Đặt nền móng phát triển khoa học và công nghệ quân sự Giáo sư Trần Đại Nghĩa.

Thiếu tướng, Giáo sư, Viện sĩ, Anh hùng Lao động Trần Đại Nghĩa (tên thật là Phạm Quang Lễ), sinh ngày 13-9-1913 trong một gia đình nhà giáo nghèotại xã Chính Hiệp (nay là xã Hòa Hiệp, tỉnh Vĩnh Long). Năm 1933, ông đỗ đầu cả hai kỳ thi tú tài (tú tài Tây và bản xứ). Vì nhà nghèo, ông không thể ra Hà Nội học đại học và trở về làm giúp việc cho người Thư ký kế toán tòa sứ Mỹ Tho. Đến tháng 9-1935, ông sang du học tại Pháp. Trong những năm tháng du học, mặc dù Chính phủ Pháp nghiêm cấm người dân thuộc địa học tại các trường dạy nghề vũ khí, hay vào làm ở các viện nghiên cứu, các nhà máy sản xuất vũ khí nhưng ông vẫn quyết tâm theo học, tốt nghiệp kỹ sư và làm việc tại các nhà máy điện khí, sản xuất máy bay, viện nghiên cứu vũ khí, kỹ thuật hàng không của Pháp, Đức; đồng thời là hội viên của Hội Việt Nam ái hữu tại Pháp.Trong suốt quá trình này, ông đã bí mật nghiên cứu, tích lũy kiến thức về chế tạo vũ khí để trở về phục vụ đất nước. Đến năm 1946, sau 11 năm học tập, nghiên cứu, ông đã sưu tầm, ghi chép được hơn 30.000 trang tài liệu về vũ khí.

Tháng 9-1946, hưởng ứng lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh, ông đã từ bỏ cuộc sống sung túc, đầy đủ ở châu Âu, theo Bác Hồ trở về nước, sẵn sàng chấp nhận mọi vất vả, khó khăn, hy sinh, gian khổ để hòa mình vào cuộc kháng chiến của dân tộc, với tâm nguyện suốt đời phụng sự Tổ quốc, phục vụ nhân dân. Ngày 5-12-1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã trực tiếp giao nhiệm vụ cho Phạm Quang Lễ làm Cục trưởng Cục Quân giới và đặt tên mới cho ông là Trần Đại Nghĩa. Với kiến thức tích lũy, ông đã trực tiếp nghiên cứu và chỉ đạo chế tạo súng, đạn Bazoka, súng không giật SKZ và bom bay (đạn bay). Nổi bật là, Chiến dịch Việt Bắc Thu Đông năm 1947, ta đã bắn chìm tàu chiến Pháp trên sông Lô. Không chỉ tiêu diệt được xe tăng, xe thiết giáp, súng Bazoka còn tiêu diệt xe cơ giới, tàu chiến tuần tiễu trên sông, trận địa hỏa lực, lô cốt của địch và cả tốp bộ binh khi chúng tập trung đông. Với uy lực sát thương cao, súng Bazoka đã gây cho địch nhiều thiệt hại nặng nề trên khắp các chiến trường, nhanh chóng xoay chuyển tình thế, góp phần làm phá sản chiến lược đánh nhanh, thắng nhanh của thực dân Pháp.Đối với súng không giật SKZ, như súng SKZ60mm, nặng 35kg, tính luôn đạn, có khả năng xuyên bê tông dày 60cm, có trọng lượng nhẹ, tháo, lắp, vận chuyển mang vác dễ dàng, nhưng lại có sức công phá ngang với đại bác và bom bay, đáp ứng được cách đánh công đồn của bộ đội ta, hạn chế thương vong khi đánh địch cố thủ trong các lô cốt bê tông cốt thép như.

Cùng với nghiên cứu chế tạo vũ khí, ông còn chỉ đạo cán bộ quân giới mở các lớp bồi dưỡng kỹ thuật, đào tạo công nhân, hướng dẫn giúp các địa phương tự chế tạo lựu đạn bằng gang, sành, các loại mìn, thủy lôi... Vì vậy, số lượng vũ khí được tăng lên, đẩy mạnh chiến tranh du kích vùng sau lưng địch, góp phần thực hiện đường lối chiến tranh nhân dân và phương châm “tự cấp, tự túc” vũ khí đánh giặc.Nếu ở chiến trường miền Bắc, súng Bazoka và SKZ gây khiếp sợ cho xe tăng, thiết giáp và cả những công sự kiên cố của Pháp thì ở miền Nam, địa bàn bị chia cắt, công tác bảo đảm vũ khí gặp rất nhiều khó khăn. Dưới sự chỉ đạo của Giáo sư Trần Đại Nghĩa, các đơn vị đã tích cực nghiên cứu, chế tạo, cải tiến vũ khí bảo đảm cho kháng chiến. Ngoài những loại thiết kế theo mẫu có sẵn như lựu đạn, mìn, đạn cối, súng Bazoka, các đơn vị còn chế tạo nhiều vũ khí mới như đạn, súng pêta, SSAL, SSAT, cải tiến bom phóng để bắn thẳng, thủy lôi gây nổ bằng điện, địa lôi, súng cối 60mm và các loại vũ khí có uy lực nhỏ thành vũ khí có uy lực sát thương lớn như bệ phóng VB14, bệ phóng phi lôi... phù hợp với chiến trường Tây Nam Bộ và được mệnh danh là loại “bom” mới không cần dùng máy bay, nhưng gây thiệt hại lớn cho địch trong các trận đánh với ta.

Có thể khẳng định, Thiếu tướng, Giáo sư, Viện sĩ, Anh hùng Lao động Trần Đại Nghĩa chính là người đặt nền móng kiến tạo và phát triển khoa học và công nghệ quân sự, đưa trí tuệ Việt Nam vươn tới đỉnh cao của khoa học kỹ thuật thế giới lúc bấy giờ.