DẤU ẤN CỦA MỘT THẾ HỆ CÁN BỘ TRONG THỜI KỲ ĐỔI MỚI

Có những thế hệ cán bộ trưởng thành trong chiến tranh.

Cũng có một thế hệ khác trưởng thành chủ yếu trong hòa bình, trong những năm đất nước bắt đầu bước vào công cuộc Đổi mới và từng bước hội nhập với thế giới.

Đó là thế hệ phải đối diện với những bài toán rất khác.

Nếu thế hệ trước phải tập trung vào nhiệm vụ bảo vệ độc lập và thống nhất đất nước, thì thế hệ cán bộ trưởng thành sau năm 1975 phải góp phần giải quyết những vấn đề của một Việt Nam đang chuyển mình: phát triển kinh tế, cải cách hành chính, xây dựng nhà nước hiện đại, mở rộng quan hệ quốc tế và đưa khoa học – công nghệ trở thành một động lực mới.

Vũ Đức Đam là một trong những gương mặt tiêu biểu của thế hệ ấy.

Ông sinh ngày 3 tháng 2 năm 1963 tại Hải Dương. Ông được đào tạo về điện cơ, luật và kinh tế; có học vị Phó Tiến sĩ Kinh tế thế giới và Quan hệ kinh tế quốc tế. Trong những năm đầu sự nghiệp, ông từng làm việc trong lĩnh vực bưu điện, khoa học – công nghệ và quan hệ đối ngoại.

Đây là một nền tảng khá đặc biệt.

Bởi ngay từ những năm đầu công tác, Vũ Đức Đam đã có cơ hội tiếp xúc với một lĩnh vực đang thay đổi rất nhanh: thông tin và viễn thông.

Những năm cuối thế kỷ XX là thời kỳ công nghệ thông tin bắt đầu làm thay đổi mạnh mẽ cách con người giao tiếp, trao đổi dữ liệu và tổ chức công việc.

Đối với một đất nước đang trong quá trình mở cửa và hội nhập, viễn thông không chỉ là một ngành kinh tế.

Đó còn là một hạ tầng quan trọng để kết nối Việt Nam với thế giới.

Vũ Đức Đam từng công tác tại Tổng cục Bưu điện, sau đó đảm nhiệm các vị trí liên quan đến khoa học – công nghệ, hợp tác quốc tế và Văn phòng Chính phủ. Ông từng giữ chức Vụ trưởng Vụ ASEAN, Văn phòng Chính phủ, rồi tiếp tục đảm nhiệm nhiều vị trí lãnh đạo khác nhau.

Những năm tháng ấy giúp ông có cơ hội quan sát đất nước từ nhiều góc độ.

Đó là góc nhìn của một người làm công nghệ.

Là góc nhìn của một cán bộ đối ngoại.

Và sau này là góc nhìn của một người trực tiếp tham gia công tác quản lý nhà nước.

Một trong những dấu mốc quan trọng trong sự nghiệp của Vũ Đức Đam là thời gian công tác tại Quảng Ninh.

Từ năm 2010, ông giữ chức Bí thư Tỉnh ủy Quảng Ninh, sau đó đảm nhiệm nhiều vị trí lãnh đạo ở Trung ương.

Quảng Ninh là một địa phương có vị trí đặc biệt.

Đây vừa là vùng kinh tế quan trọng, vừa có biên giới, biển đảo, du lịch, công nghiệp và nhiều lợi thế về giao thương.

Quản lý một địa phương như vậy đòi hỏi người lãnh đạo phải có cách nhìn tổng thể.

Không thể chỉ phát triển một ngành.

Không thể chỉ dựa vào tài nguyên.

Mà phải tìm cách kết hợp nhiều nguồn lực để tạo ra sự phát triển bền vững hơn.

Sau thời gian công tác tại Quảng Ninh, Vũ Đức Đam trở thành Bộ trưởng, Chủ nhiệm Văn phòng Chính phủ vào năm 2011. Đến tháng 11 năm 2013, ông được Quốc hội phê chuẩn giữ chức Phó Thủ tướng Chính phủ.

Từ đây, phạm vi công việc của ông mở rộng đáng kể.

Nếu ở địa phương, người lãnh đạo phải giải quyết những vấn đề cụ thể của một tỉnh, thì ở Trung ương, mỗi quyết sách có thể tác động đến phạm vi rộng hơn rất nhiều.

Các vấn đề về kinh tế – xã hội, giáo dục, khoa học – công nghệ, y tế, văn hóa và đời sống nhân dân đều đòi hỏi sự phối hợp giữa nhiều cơ quan.

Trong quá trình ấy, một trong những lĩnh vực Vũ Đức Đam thường được nhắc đến là khoa học – công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Ông từng tham gia chỉ đạo, định hướng nhiều vấn đề liên quan đến phát triển khoa học – công nghệ, trong bối cảnh Việt Nam ngày càng nhận thức rõ hơn rằng năng suất và sức cạnh tranh của nền kinh tế không thể chỉ dựa vào lao động và tài nguyên.

