Công ty Tư vấn và khảo sát thiết kế - xây dựng, Bộ Quốc phòng, còn có tên gọi là Viện Khảo sát thiết kế - Binh đoàn 12, tiền thân là lực lượng khảo sát thiết kế đường Trường Sơn năm xưa, được thành lập ngày 25 tháng 11 năm 1965.
Tuy là đơn vị quân đội, nhưng do có bề dày truyền thống, có lực lượng đông đảo, lại quen thuộc địa hình rừng núi nên khi Đảng và Nhà nước có chủ trương xây dựng đường Hồ Chí Minh, lực lượng này đã nhanh chóng lọt vào tầm mắt của Lãnh đạo Bộ Giao thông vận tải để rồi sau này trở thành một trong những tư vấn thiết kế chủ chốt. Cũng từ đây, xuất hiện cái tên Tư vấn Trường Sơn.
Tôi thuộc số ít những người có mặt đầu tiên đi mở đường Trường Sơn thời kỳ đánh Mỹ, nay lại được tham gia xây dựng đường Hồ Chí Minh công nghiệp hóa.
Sinh 1944, học Trung cấp Giao thông đường bộ khoá 13 (1961-1964). Ra trường đúng vào thời kỳ đế quốc Mỹ mở cuộc chiến tranh phá hoại bằng không quân ra miền Bắc. Ngày 01 tháng 8 năm 1964 gia nhập Quân đội. Tháng 6 năm 1965 tham gia khóa đào tạo sĩ quan Công binh tại Bắc Ninh. Mười năm tiếp sau (1966-1976) phục vụ chiến đấu trên tuyến đường 20 Quyết Thắng - một cửa khẩu ở phía tây Quảng Bình. Sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, tôi chuyển về công tác tại Viện Khảo sát thiết kế - Binh đoàn 12. Năm 1978 được quân đội cử đi học Đại học Giao thông vận tải, lớp chuyên tu khoá 18 (1978-1981). Ra trường về đơn vị cũ.
Với đường Hồ Chí Minh, tôi được giao chủ trì thực hiện Dự án 3 xa lộ Bắc - Nam đoạn Vĩnh Khê - Thạnh Mỹ, Dự án 10, tức toàn bộ nhánh tây Khe Gát - Khe Sanh - Thạnh Mỹ và một số đoạn khác. Tôi có nhiều duyên nợ với đường Hồ Chí Minh, đặc biệt là với đoạn A Đớt - A Tép.
Trong 500 ki lô mét nhánh tây đường Hồ Chí Minh thì đoạn A Đớt - A Tép là đoạn khó khăn và quyết định nhất. Tại đây đã hội tụ đầy đủ tính khắc nghiệt của thời tiết và hiểm trở về địa hình của đông và tây Trường Sơn, của nam và bắc Hải Vân. Và một lần nữa, tư vấn Trường Sơn được Bộ Giao thông vận tải tín nhiệm giao thực hiện.
Ngày 17 tháng 6 năm 1999, Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải giao cho Tư vấn Trường Sơn lập Báo cáo nghiên cứu khả thi phương án sử dụng hầm trên đoạn A Đớt - A Tép. Ngày 11 tháng 7 năm 1999, tôi cùng anh Phan Bá Liêm và tổ khảo sát do anh Nguyễn Duy Hiên phụ trách lên đường vào A Lưới. Ngày 13 tháng 7 năm 1999, chúng tôi được hai người dân địa phương dẫn đường, bắt đầu trèo đèo lội suối đi tìm vị trí đặt hầm.
Rừng rậm, đường trơn, dốc đựng, cả đoàn gần chục người theo hàng dọc vừa đi vừa phát cây mở lối. Người đi trước phát vài cành định hướng để lách, người đi sau tiếp tục phát thêm. Đến người sau cùng đi qua đã thành lối đi rộng rãi. Đây sẽ là đường mòn để đội quân tiếp tế lương thực, thực phẩm đi lại sau này. Một vùng rừng nguyên sinh còn đầy dấu tích bom đạn của một thời chiến tranh ác liệt.
Đến ngày thứ hai thì chúng tôi chọn được vị trí đặt hầm, đó là một sống núi có độ cao hơn 900 mét so với mặt nước biển. Tôi cùng anh Liêm cân nhắc phóng một cánh tuyến không chế trên đỉnh hầm. Tổ khảo sát chia đôi, đo về hai phía. Sườn hai bên dốc và trơn khủng khiếp, phải căng dây rừng bám chặt mà leo. Những con vắt từ dưới đất ngo ngoe như một cần ăng-ten dò tìm hướng có hơi người, bám vào giầy, vào quần áo, bắt không kịp. Những con vắt xanh từ cành lá câu vào người từ lúc nào, bậu đầy cổ, chui vào lưng lành lanh, rờn rợn. Sau này, các chuyên gia của trường Đại học Xây dựng vào thực địa, khi nghe kỹ sư Nguyễn Tuấn Anh giới thiệu về ý tưởng thiết kế, các anh đã ghi nhận và đánh giá cao tuyến hầm đã chọn. Lần đó khi leo dốc, thấy Tuân bị ngất, tưởng phải khiêng về. Còn thầy Tâm, tuổi cao, sợ ngã nên phải chấp nhận cho buộc dây song ngang bụng để 3 người hỗ trợ kéo từ vị trí cửa hầm lên.
