ĐẤT MẸ VÀ NGỌN LỬA KHÔNG TẮT

Thôn Thanh Quýt những ngày cuối tháng Tư nắng như đổ lửa xuống mái tranh, xuống hàng tre xanh rợp bóng dọc bờ sông Vĩnh Điện. Gió từ phía biển thổi vào mang theo vị mặn của đất Quảng Nam, thứ vị mặn đã thấm vào da thịt, vào từng nếp nhăn của người đàn bà đang ngồi lặng lẽ trước hiên nhà.

Người ta gọi bà là Mẹ Thứ – cái tên giản dị như bao người mẹ quê khác, nhưng phía sau hai tiếng ấy là một câu chuyện mà không cây bút nào tả hết được nỗi đau, cũng không ngôn từ nào cân đong được lòng yêu nước.

Những năm tháng chống Mỹ cứu nước, đất Điện Bàn – Quảng Nam là một trong những chiến trường ác liệt bậc nhất miền Trung. Người dân nơi đây một tay cầm cày, một tay cầm súng; đêm đêm đào hầm nuôi giấu cán bộ, ngày ngày gánh gạo tiếp tế cho bộ đội. Nhà Mẹ Thứ, cũng như bao gia đình khác trong thôn Thanh Quýt, trở thành một mắt xích âm thầm của cuộc kháng chiến.

Chồng Mẹ tham gia cách mạng từ những ngày đầu, để lại người vợ trẻ một mình tần tảo nuôi đàn con thơ. Rồi lần lượt, từng đứa con của Mẹ – khi vừa đủ tuổi cầm súng, có đứa còn chưa kịp lớn hẳn – đều xin mẹ cho đi theo cách mạng.

Người ta kể rằng, mỗi lần tiễn con ra đi, Mẹ không khóc trước mặt con. Mẹ đứng ở đầu ngõ, dưới bóng cây gạo già, dúi vào tay con nắm cơm gói lá chuối còn nóng hổi, dặn dò đúng một câu quen thuộc:

"Con đi, nhớ giữ mình. Mà nếu có mệnh hệ gì, thì cũng là vì đất nước. Mẹ ở nhà, mẹ chờ."

Rồi Mẹ quay lưng thật nhanh, đi vào trong nhà, khép cửa lại, để nước mắt được rơi trong bóng tối, nơi không đứa con nào nhìn thấy. Bởi Mẹ hiểu, nếu con nhìn thấy mẹ khóc, bước chân con ra trận sẽ nặng trĩu, sẽ chùn lại. Mà chiến trường thì không cho phép một khoảnh khắc do dự.

Đứa con trai đầu hy sinh năm ấy trong một trận càn của địch ở vùng giáp ranh. Tin báo về vào một buổi chiều mưa tầm tã. Mẹ đang vá áo cho đứa con út, nghe tin, đôi tay bà khựng lại giữa chừng, cây kim còn cắm dở trên mảnh vải. Mẹ ngồi lặng đi rất lâu, rồi chỉ nói khẽ:

"Vậy là thằng Hai đã về với đất rồi."

Không than khóc kể lể, không oán trách trời cao. Mẹ đứng dậy, ra vườn, tự tay đắp thêm một nắm đất nhỏ trước bàn thờ tổ tiên – như một nghi thức lặng thầm để tiễn đưa đứa con đầu lòng.

Nhưng chiến tranh không dừng lại ở một lần mất mát. Nó cứ tiếp diễn, dai dẳng, tàn khốc như một cơn bão không có hồi kết. Người con thứ hai hy sinh. Rồi người con thứ ba. Rồi con rể. Rồi hai đứa cháu ngoại còn chưa kịp gọi bà bằng tiếng tròn vành...

Mỗi lần nhận tin dữ, Mẹ lại già đi thêm một chút. Tóc Mẹ bạc nhanh hơn tuổi, lưng Mẹ còng xuống như gánh cả bầu trời đau thương trên vai. Nhưng có một điều lạ lùng: chưa một lần nào người ta thấy Mẹ ngăn cản con cháu mình ra trận. Trái lại, khi đứa con thứ chín – đứa con út, đứa bé bỏng nhất, được Mẹ cưng chiều nhất – ngỏ ý xin đi bộ đội, Mẹ chỉ lặng người một lúc rồi gật đầu.

Bà con lối xóm khi ấy không kìm được, có người đã bật hỏi:

"Sao mẹ không giữ thằng út lại? Bao nhiêu đứa đã đi rồi, mẹ không sợ mất nốt đứa cuối cùng sao?"

Mẹ Thứ nhìn ra phía chân trời, nơi khói lửa vẫn còn vương trên rặng núi xa, giọng bà trầm mà vững:

"Tôi cũng là mẹ, tôi cũng đau như đứt từng khúc ruột. Nhưng đất nước còn giặc, thì con tôi không thể ở yên. Nếu ai cũng giữ con mình lại, thì lấy ai đánh giặc, lấy ai giữ đất cho con cháu mai sau?"

Câu nói ấy, giản dị mà như một lời thề, đã trở thành một phần ký ức không thể phai của cả vùng đất Quảng Nam trung dũng.

Rồi đến ngày định mệnh ấy – ngày mà cả chín người con, người chồng, người con rể của Mẹ đều đã lần lượt ngã xuống. Mười ba tấm giấy báo tử, mười ba lần Mẹ đứng lặng trước bàn thờ, mười ba lần Mẹ tự tay thắp nén nhang mà đôi tay không còn run rẩy vì đã quá quen với nỗi đau, nhưng trái tim thì mỗi lần đều rỉ máu như lần đầu.

