"Đánh địch mà đi, mở đường mà tiến" trên đỉnh Trường Sơn

Đầu năm 1967, khi ông Đồng Sĩ Nguyên được điều về giữ cương vị Tư lệnh Đoàn 559, Bộ đội Trường Sơn, phương thức vận chuyển hàng hóa, vũ khí trên tuyến đường này vẫn chủ yếu dựa vào gùi thồ đơn lẻ, không thể đưa được vũ khí, phương tiện hạng nặng theo yêu cầu ngày càng cao của các chiến trường miền Nam. Ông cùng Đảng ủy, Bộ Tư lệnh Trường Sơn đã nghiên cứu, tìm ra quy luật hoạt động của các phương tiện trinh sát hiện đại mà quân đội Mỹ dùng để ngăn chặn tuyến chi viện, từ đó tìm cách vô hiệu hóa từng bước.

Ông chỉ đạo các cấp trong đơn vị thực nghiệm ngay trên chiến trường, tổ chức các chuyến đi thực tế để tìm ra thủ đoạn của đối phương, từ đó đề ra cách khắc chế phù hợp. Nhờ những sáng kiến liên tục của ông, con đường Trường Sơn dần phát triển thành một hệ thống giao thông vận tải quy mô lớn xuyên suốt giữa rừng già. Trong gần 10 năm giữ cương vị Tư lệnh, ông cùng Bộ Tham mưu Bộ đội Trường Sơn đã chỉ huy một lực lượng gồm 9 sư đoàn và 21 trung đoàn trực thuộc, hoàn thành sự nghiệp chi viện to lớn cho các chiến trường trong cuộc kháng chiến chống Mỹ của cả ba nước Đông Dương.

Từ năm 1973, ông từng khẳng định một quan điểm có tầm nhìn xa: cột mốc số 0 của Đường Hồ Chí Minh không chỉ nằm ở Tân Kỳ, Nghệ An, mà con đường ấy phải được hiểu là kéo dài từ Pác Bó, Cao Bằng cho tới Cà Mau. Với những đóng góp ấy, Đại tá Đồng Sĩ Nguyên được phong quân hàm vượt cấp lên Trung tướng năm 1974, và tên tuổi ông gắn liền với lịch sử Đường Hồ Chí Minh trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.