Tri thức ngày càng trở thành một nguồn lực quan trọng.

Công nghệ ngày càng trở thành một công cụ phát triển.

Và đổi mới sáng tạo ngày càng trở thành một yêu cầu đối với nền kinh tế hiện đại.

Trong một hội nghị của Bộ Khoa học và Công nghệ cuối năm 2021, Vũ Đức Đam nhấn mạnh vai trò của khoa học – công nghệ đối với nâng cao năng suất, chất lượng và sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Những vấn đề ấy càng trở nên quan trọng khi Việt Nam bước sâu hơn vào thời đại số.

Internet, dữ liệu, công nghệ số và các nền tảng trực tuyến dần trở thành một phần của đời sống.

Nhà nước cũng phải thay đổi cách quản lý.

Người dân ngày càng mong muốn các thủ tục hành chính đơn giản hơn.

Doanh nghiệp cần môi trường thuận lợi hơn.

Các cơ quan nhà nước cần phối hợp nhanh hơn và dựa nhiều hơn vào dữ liệu.

Đó chính là một phần của quá trình chuyển đổi từ phương thức quản lý truyền thống sang quản trị hiện đại.

Bên cạnh khoa học – công nghệ, Vũ Đức Đam còn gắn với lĩnh vực giáo dục.

Trong những năm giữ cương vị Phó Thủ tướng, ông tham gia chỉ đạo nhiều vấn đề liên quan đến giáo dục và đào tạo.

Đây là một lĩnh vực có ý nghĩa đặc biệt đối với tương lai đất nước.

Một quốc gia muốn phát triển lâu dài không thể chỉ xây dựng đường sá, nhà máy hay cơ sở hạ tầng.

Điều quan trọng hơn là phải xây dựng con người.

Một nền giáo dục tốt tạo ra nguồn nhân lực có tri thức, kỹ năng và khả năng thích nghi với những thay đổi của thời đại.

Trong thế kỷ XXI, khi khoa học – công nghệ phát triển nhanh chóng, yêu cầu ấy càng trở nên cấp thiết.

Nhưng có lẽ giai đoạn để lại dấu ấn mạnh mẽ nhất trong sự nghiệp của Vũ Đức Đam là những năm đại dịch COVID-19.

Cuối năm 2019 và đầu năm 2020, một loại virus mới xuất hiện và nhanh chóng lan rộng trên toàn thế giới.

Việt Nam phải đối mặt với một tình huống chưa từng có trong nhiều thập niên.

Không chỉ là vấn đề y tế.

Đó còn là vấn đề kinh tế, giáo dục, giao thông, lao động, an sinh xã hội và đời sống của hàng triệu người.

Trong giai đoạn này, Vũ Đức Đam được giao nhiều nhiệm vụ liên quan đến công tác phòng, chống dịch.

Ông xuất hiện thường xuyên trong các cuộc họp, chỉ đạo và hoạt động liên quan đến phòng, chống COVID-19.

Hình ảnh một Phó Thủ tướng trực tiếp tham gia các cuộc họp về dịch bệnh trở nên quen thuộc với nhiều người dân.

Nhưng phía sau những cuộc họp ấy là một hệ thống công việc rất lớn.

Phải theo dõi tình hình dịch.

Phải phối hợp giữa Trung ương và địa phương.

Phải chuẩn bị năng lực y tế.

Phải bảo đảm thuốc, vật tư và trang thiết bị.

Phải tổ chức xét nghiệm, điều trị và tiêm chủng.

Đồng thời, phải tìm cách duy trì hoạt động kinh tế – xã hội trong điều kiện rất khó khăn.

Đó là một trong những giai đoạn thử thách nhất đối với năng lực quản trị của Nhà nước Việt Nam thời hiện đại.

Đại dịch cũng cho thấy rõ vai trò của khoa học và công nghệ.

Dữ liệu trở thành yếu tố quan trọng để theo dõi tình hình.

Các nền tảng số hỗ trợ việc khai báo, quản lý và cung cấp thông tin.

Công nghệ được sử dụng để kết nối người dân với các dịch vụ trong bối cảnh việc đi lại bị hạn chế.

Từ đó, xã hội càng nhận ra rằng chuyển đổi số không phải là một khái niệm xa vời.

Nó có thể trở thành một công cụ thiết thực trong những thời điểm khó khăn nhất.

Nhìn rộng hơn, những trải nghiệm của Việt Nam trong đại dịch cũng tạo ra nhiều bài học về quản trị quốc gia.

Một hệ thống quản lý hiệu quả phải có khả năng phản ứng nhanh.

Các cơ quan phải phối hợp.

Dữ liệu phải được chia sẻ.