Chúng tôi đặt tên là hầm A Roàng 1 bởi đây thuộc xã A Roàng của huyện A Lưới. Sau này, tìm thêm một hầm nữa cách đó hơn 7 ki lô mét, đặt tên A Roàng 2.
Việc thông tuyến, xác định vị trí hầm và so sánh chọn phương án tuyến cho đoạn A Đớt - A Tép là nhiệm vụ trọng tâm của nhánh Tây lúc đó, được Lãnh đạo Bộ Giao thông vận tải đặc phái viên Chính phủ Đồng Sỹ Nguyên và Ban Quản lý dự án đường Hồ Chí Minh rất quan tâm, theo dõi, chỉ đạo hàng ngày. Ngày 20 tháng 8 năm 1999, khi nhận được báo cáo ban đầu là vị trí hầm A Roàng đã được xác định, các đồng chí lãnh đạo Bộ, đặc biệt là Bộ trưởng Lê Ngọc Hoàn và Thứ trưởng Phạm Quang Tuyến rất phấn khởi. Chiều 23 tháng 8 năm 1999, đặc phái viên Chính phủ Đồng Sỹ Nguyên điện thoại gọi anh Văn Thái Bình - Giám đốc, và tôi đến nhà riêng để nghe báo cáo chi tiết.
Bây giờ, khi đi trên con đường này, qua hai cái hầm ẩn hiện dưới vòm cây, ai cũng có thể nói rằng, cái hầm A Roàng đương nhiên là phải nằm ở đấy, phải thiết kế như thế... Con đường phải vòng vèo uốn lượn như thế... cứ như nó đã được định sẵn từ thời xa xưa vậy. Nhưng mấy ai biết, để có được "như thế", những người lính Trường Sơn đã phải gian nan vất vả như thế nào.
Một đoạn đường gần 50 ki lô mét, không dân cư, không đường mòn. Thời tiết khắc nghiệt sáng nắng chiều mưa. Địa hình thì khó khăn đến mức không bút nào tả nổi. Một lính khảo sát đi trước, hai người dân gùi thồ đi sau. Một cân gạo cõng được lên đây, giá đội gấp 2, 3 lần.
Bao nhiêu chuyện buồn vui, mất mát... cũng đã diễn ra trên đoạn đường này: hai đồng chí khảo sát lạc rừng, ca đội tỏa đi tìm, mãi không thấy. Rồi đột nhiên cả hai lại lò dò tìm về. Một đêm trời nổi gió, mấy cành khô trên đầu gẫy răng rắc rơi trúng lán. Mọi người bừng tỉnh dậy, loạn xạ trong đêm. Một dàn máy vi tính tan tành, thế mà người chỉ bị xây xát. Thương nhất là anh Liêm, đi khảo sát mấy tháng trong rừng ở nhà mẹ mất. Đường xa cách trở, liên lạc khó khăn, khi nhận được tin buồn thì mẹ anh đã về nơi yên nghỉ. Đơnvị cử người từ Hà Nội vào Nghệ An đưa tiễn cụ, còn anh đành cam phận là đứa con bất hiếu. Mãi đến khi thông tuyến, anh mới về, lên mộ thắp nén nhang cho mẹ.
Bao giờ cũng vậy, sau gian nan vất vả là niềm vui và hanh phúc. Thì ra cuộc đời vẫn công bằng với những người biết hy sinh chịu đựng. Đó là lúc hai đại cánh quân khảo sát, một từ A Đớt vào, một từ A Tép ra, gặp nhau ở lưng đèo lộng gió. Hai cánh quân gặp nhau, nghĩa là hai cánh tuyến khớp nhau. Thử hình dung, giữa đại ngàn Trường Sơn, hai cánh quân lầm lũi phát cây mở lối, mò mẫm nhích dần từng bước theo hướng tuyến đã vạch trên bản đồ, để rồi gặp nhau, khớp nhau một cách chính xác. Đấy thực sự là hạnh phúc lớn lao nhất của người khảo sát. Cũng như sau này, khi được tin lưỡi ben của hai chiếc máy húc cũng từ hai hướng của đại công trường thi công, trong ra và ngoài vào, đã chạm nhau giữa đỉnh Trường Sơn, thì cả hội trường giao ban của Bộ Giao thông vận tải đồng loạt vang lên tràng vỗ tay kéo dài. Niềm vui đến dâng trào nước mắt, mặc dù biết rằng điều đó sẽ phải đến.
