Đào Văn Tiên - Tiếng loa từ mái ngục Phú Lợi
Ông Đào Văn Tiên là cựu tù chính trị từng bị giam tại Nhà tù Phú Lợi (Thủ Dầu Một, nay thuộc Thành phố Hồ Chí Minh). Ông là một trong những nhân chứng đã trực tiếp chứng kiến sự kiện lịch sử "Phú Lợi căm thù" ngày 1/12/1958 – khi hàng nghìn tù nhân chính trị bị đầu độc. Sau ngày đất nước thống nhất, ông nhiều lần trở lại di tích Nhà tù Phú Lợi để kể lại ký ức năm xưa cho thế hệ trẻ, góp phần gìn giữ những giá trị lịch sử của dân tộc.
Mỗi lần bước qua cánh cổng Di tích Nhà tù Phú Lợi, ông Đào Văn Tiên đều dừng lại rất lâu.
Ông bảo:
"Ở đây, mỗi viên gạch đều thấm mồ hôi, máu và nước mắt của những người tù cách mạng."
Đầu năm 1958, khi còn là một thanh niên yêu nước, ông bị chính quyền Mỹ - Diệm bắt giam và đưa về Nhà tù Phú Lợi.
Phía sau những lớp hàng rào kẽm gai là cuộc sống vô cùng khắc nghiệt.
Những người tù phải ngủ trên nền xi măng lạnh, ăn những bữa cơm ít ỏi, thường xuyên bị đánh đập và ép ly khai cách mạng. Thế nhưng, trong hoàn cảnh ấy, ý chí của những người cộng sản vẫn không hề bị khuất phục.
Ông Tiên kể rằng, ngay trong nhà tù đã hình thành tổ chức Đảng bí mật để lãnh đạo tù nhân đấu tranh.
Ban đầu, mọi hoạt động đều diễn ra rất kín đáo.
Mỗi khi họp, mọi người nằm giả ngủ trên nền xi măng, chỉ khẽ thì thầm trao đổi tin tức và truyền cho nhau niềm tin rằng ngày thống nhất nhất định sẽ đến.
Ngày 30 tháng 11 năm 1958 là ngày mà ông không bao giờ quên.
Sau bữa cơm chiều, nhiều tù nhân bỗng ôm bụng quằn quại, nôn ói, co giật.
Chỉ trong vài giờ, hàng trăm người ngã xuống.
Không khí trong trại giam trở nên hỗn loạn.
Những người còn khỏe chạy đi tìm nước, dìu bạn mình, dùng mọi cách cứu chữa nhưng bất lực.
Ông Tiên nghẹn ngào nhớ lại:
"Chúng tôi hiểu rằng họ đã đầu độc tù nhân."
Sáng hôm sau, số người bị ngộ độc tăng lên rất nhiều.
Trước tội ác ấy, Đảng ủy bí mật trong nhà tù quyết định không thể im lặng.
Các tù nhân cùng nhau trổ mái tôn nhà giam, cuộn những tấm tôn thành chiếc loa lớn rồi thay nhau hô vang tố cáo tội ác của nhà tù.
Tiếng kêu cứu vang vọng ra ngoài bức tường kẽm gai.
Người dân các vùng Phú Hòa, Hiệp Thành, Bình Chuẩn và nhiều nơi khác nghe được đã truyền tin đi khắp nơi.
Nhờ đó, sự kiện "Phú Lợi căm thù" nhanh chóng được dư luận trong nước và quốc tế biết đến, tạo nên làn sóng phản đối mạnh mẽ, buộc chính quyền Mỹ - Diệm phải đối mặt với sự lên án rộng khắp.
Sau ngày đất nước thống nhất, ông Đào Văn Tiên nhiều lần trở lại Nhà tù Phú Lợi.
Ông dẫn từng đoàn học sinh, sinh viên đi qua các phòng giam, khu biệt lập và nơi từng xảy ra vụ đầu độc.
Ông thường dừng lại trước bức tượng "Phú Lợi căm thù" rồi nhẹ nhàng nói:
"Điều quý nhất mà chúng tôi giữ được trong nhà tù không phải là sức khỏe, mà là niềm tin."
Mỗi lần kể xong câu chuyện, ông đều mong các bạn trẻ hiểu rằng hòa bình hôm nay không phải điều tự nhiên có được, mà được đánh đổi bằng biết bao máu xương và sự hy sinh của những người đi trước.
