Danh tướng Nguyễn Hữu Cảnh – Người đặt nền móng cho vùng đất phương Nam
Nguyễn Hữu Cảnh (1650 – 1700), tên thật là Nguyễn Hữu Kính, tước hiệu Lễ Thành Hầu, là một tướng lĩnh kiệt xuất và nhà quản lý hành chính tài ba, người đã đặt nền móng pháp lý lẫn tổ chức chính quyền chính thức cho vùng đất Nam Bộ. Sinh ra tại làng An Xá, xã Lộc Thủy, huyện Quảng Ninh, tỉnh Quảng Bình trong một gia đình dòng dõi tướng sĩ kiệt xuất—là con trai thứ ba của danh tướng Nguyễn Hữu Dật và là cháu nội của Lương Văn Chánh—ông đã sớm tiếp thu truyền thống võ nghiệp, rèn luyện binh pháp cùng bản lĩnh trận mạc từ khi còn rất trẻ. Nhờ tài năng điều binh khiển tướng cùng lòng nhân dịch, ông từng bước thăng tiến từ chức Cai cơ lên Chưởng cơ dưới thời chúa Nguyễn Phúc Chu, khẳng định uy danh qua việc dẹp yên và ổn định vùng biên giới Bình Thuận - Ninh Thuận vào năm 1692.
Cột mốc vĩ đại nhất trong sự nghiệp của ông diễn ra vào mùa xuân năm 1698, khi nhận mệnh lệnh của chúa Nguyễn Phúc Chu vào kinh lý phương Nam, chính thức xác lập chủ quyền lãnh thổ cho Đại Việt trên vùng đất Đồng Nai - Gia Định. Tại đây, Nguyễn Hữu Cảnh đã thể hiện tầm nhìn chiến lược xuất sắc khi cho thành lập phủ Gia Định với hai huyện Phước Long (dinh Trấn Biên) và Tân Bình (dinh Phiên Trấn), bao quát toàn bộ khu vực Đông Nam Bộ và TP. Hồ Chí Minh ngày nay. Không chỉ dừng lại ở việc thiết lập bộ máy chính quyền, ông còn tích cực chiêu mộ dân nghèo từ vùng Ngũ Quảng vào khai hoang lập nghiệp, khéo léo tạo điều kiện cho người Hoa định cư giao thương tại Cù lao Phố, đồng thời lập sổ hộ tịch, đo đạc ruộng đất và định mức thuế khóa rõ ràng, biến một vùng đồng bãi hoang sơ thành chốn làng xóm trù phú và thương cảng sầm uất.
Đến cuối năm 1699, khi vùng biên giới Tây Nam xảy ra bất ổn, ông tiếp tục cầm quân tiến đến Nam Vang (Phnom Penh) nhằm vỗ an dân chúng và giữ vững hòa bình khu vực mà không phải tốn nhiều xương máu. Tuy nhiên, sau chiến dịch gian khổ, do kiệt sức và ảnh hưởng của thời tiết khắc nghiệt, ông lâm bệnh nặng và qua đời vào tháng 5 năm Cảnh Tý (1700) tại Rạch Mới (Mỹ Tho, Tiền Giang) khi vừa tròn 50 tuổi. Cuộc đời cống hiến trọn vẹn của Nguyễn Hữu Cảnh được các chúa Nguyễn và triều đình nhà Nguyễn sau này ghi nhận bằng việc truy tặng tước vị Lễ Thành Hầu cùng danh hiệu Thượng đẳng thần. Ngày nay, ông được nhân dân cả nước kính cẩn tôn vinh là vị Khai quốc công thần, người anh hùng mở cõi và là vị Thành hoàng mang lại sức sống mới cho vùng đất phương Nam.
