Dấu Chân Dưới Tán Phượng

Mỗi độ tháng Năm, khi những tán phượng bừng đỏ trên triền đê ven sông Côn, bà Lành lại mang theo một bó hoa dại đến ngọn đồi phía tây làng Cát Chánh, Bình Định. Bà đã ngoài chín mươi tuổi. Lưng còng, bước chậm, nhưng chưa một năm nào bà quên con đường ấy.

Có người hỏi:

— Bà đi thăm ai?

Bà chỉ mỉm cười.

— Thăm một người đã hóa thành mùa hoa lửa.

Năm 1947, bà Lành mới mười bảy tuổi.

Làng quê Bình Định chìm trong khói lửa kháng chiến. Ban ngày, tiếng súng vọng từ các đồn bốt. Ban đêm, ánh đuốc của đội du kích len lỏi giữa những rặng tre.

Trong số những người thường ghé làng khi ấy có một thanh niên dáng người rắn rỏi, đôi mắt sáng và nụ cười hiền. Ông tên là Ngô Mây.

Đối với dân làng, ông không phải một người hùng.

Ông chỉ là anh Mây.

Anh giúp dân gặt lúa khi có thời gian, bế trẻ nhỏ để các bà mẹ nấu cơm, vá lại chiếc quai thúng cho một cụ già rồi lại vội vã lên đường.

Bà Lành nhớ mãi một buổi chiều dưới gốc phượng.

Anh Mây đứng nhìn những chùm hoa đỏ rực rồi nói với mấy đứa trẻ:

— Mai này hòa bình, các em sẽ được đến trường dưới những tán phượng như thế này.

Không ai biết đó là lần cuối bà gặp anh.

Theo các tài liệu lịch sử, Ngô Mây sinh năm 1924 tại Bình Định. Ông tham gia lực lượng vũ trang trong những năm đầu của cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.

Cuối năm 1947, trong một trận chiến ác liệt, đơn vị của ông tiến công một vị trí quân Pháp được phòng thủ bằng nhiều hỏa điểm. Hỏa lực đối phương khiến mũi tiến công bị chặn lại.

Để mở đường cho đồng đội, Ngô Mây đã ôm một quả bộc phá lao thẳng vào lô cốt địch.

Vụ nổ phá hủy hỏa điểm, tạo điều kiện cho đơn vị tiếp tục chiến đấu.

Ông hy sinh khi mới hai mươi ba tuổi.

Sau này, Nhà nước truy tặng ông danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vì tinh thần chiến đấu và sự hy sinh đặc biệt dũng cảm.

Tin anh Mây hy sinh về đến làng vào một buổi chiều.

Hoa phượng đang nở.

Không ai khóc thành tiếng.

Người già lặng lẽ tháo khăn.

Những người phụ nữ ngồi bên hiên nhà, tay vẫn đan rổ rá nhưng mắt đỏ hoe.

Bà Lành kể rằng suốt nhiều ngày sau, mỗi lần nhìn sắc đỏ của phượng, bà lại nghĩ đến ánh lửa bộc phá trong trận đánh cuối cùng.

Từ đó, với bà, hoa phượng không chỉ là mùa hè.

Đó là màu của lòng dũng cảm.

Nhiều thập kỷ trôi qua.

Chiến tranh đã lùi xa.

Con đường đất năm xưa được trải nhựa.

Trẻ con tung tăng đến trường.

Những tán phượng vẫn nở đỏ mỗi tháng Năm.

Có lần, một nhóm học sinh ghé thăm khu tưởng niệm.

Một cậu bé hỏi bà:

— Bà có quen anh hùng Ngô Mây thật sao?

Bà gật đầu.

— Có.

— Ông ấy có giống trong sách không?

Bà im lặng một lúc rồi đáp:

— Trong sách kể về một người anh hùng.

— Còn bà nhớ một chàng trai hiền lành, hay cười và luôn nhường phần cơm của mình cho người khác.

Lịch sử ghi tên ông bằng những dòng ngắn gọn.

Ký ức của người dân giữ lại những điều bình dị.

Hai điều ấy không hề mâu thuẫn.

Chúng làm đầy đủ hơn chân dung của một con người.

Chiều muộn.

Gió từ cánh đồng thổi về làm những cánh phượng rơi lả tả.

Bà Lành đặt bó hoa xuống trước tấm bia đá.

Bà không nói gì.

Nơi ấy chỉ còn tiếng chim và tiếng lá.

Trong ánh nắng cuối ngày, sắc đỏ của hoa phượng hòa cùng màu đất quê hương.

Người thanh niên năm nào đã ở lại với tuổi hai mươi ba.

Còn mùa hoa lửa vẫn trở về mỗi năm, nhắc những người còn sống rằng hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng tuổi xuân của biết bao con người như Ngô Mây.

Có những ngọn lửa chỉ bùng cháy trong khoảnh khắc.

Nhưng ánh sáng của chúng đủ soi sáng nhiều thế hệ mai sau.