Khoa học phải được lắng nghe.

Và chính sách phải có khả năng điều chỉnh theo thực tế.

Đó cũng là những yêu cầu cốt lõi của một nền quản trị hiện đại.

Tháng 1 năm 2023, Quốc hội phê chuẩn miễn nhiệm chức vụ Phó Thủ tướng Chính phủ đối với Vũ Đức Đam. Trước đó, ông đã có hơn một thập niên giữ các vị trí lãnh đạo quan trọng trong Chính phủ.

Một chặng đường công tác khép lại.

Nhưng nhìn lại chặng đường ấy, có thể thấy sự nghiệp của Vũ Đức Đam gắn với nhiều vấn đề tiêu biểu của Việt Nam thời kỳ Đổi mới.

Từ viễn thông đến công nghệ.

Từ cải cách hành chính đến quản trị nhà nước.

Từ giáo dục đến khoa học.

Từ phát triển kinh tế – xã hội đến y tế.

Và đặc biệt là quá trình đất nước thích nghi với thời đại số.

Điều đáng chú ý là những lĩnh vực ấy tưởng như rất khác nhau.

Nhưng thực ra chúng có một điểm chung.

Đó là yêu cầu đổi mới.

Đổi mới công nghệ.

Đổi mới phương thức quản lý.

Đổi mới giáo dục.

Đổi mới tư duy phát triển.

Và đổi mới cách Nhà nước phục vụ người dân.

Đó chính là tinh thần quan trọng của thời kỳ Đổi mới.

Đổi mới không phải là một sự kiện diễn ra trong một ngày.

Nó là một quá trình kéo dài nhiều thập niên.

Trong quá trình ấy, từng thế hệ cán bộ lại đảm nhận một phần nhiệm vụ.

Có người mở đường về kinh tế.

Có người xây dựng hệ thống pháp luật.

Có người thúc đẩy khoa học – công nghệ.

Có người tập trung vào giáo dục.

Có người góp phần cải cách hành chính.

Vũ Đức Đam là một trong những người hoạt động ở nhiều lĩnh vực trong quá trình đó.

Nhìn lại câu chuyện của ông cũng là nhìn lại một phần hành trình Việt Nam chuyển mình từ một nền kinh tế còn nhiều khó khăn thành một quốc gia ngày càng hội nhập sâu rộng.

Đó là hành trình không hề đơn giản.

Mỗi bước tiến đều đi kèm với những vấn đề mới.

Khi kinh tế phát triển, yêu cầu quản trị cũng thay đổi.

Khi công nghệ phát triển, phương thức làm việc cũng thay đổi.

Khi người dân tiếp cận nhiều hơn với thông tin, yêu cầu về sự minh bạch và hiệu quả của bộ máy nhà nước cũng ngày càng cao.

Vì vậy, Đổi mới không chỉ là thay đổi chính sách kinh tế.

Đó còn là quá trình thay đổi tư duy quản lý và cách thức vận hành xã hội.

Trong hành trình ấy, những cán bộ trưởng thành trong thời kỳ Đổi mới phải liên tục học hỏi và thích nghi.

Vũ Đức Đam có một nền tảng khá đặc biệt: kỹ thuật, luật, kinh tế và kinh nghiệm về đối ngoại, quản lý nhà nước. Chính sự kết hợp ấy phần nào giúp ông có góc nhìn liên ngành trong nhiều vấn đề.

Từ một kỹ sư trẻ trong lĩnh vực bưu điện, ông bước vào con đường quản lý nhà nước.

Từ những vấn đề của công nghệ, ông đi đến những vấn đề của quốc gia.

Từ công việc chuyên môn, ông từng bước đảm nhiệm những trọng trách lớn hơn.

Đó cũng là câu chuyện về sự trưởng thành của một thế hệ cán bộ trong thời kỳ đất nước chuyển mình.

Vũ Đức Đam là một trong những gương mặt gắn với một Việt Nam đang thay đổi mạnh mẽ trong thời kỳ Đổi mới – một Việt Nam chuyển từ tư duy quản lý truyền thống sang quản trị hiện đại hơn, từ nền kinh tế dựa nhiều vào nguồn lực vật chất sang coi trọng tri thức, khoa học và công nghệ. Từ lĩnh vực bưu chính – viễn thông đến quản lý nhà nước, giáo dục, khoa học – công nghệ và y tế, hành trình của ông phản ánh nhiều vấn đề lớn mà đất nước đã phải đối mặt trong quá trình phát triển. Có thể mỗi người có một góc nhìn khác nhau về từng giai đoạn, từng chính sách, nhưng câu chuyện ấy vẫn cho thấy một điều: Đổi mới là một hành trình liên tục, và phía sau mỗi bước chuyển của đất nước luôn có những con người phải học hỏi, thích nghi và承担 trách nhiệm trước những yêu cầu mới của thời đại.