Thế là đoạn A Đớt - A Tép đã được khai thông, có đoạn mới chỉ vừa đủ cho bánh xe con. Bộ Giao thông vân tải tổ chức ngay đoàn xe đi kiểm tra thông tuyến. Anh Phạm Quang Tuyến - Thứ trưởng thường trực dẫn đầu, đi từ Hiên ra. Hơn chục chiếc xe con nối đuôi nhau bò lên con đường hẹp và ngoằn ngoèo còn nguyên màu đất đỏ. Xe của Tư vấn Trường Sơn có anh Văn Thái Bình và tôi. Đến A Tép dừng lại, anh Tuyến vẫy tôi lên xe đầu ngồi cùng anh để vừa đi đường vừa giới thiệu tuyến. Tôi thuộc tuyến và giới thiệu vanh vách là nhờ được đi với anh em khảo sát và nghiên cứu rất kỹ khi kiểm trahồ sơ thiết kế. Ngồi trên xe mà lòng bồi hồi xúc động, nhớ đến ngày xưa, ngày 19 tháng 5 năm 1966, ba chiếc xe Gatz đầu tiên chạy thử trên đường 20 Quyết Thắng - một trục ngang trong hệ thống đường Trường Sơn - đường Hồ Chí Minh năm xưa. Hồi đó, trong chiến tranh, con đường 20 Quyết Thắng dài 123 ki lô mét, từ Phong Nha đến Lùm Pùm được mở thông chủ yếu bằng thủ công và bộc phá chỉ trong vòng 4 tháng. Bây giờ mở đường Hồ Chí Minh, chúng ta có lực lượng thi công hùng hậu, với dàn xe máy hiện đại vào bậc nhất.
Chuyến đi kiểm tra thông tuyến thành công tốt đẹp. Từ lãnh đạo Bộ đến các lực lượng tham gia xây dựng tuyến đường, ai cũng mừng vui khôn xiết. Nghĩ đến một ngày không xa nữa, con đường Hồ Chí Minh - đường Trường Sơn huyền thoại được nối thông từ Bắc vào Nam mà lòng tràn đầy quyết tâm và hạnh phúc.
Về sau, tôi còn tham gia trong nhiều chuyến đi, với chức danh là tư vấn thiết kế, khi con đường vào giai đoạn hoàn tất. Có lần theo đoàn của nguyên Thủ tướng Võ Văn Kiệt, khi đứng trên hầm, quan sát con đường, ông cứ tấm tắc: Đã quá! Đã quá!
Sau này, mỗi lần gặp lại, nhắc đến chuyện cũ, anh Phạm Quang Tuyến vẫn thường nói với chúng tôi: "Cái đúng đắn nhất của Bộ Giao thông vận tải là đã giao cho Tư vấn Trường Sơn khảo sát đoạn A Đớt - A Tép. Đây là đoạn quyết định thành bại của tuyến phía Tây. Chỉ có quân đội mới đủ dũng cảm, quyết tâm và chịu được gian khổ.
Anh Hà Đình Cẩn - Giám đốc Ban Quản lý dự án đường Hồ Chí Minh cũng có suy nghĩ tương tự. Đó là những nhận xét chân thành của một cán bộ lão thành tâm huyết với Ngành. Chính nhờ sự tin tưởng, sự quan tâm và những tình cảm đó mà tư vấn Trường Sơn đã trưởng thành. Thương hiệu của Tư vấn Trường Sơn được xây dựng và khẳng định, gắn liền với những năm tháng xây dựng đường Hồ Chí Minh.
Rồi đây, mọi chuyện sẽ qua đi. Có người đã bắt đầu quên quá khứ. Cũng phải thôi, bởi cuộc sống hiện tại bộn bề có bao điều cần phải nhớ. Mười năm sau. Năm mươi năm sau. Rồi một trăm năm sau nữa... Nơi đây chỉ để lại một con đường vắt qua đỉnh núi. Trên bản đồ Việt Nam, người ta thấy nó ngoằn ngoèo lân sâu vào nội địa mà không biết tại làm sao? Khi đó hầm A Roàng có thể được mở thêm một làn nữa. Tuyến đường có thể được cải tạo nâng cấp hiện đại như những con đường ta đã gặp ở Trung Quốc, ở các nước Nam Á... Cũng có thể nơi đây sẽ mọc lên nhiều cụm dân cư thấp thoáng ven rừng, những điểm du lịch sinh thái hấp dẫn du khách... Tất cả, tất cả những cái đó đều là hiện thực. Chỉ có Dấu chân của người lính khảo sát Trường Sơn là đi vào lịch sử. | |
|
