch; tập trung lực lượng Sư đoàn bộ binh 9 tiến hành các trận tập kích đồng thời, liên tiếp vào một số mục tiêu cấp tiểu đoàn địch...

Ngay trong ngày đầu tiên, Lữ đoàn dù 173 Mỹ đã bị lực lượng vũ trang địa phương thuộc hai huyện Cà Tum và Tà Đạt bằng những loạt đạn bắn chính xác, diệt 100 quân lính và nhiều máy bay trực thăng. Tại Rùm Đuôn và An Khắc, du kích cơ quan Trung ương Cục cùng bộ đội địa phương huyện cũng liên tục tiến công địch, diệt và làm bị thương 157 tên Mỹ, bắn rơi 9 máy bay, làm hỏng 3 chiếc khác[3]. Cánh quân đột kích chủ yếu từ phía Nam (gồm Lữ đoàn 2, Sư đoàn bộ binh 25 và Trung đoàn 11 thiết giáp) bị trúng mìn ở Khe Đôn và Bàu Cỏ tiếp tục hành quân đến Đồng Pan thì chia thành hai ngả đường: một theo Đường số 4 phát triển lên hợp điểm với cụm quân ở Cà Tum, Sóc Mới, Rùm Đuôn. Đường khác vu hồi sang phía Tây thọc sâu vào vùng căn cứ thuộc hai huyện Tà Đạt và Sóc Ky. Các mũi tiến công của địch đều bị ta chặn đánh. Tại Sóc Ky, du kích H19, công binh huyện Sóc Ky đánh diệt 9 xe tăng, 120 tên Mỹ. Ở Bàu Sen, một đại đội Mỹ, lọt vào trận địa phục kích của bộ đội Tà Đạt, bị tiêu diệt toàn bộ. Địch ở Rùm Đuôn tiến công vào khu vực Suối Mây cũng bị du kích cơ quan giao bưu và binh vận Trung ương Cục chặn đánh, diệt tại chỗ 5 xe thiết giáp và hơn 100 quân lính Mỹ, buộc chúng phải quay lại. Như vậy, sau mấy ngày đầu của cuộc hành quân, các mũi tiến công của địch đều không phát triển được, đi đến đâu chúng cũng bị du kích, bộ đội địa phương đánh thương vong. Tinh thần sĩ quan, binh lính Mỹ rã rời. Hãng tin Pháp AFP ngày 22/2 đưa tin và bình luận: “Cuộc hành quân Gianxơn Xity được coi là một trong những hy vọng lớn của Mỹ trong giai đoạn trước mắt, cuộc hành quân có nhiều tham vọng nhất trong cuộc chiến tranh, nhưng kết quả thật đáng buồn, trong bốn ngày qua không thấy dấu vết nhà lãnh đạo Mặt trận Dân tộc giải phóng đâu cả... Đài phát thanh Mặt trận Dân tộc Giải phóng vẫn tiếp tục hoạt động mặc dù một trong những mục tiêu của cuộc hành quân là làm cho nó câm đi...”[4].

Trong đợt 2 Chiến dịch đánh bại cuộc hành quân Gianxơn Xity của địch từ ngày 16-3 đến ngày 15/4/1967, ta kết hợp phòng ngự ngăn chặn với cơ động tiến công. Ngày 28/3, một bộ phận quân Mỹ tiến vào Bàu Tri Giết, bị Tiểu đoàn 9 Trung đoàn 16 tập kích, diệt 200 tên và phá hủy 23 xe thiết giáp. Sáng ngày 31/3, một tiểu đoàn địch ở trảng Ba Vũng 3 lần tiến vào trận địa của ta đều bị du kích đánh lui, tiêu hao 2 đại đội. Buổi chiều, địch đổ thêm 1 tiểu đoàn xuống trảng Ba Vũng, hình thành 2 cụm quân ở 2 đầu Nam và Bắc của trảng. Đêm đó, Trung đoàn 1 và Tiểu đoàn 7 thuộc Trung đoàn 16 tập kích vào cụm quân phía Nam (trảng Ba Vũng), kiềm chế cụm phía Bắc trảng và pháo kích vào cụm quân địch ở sóc Con Trăng, diệt 800 tên, bắn rơi 13 máy bay[5].

Ngày 31/3, ta tổ chức tập kích tiểu đoàn 38 biệt động quân ngụy tại suối Cụt. Vì các đơn vị khác đang phải tập trung bảo vệ cửa khẩu để tiếp nhận vũ khí nên ta không tổ chức được các trận đánh lớn ở sâu hậu phương địch. Từ ngày 6 đến ngày 13/4, địch rút khỏi trảng Ba Vũng, Bàu Trăm, Bàu Cột, sóc Con Trăng. Ngày 18/4, Mỹ kết thúc cuộc hành quân Gian-xơn-xi-ty.

Như vậy, trong cuộc hành quân Gian-xơn-xi-ty, Mỹ đã sử dụng phương pháp đổ bộ kết hợp, dùng quân dù đổ bộ ở vòng ngoài, đồng thời dùng máy bay lên thẳng của 8 tiểu đoàn thuộc Sư đoàn 1 bộ binh và Lữ đoàn 173 dù đổ bộ trực tiếp xuống mục tiêu là khu vực bên trong của Chiến khu C. Tuy nhiên, dưới sự chỉ đạo của Trung ương Cục miền Nam và Bộ Chỉ huy Miền, ta đã giữ thế chủ động, theo dõi lực lượng và phương tiện chuyên chở của địch tiến hành chiến dịch phản công, buộc quân Mỹ phải kết thúc cuộc hành quân./.

[1] Bộ Quốc phòng - Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, Tóm tắt các chiến dịch trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 - 1975), Nxb QĐND, H, 2001, tr.162.

[2] Trong cả cuộc hành quân, riêng Lữ đoàn dù 173 của Mỹ đã đổ bộ bằng phương pháp thẳng đứng cả 3 tiểu đoàn cùng các đơn vị hỏa lực, hỗ trợ, đảm bảo, gồm tất cả 9.518 người, sử dụng 3 tiểu đoàn máy bay lên thẳng, xuất kích tới 9.700 lần chuyến. Theo: Tìm hiểu về đổ bộ đường không, Nxb QĐND, H, 1981, tr.14.

[3] Bộ Quốc phòng - Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, Tóm tắt các chiến dịch trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 - 1975), Nxb QĐND, H, 2001, tr.162.

[4] Dẫn theo: Bộ Quốc phòng - Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, Lịch sử kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 - 19754), tập 4, Nxb CTQG, H, 2013, tr.268.

[5] Bộ Quốc phòng - Viện Lịch sử quân sự Việt Nam, Tóm tắt các chiến dịch trong kháng chiến chống Mỹ, cứu nước (1954 – 1975), Nxb QĐND, H, 2001, tr.169.