Dấu chân người con phố Yên Ninh

Hà Nội từng có những con phố lưu giữ dấu chân của biết bao người con đã đi vào lịch sử. Phố Yên Ninh cũng vậy. Tại nơi ấy, ngày 1-10-1908, một cậu bé mang tên Vũ Nguyên Bác ra đời. Sau này, cậu bé ấy lấy tên Nguyễn Sơn khi trở về hoạt động cách mạng ở Việt Nam và mang tên Hồng Thủy trong những năm tháng chiến đấu, công tác tại Trung Quốc. Từ một người con của Hà Nội, ông đã bước vào một hành trình đặc biệt, trải qua những năm tháng cách mạng ở cả hai đất nước và trở thành vị tướng được nhân dân hai nước trân trọng.

Sinh ra tại phố Yên Ninh, Hà Nội, Nguyễn Sơn có quê gốc ở Kiêu Kỵ, Gia Lâm. Những năm tháng tuổi trẻ của ông gắn với bối cảnh đất nước đang chịu ách đô hộ của thực dân Pháp. Năm 1925, khi mới 17 tuổi, ông được đưa sang Quảng Châu, Trung Quốc. Tại đây, ông bắt đầu con đường hoạt động cách mạng và được học tập tại Trường Quân sự Hoàng Phố. Chính những năm tháng đầu đời ấy đã mở ra con đường cách mạng đặc biệt của người thanh niên Hà Nội.

Tại Trung Quốc, ông mang tên Hồng Thủy và tham gia cách mạng trong hàng ngũ Đảng Cộng sản Trung Quốc. Từ một người lính, Nguyễn Sơn từng bước trưởng thành qua nhiều vị trí chỉ huy, đồng thời tham gia công tác chính trị, giáo dục và tuyên truyền. Ông từng tham gia Vạn lý trường chinh, trải qua những chặng đường chiến đấu đầy gian khổ của Hồng quân Trung Quốc. Năm 1934, ông được bầu làm Ủy viên Trung ương nước Cộng hòa Xô viết Trung Hoa. Không chỉ giỏi quân sự, Nguyễn Sơn còn có năng khiếu về văn hóa, giáo dục, báo chí và sân khấu.

Sau nhiều năm hoạt động tại Trung Quốc, năm 1945, Nguyễn Sơn trở về Việt Nam. Ông được giao nhiều trọng trách trong những ngày đầu của chính quyền cách mạng và cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp. Ông từng giữ chức Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến hành chính miền Nam Việt Nam, sau đó đảm nhiệm các vị trí quan trọng trong quân đội. Đặc biệt, ông là Tư lệnh kiêm Chính ủy Liên khu 4, trực tiếp chỉ huy và xây dựng lực lượng ở một địa bàn chiến lược trong những năm đầu kháng chiến.

Tháng 1-1948, trong đợt phong quân hàm cấp tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký sắc lệnh phong Thiếu tướng cho Nguyễn Sơn. Đây là sự ghi nhận đối với những đóng góp của ông trong sự nghiệp xây dựng và chiến đấu của quân đội cách mạng.

Nguyễn Sơn không chỉ là một vị tướng có tài thao lược mà còn nổi tiếng là người văn võ song toàn. Ông có khả năng giảng dạy, viết báo, làm công tác văn hóa và giáo dục. Khi làm việc tại Trung Quốc, ông từng đảm nhiệm nhiều vị trí liên quan đến huấn luyện quân sự và báo chí. Năm 1955, ông được Chính phủ Trung Quốc phong quân hàm Thiếu tướng, trở thành người nước ngoài duy nhất được phong quân hàm cấp tướng trong Quân giải phóng nhân dân Trung Quốc thời điểm đó.

Cũng vì những đóng góp đặc biệt cho cách mạng của cả hai nước, Nguyễn Sơn trở thành một biểu tượng đẹp của tình đoàn kết Việt Nam - Trung Quốc. Hai cái tên Nguyễn Sơn và Hồng Thủy tuy thuộc về hai vùng đất, hai giai đoạn hoạt động, nhưng đều gắn với một con người có chung một lý tưởng cách mạng. Ông không chỉ được biết đến bởi quân hàm, mà còn bởi tài năng, cá tính mạnh mẽ và sự tận tâm với công việc.

Đầu năm 1956, khi bệnh tình trở nên nghiêm trọng, Nguyễn Sơn xin được trở về Việt Nam. Ngày 29-7-1956, ông rời Trung Quốc trong sự lưu luyến của những người đồng chí, bạn bè và các nhà lãnh đạo Trung Quốc. Khi về đến Hà Nội, ông được Đại tướng Võ Nguyên Giáp cùng nhiều đồng đội đón tại sân ga và được Chủ tịch Hồ Chí Minh thân mật tiếp.

Nhưng cuộc hội ngộ ấy không kéo dài. Ngày 21-10-1956, Thiếu tướng Nguyễn Sơn qua đời tại Hà Nội, khi mới 48 tuổi theo cách tính tuổi dương lịch. Sự ra đi của ông để lại niềm tiếc thương sâu sắc đối với quân đội và nhân dân hai nước. Một cuộc đời không dài, nhưng hơn ba thập kỷ hoạt động cách mạng đã đưa ông đi qua những chặng đường đặc biệt của lịch sử Việt Nam và Trung Quốc.

Nguyễn Sơn đã đi qua cuộc đời với hai tên gọi, hai quê hương cách mạng, nhưng chỉ có một lý tưởng mà ông kiên định theo đuổi. Từ chàng trai Vũ Nguyên Bác của phố Yên Ninh đến Hồng Thủy trên đất Trung Hoa, rồi trở về làm Thiếu tướng của Quân đội nhân dân Việt Nam, mỗi chặng đường đều để lại một dấu ấn riêng. Có lẽ vì thế, danh xưng “Lưỡng quốc tướng quân” không chỉ nói về một vị tướng của hai đất nước, mà còn gợi nhắc về một cuộc đời đã trở thành nhịp cầu đặc biệt giữa hai dân tộc.