Người ta hỏi Mẹ, sau tất cả những mất mát ấy, Mẹ có oán trách chiến tranh, có hối hận vì đã để các con ra đi không?

Mẹ Thứ ngồi trước hiên nhà, ánh mắt nhìn xa xăm về phía những nấm mộ nhỏ nằm rải rác trên đồi, nơi gió chiều vẫn thổi qua như tiếng thở dài của đất mẹ. Bà chậm rãi nói, giọng không hề run:

"Tôi không có gì phải hối hận cả. Con tôi chết vì nước, đó là cái chết vinh quang. Chỉ tiếc là tôi không được chết thay cho các con, để chúng nó được sống mà nhìn thấy ngày đất nước mình sạch bóng quân thù."

Có một chi tiết mà những người từng sống cùng thời với Mẹ vẫn còn nhắc mãi: đêm trước ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, Mẹ Thứ nằm mơ thấy cả chín người con trở về, đứng đầy sân, ai nấy đều mặc áo mới, cười rạng rỡ như ngày còn thơ bé. Sáng hôm sau tỉnh dậy, Mẹ ra vườn, đứng lặng rất lâu dưới gốc cây gạo già – nơi ngày xưa Mẹ vẫn tiễn từng đứa con ra đi – rồi khẽ nói một mình:

"Các con ơi, đất nước mình sắp thắng lợi rồi. Ráng thêm chút nữa thôi…"

Và quả thật, chỉ ít lâu sau, tin chiến thắng 30 tháng 4 năm 1975 vang lên khắp mọi miền đất nước. Cả thôn Thanh Quýt vỡ òa trong niềm vui thống nhất. Người người đổ ra đường, cờ hoa rợp trời, tiếng reo hò vang vọng khắp xóm làng.

Nhưng giữa dòng người hân hoan ấy, có một người mẹ già lặng lẽ đứng bên hiên nhà, đôi mắt đã mờ đục vì tuổi tác và nước mắt, nhìn về phía ngọn cờ đỏ sao vàng tung bay trong gió. Niềm vui của đất nước trong Mẹ hòa lẫn với nỗi đau không bao giờ nguôi, bởi những đứa con của Mẹ đã không còn được sống để chứng kiến giây phút thiêng liêng ấy.

Mẹ đứng đó rất lâu, rồi quay vào nhà, thắp một tuần nhang thật đầy, khấn thầm với chồng con nơi chín suối:

"Đất nước mình độc lập rồi. Các con, các cháu ơi, các người có nghe thấy không? Máu xương của các con không uổng phí đâu…"

Mẹ mất năm 2010, thọ 106 tuổi, trước khi nhắm mắt, mẹ vẫn dặn con cháu một câu: “Đừng bao giờ để đất nước này rơi vào cảnh chia cắt, đau thương như thời của mẹ nữa. Sống sao cho xứng đáng với những người đã ngã xuống."

Hình tượng Mẹ Việt Nam Anh hùng được tạc thành tượng đài sừng sững trên núi Cấm, Tam Kỳ – nơi ngày ngày đón hàng ngàn lượt người đến thắp hương, tưởng niệm. Bức tượng ấy không chỉ là hình ảnh của riêng một người mẹ, mà là biểu tượng chung cho hàng vạn Bà mẹ Việt Nam Anh hùng trên khắp dải đất hình chữ S – những người đã âm thầm hiến dâng chồng, con, máu thịt của mình cho nền độc lập dân tộc.

"Có những người mẹ không cầm súng ra trận, nhưng cả cuộc đời họ là một trận chiến không tiếng súng – trận chiến với nỗi đau, với sự cô đơn, với những đêm dài không ngủ chờ tin con. Họ không được vinh danh trên bìa sách lịch sử bằng những trận đánh lẫy lừng, nhưng chính họ là nền móng âm thầm cho mọi chiến thắng..."

Thế hệ trẻ hôm nay – những người sinh ra và lớn lên trong hòa bình – không thể nào cảm nhận trọn vẹn nỗi đau mà những Bà mẹ Việt Nam Anh hùng đã trải qua. Nhưng điều họ có thể làm, và cần phải làm, là gìn giữ ký ức ấy, biến nó thành ngọn lửa soi đường cho lý tưởng sống của chính mình – sống có trách nhiệm với quê hương, với những giá trị mà cha ông đã đánh đổi bằng máu xương để giành lại.

Ngọn lửa của "thời hoa lửa" năm xưa, tuy đã lùi vào quá khứ, nhưng vẫn âm ỉ cháy trong trái tim của những người con đất Việt hôm nay – như một lời nhắc nhở rằng, độc lập, tự do không phải là điều tự nhiên mà có, mà được đánh đổi bằng biết bao nước mắt, máu xương của những người mẹ như Mẹ Thứ.

Và có lẽ, cách tri ân ý nghĩa nhất mà thế hệ trẻ có thể dành cho những Bà mẹ Việt Nam Anh hùng, không phải chỉ là những vòng hoa, những lời tưởng niệm trong ngày lễ, mà là sống một cuộc đời xứng đáng – tiếp nối khát vọng dựng xây đất nước phồn vinh mà cha ông đã không kịp nhìn thấy.

Bởi lẽ, đất nước này được dựng xây không chỉ bằng xương máu của những người lính ngã xuống nơi chiến trường, mà còn bằng cả những giọt nước mắt thầm lặng của những người mẹ – những người đã âm thầm hy sinh cả một đời, để đổi lấy một ngày mai độc lập, tự do cho dân tộc.