Đào Phúc Lộc – Hoàng Minh Đạo: Người đặt nền móng cho ngành tình báo quân sự Việt Nam

Trong cuộc trường chinh lịch sử gần 30 năm đấu tranh bảo vệ độc lập, tự do của Tổ quốc (1945–1975), hàng nghìn sĩ quan, chiến sĩ đã được Nhà nước phong tặng và truy tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang Nhân dân. Nhưng chỉ duy nhất một người được truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh, đó là Anh hùng – Liệt sĩ Đào Phúc Lộc, người đã đặt nền móng cho sự ra đời của ngành tình báo quân sự Việt Nam.

Ông sinh ngày 4-8-1923 tại Móng Cái, Quảng Ninh, và hy sinh ngày 24-12-1969 trên sông Vàm Cỏ trong khi thực hiện nhiệm vụ. Cuộc đời của ông là minh chứng sống cho sự trung kiên, tận tuỵ với Đảng và cách mạng, từ những ngày còn là thanh niên trẻ tuổi ở miền Bắc đến những năm tháng gian khổ nơi chiến khu miền Nam. Tổng Bí thư Nguyễn Văn Linh từng viết trong di bút: “Có nhiều thời gian công tác với đồng chí Đạo tại chiến khu miền Nam, Campuchia, Khu ủy Sài Gòn – Gia Định, tôi thấy đồng chí Hoàng Minh Đạo là một đồng chí trung kiên, luôn hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ được Đảng phân công, tận tụy với Đảng cho đến ngày hy sinh”.

May mắn thay, trong những ngày gần đây, tôi được trở về thăm quê hương Móng Cái – nơi sinh ra Anh hùng – Liệt sĩ Đào Phúc Lộc. Được chứng kiến những phút giây xúc động nơi người thân, đồng đội năm xưa, tôi mới cảm nhận hết tấm lòng yêu nước, trí tuệ và sự hy sinh thầm lặng của ông.

Cùng về với chúng tôi còn có những đồng đội cũ hiện đang sống tại TP Hồ Chí Minh và Hà Nội, những người đã từng một thời đồng cam cộng khổ với ông: Đại tá tình báo Nguyễn Tấn Tước (Sáu Tước), nguyên Phó Ban Quân báo Khu 8; Đại tá Nguyễn Tuấn Long, nguyên Cục trưởng Cục Bảo vệ Nội bộ; ông Cao Văn Năm, nguyên Phó Ban Tài chính Trung ương Đảng; và ông Đào Phúc Sơn, em trai duy nhất của ông.

Mỗi câu chuyện, mỗi kỷ niệm về ông Đào Phúc Lộc là những tình cảm chân thành, xúc động của đồng đội và người thân về một nhà tình báo quân sự mẫu mực – trung kiên, nhân hậu và tài ba.

Đại tá Nguyễn Tấn Tước nhớ lại: “Khi anh Đạo vào thay anh Phạm Ngọc Thảo làm Trưởng phòng Quân báo Nam Bộ, anh đã tập hợp anh em và củng cố quan điểm tình báo cho mọi người. Anh không áp đặt mà chỉ nhẹ nhàng chỉ bảo: ‘Tôi muốn xin góp ý một số vấn đề về công tác tình báo sắp tới’. Chính cách chỉ dẫn gần gũi, tỉ mỉ ấy đã giúp anh em trong tổ chức không thấy công tác tình báo quá phức tạp, mà gắn liền với thực tiễn của cách mạng miền Nam. Anh chính là người đưa tôi đến với ngành tình báo, và những bài học từ anh là kinh nghiệm quý giá để tôi hoàn thành nhiệm vụ của mình”.

Đại tá Nguyễn Tuấn Long cũng chia sẻ: “Anh Đạo là một lãnh đạo đặc biệt, không chỉ từ bài học về tình báo mà còn ở cách sống. Anh sống gần gũi, quan tâm đến anh em, luôn gọi chúng tôi là các bạn hoặc các em. Với anh, không có khoảng cách giữa lãnh đạo và chiến sĩ, chỉ có tình cảm anh em và lý tưởng chung”.

Về thăm Móng Cái, chúng tôi chứng kiến sự xúc động của gia đình và đồng đội ông. Chị Đào Thị Minh Vân, con gái đầu lòng, đã trao tặng Bảo tàng tỉnh Quảng Ninh những kỷ vật quý giá: chiếc ra-đi-ô ông sử dụng ở chiến trường, ảnh tư liệu về quá trình hoạt động cách mạng và nhiều hiện vật lịch sử. Chị cũng ủng hộ quỹ khuyến học và hỗ trợ con em các gia đình liệt sĩ, tiếp nối truyền thống yêu nước và nhân ái của người cha.

Những người đồng đội của ông vẫn còn nhớ từng chi tiết, từng bài học từ ông. Bà Trần Thị Lan, từng nhận nhiệm vụ đơn tuyến, kể: “Anh Lộc luôn chỉ bảo tận tình, động viên chúng tôi khi gặp khó khăn. Anh còn chọn đồng hương làm việc, đào tạo cả trẻ em trở thành những người tình báo, để nắm bắt thông tin kịp thời. Tất cả đều từ tấm lòng, trí tuệ và chiến lược tuyệt vời của anh”.

Bà Hoàng Thị Nhân (tức Nam) kể: “Anh Lộc rất khôi hài và tình cảm, trái ngược với vẻ nghiêm nghị bên ngoài. Khi chị Phụng mới sinh Minh Vân, anh đã sắp xếp để bé được an toàn, nhờ tôi đưa tới cơ sở cách mạng mà anh gây dựng. Tôi hiểu ánh mắt anh khi trao bé là cả tình thương bao la mà anh dành cho con gái nhỏ”.

Ông Trần Dưỡng, người chèo đò đưa ông sang Trung Quốc xây dựng cơ sở cách mạng, cũng xúc động: “Nghe tin anh mất tích, tôi rất đau lòng. Nhưng khi biết Minh Vân tìm được mộ cha, tôi mừng rỡ, hiểu rằng người thủ trưởng, người anh thân thiết của chúng tôi đã được ghi nhận là Anh hùng”.

Ngày nay, TP Hồ Chí Minh có một con đường mang tên Hoàng Minh Đạo, Móng Cái có con đường Đào Phúc Lộc, và Trường Tiểu học Đào Phúc Lộc vẫn ghi nhận tấm gương hy sinh, trí tuệ và lòng yêu nước của ông. Gia đình ông tiếp tục xây dựng quỹ khuyến học, tiếp sức cho các em học sinh, nối dài truyền thống của người cha – một con người đã trọn đời cống hiến cho cách mạng, cho đất nước.

Cuộc đời hoạt động gian lao và phong phú của Đào Phúc Lộc – Hoàng Minh Đạo là minh chứng sống cho lòng trung kiên, trí tuệ, nhân ái và sự hy sinh thầm lặng. Mỗi câu chuyện, mỗi kỷ niệm về ông là niềm tự hào không chỉ của gia đình, quê hương Móng Cái và Quảng Ninh, mà còn của cả dân tộc Việt Nam. Ông là huyền thoại, là tấm gương để các thế hệ hôm nay và mai sau học tập, noi theo.