Đào hầm cứu thương trong đêm

Tôi nghe câu chuyện này từ cụ Nguyễn Xuân Dinh, cựu chiến binh quê Quỳnh Lưu, Nghệ An, vào một đêm yên tĩnh. Sau khi kể về con ngầm đá phủ kín khói bom, cụ lặng người rất lâu rồi nói:

“Có những đêm người lính không ngủ vì hành quân, có những đêm không ngủ vì bom. Nhưng đêm tôi nhớ nhất là đêm đào hầm cứu thương.”

Rồi cụ bắt đầu kể.

Đó là giữa năm 1974. Đơn vị anh Dinh đang đóng quân tạm gần một trạm quân y dã chiến trên tuyến Trường Sơn. Ban ngày máy bay đánh phá liên tục nên thương binh từ các hướng được chuyển về ngày càng nhiều.

Chiều hôm ấy, một trận bom lớn rơi gần khu vực quân y. Một phần hầm cũ bị sập, nhiều thương binh phải chuyển tạm ra lán tranh ngụy trang dưới rừng.

Khi trời vừa tối, cán bộ quân y sang gặp tiểu đội trưởng Trần Văn Hậu:

“Cần đào thêm hầm cứu thương ngay trong đêm.”

Không ai hỏi có mệt không.

Cả tiểu đội cầm cuốc xẻng lên đường.

Địa điểm được chọn là một sườn đồi đất tương đối chắc, cách trạm quân y vài chục mét. Mưa chiều vừa dứt, đất còn ướt nặng. Trên đầu, rừng tối đen, chỉ có ánh đèn pin bọc giấy đỏ le lói.

Cụ kể:

“Đêm ấy không ai nói chuyện nhiều. Ai cũng hiểu trong lán còn có người đang chờ chỗ trú.”

Tiếng cuốc bổ xuống đất nghe cộc cộc trong màn đêm. Người đào, người xúc đất, người chuyền đất ra ngoài. Mồ hôi chảy ướt lưng áo dù trời khá lạnh.

Đào hầm cứu thương khác đào hố cá nhân. Hầm phải đủ rộng để đặt cáng, đủ sâu để tránh bom và đủ chắc để không sập khi mưa lớn.

Tiểu đội trưởng Hậu liên tục nhắc:

“Đào sâu thêm!”

“Gia cố vách bên này!”

“Đất mềm, chống cọc ngay!”

Khoảng nửa đêm, từ phía trạm quân y vọng lại tiếng rên đau của thương binh. Âm thanh ấy khiến mọi người đào nhanh hơn.

Anh Hòa ở Diễn Châu vừa xúc đất vừa thở dốc:

“Đào cho xong trước sáng, không thì nguy.”

Không ai đáp, chỉ có tiếng cuốc xẻng dồn dập hơn.

Một lúc sau, hai cáng thương được đưa ngang qua chỗ đào hầm. Trên cáng là những người lính còn rất trẻ, băng trắng quấn kín vai và ngực.

Ánh đèn đỏ lướt qua khuôn mặt tái nhợt của họ rồi mất hút trong bóng tối.

Cụ nói nhỏ:

“Nhìn vậy tự nhiên tay đào khỏe hơn.”

Đất ướt bám đầy bàn tay, móng tay, ống quần. Có người phồng rộp tay nhưng vẫn không dừng lại.

Gần một giờ sáng, trời bất ngờ đổ mưa lâm thâm.

Nước bắt đầu thấm xuống hố đào. Mọi người phải đào thêm rãnh thoát nước và chèn bao đất quanh miệng hầm.

Đúng lúc ấy, từ xa vang lên tiếng máy bay.

Cả nhóm khựng lại.

Tiểu đội trưởng Hậu ngẩng nghe vài giây rồi nói nhỏ:

“Máy bay xa, tiếp tục đào.”

Không ai bỏ cuốc.

Tiếng máy bay vọng qua dãy núi rồi xa dần. Dưới ánh đèn đỏ, những bóng người vẫn lom khom đào đất giữa mưa đêm.

Khoảng ba giờ sáng, hầm cơ bản hoàn thành. Mọi người bắt đầu chống cọc, lót nứa và phủ thêm đất ngụy trang phía trên.

Khi tấm tăng cuối cùng được kéo vào cửa hầm, bác sĩ quân y bước xuống xem rồi gật đầu:

“Được rồi, chuyển thương binh vào được.”

Nghe câu ấy, cả tiểu đội mới thở phào.

Những chiếc cáng đầu tiên được đưa vào hầm khi trời còn tối mịt. Người lính bị thương nắm lấy tay anh Dinh, nói rất khẽ:

“Cảm ơn các đồng chí.”

Chỉ một câu thôi mà cổ họng anh nghẹn lại.

Cụ kể:

“Lúc ấy tôi thấy mọi mệt nhọc đều tan hết.”

Gần sáng, công việc xong hẳn. Mọi người ngồi tựa lưng vào vách đất, quần áo lấm lem từ đầu đến chân.

Hòa nhìn đôi bàn tay đầy bùn rồi cười:

“Đêm ni không bắn viên đạn nào mà mệt hơn cả hành quân.”

Tiểu đội trưởng Hậu châm điếu thuốc, chuyền cho mọi người rồi nói:

“Cứu được người cũng là đánh giặc.”

Không ai nói thêm.

Ngoài rừng, trời bắt đầu hửng sáng. Tiếng chim gọi nhau vang lên sau một đêm dài.

Cụ Dinh kể rằng nhiều năm sau, anh không còn nhớ chính xác mình đã đào bao nhiêu nhát cuốc đêm ấy. Nhưng anh nhớ rất rõ cảm giác khi thương binh được đưa vào hầm an toàn.

Tôi hỏi:

“Điều gì làm cụ nhớ nhất?”

Cụ nhìn xuống đôi bàn tay đã nhăn nheo theo tuổi tác:

“Là lúc biết cái hầm mình đào có thể giữ mạng cho một người lính.”

Là người sưu tầm lịch sử, tôi hiểu rằng chiến tranh không chỉ có những người xung phong trước họng súng. Có những chiến công thầm lặng được làm nên bằng cuốc, xẻng và những bàn tay đầy bùn đất.

Đào hầm cứu thương trong đêm không phải là một trận đánh lớn, nhưng trong lòng những người lính Trường Sơn, đó là một cuộc chạy đua với thời gian để giành lại sự sống cho đồng đội.

Và có lẽ, giữa bom đạn và mất mát, điều đẹp nhất của tình đồng chí chính là khi người ta sẵn sàng thức trắng cả đêm, đào từng nhát đất trong mưa tối, chỉ để người khác có thêm một cơ hội được sống và một ngày được trở về với quê hương của mình.