ĐÊM 20/7/1945 – QUẢNG YÊN BỪNG DẬY TRONG THỜI KHẮC LỊCH SỬ

Tháng Bảy năm 1945. Khi bóng đêm của ách áp bức vẫn còn phủ lên đất nước, thì tại vùng cửa sông Bạch Đằng, một ngọn lửa cách mạng đã âm thầm được nhóm lên, chờ giờ bùng cháy.

Quảng Yên – tỉnh lỵ quan trọng của miền Bắc lúc bấy giờ – giữ vị trí chiến lược đặc biệt. Nơi đây tập trung bộ máy chính quyền bù nhìn cấp tỉnh, có lực lượng bảo an đông đảo, án ngữ trên các tuyến giao thông thủy – bộ huyết mạch, gần Hải Phòng, sát khu mỏ Uông Bí – Vàng Danh, không xa Hòn Gai, Cẩm Phả. Chính vì thế, Quảng Yên trở thành một mục tiêu lớn, một “then cửa” phải được mở tung nếu cách mạng muốn tiến lên.

Trong lòng thị xã và các vùng lân cận, phong trào Việt Minh đã bén rễ từ lâu. Các đoàn thể cứu quốc, tổ tự vệ, đội du kích được xây dựng rộng khắp. Nhân dân Quảng Yên ngày đêm chờ đợi thời khắc vùng lên, khi kẻ thù đã rệu rã, tinh thần binh lính sa sút, chính quyền bù nhìn hoang mang cực độ.

Từ Chiến khu Đông Triều, tin tức liên lạc liên tục gửi về cho biết: thời cơ đã đến.

Dưới sự chỉ huy trực tiếp của đồng chí Nguyễn Bình, bốn trung đội quân khởi nghĩa lặng lẽ xuống thuyền, xuôi theo dòng sông Kinh Thầy trong đêm tối, bí mật tiến về thị xã Quảng Yên. Những mái chèo khua nhẹ trên mặt nước, mang theo quyết tâm của cả một vùng đất đang sôi sục cách mạng.

Đêm 20/7/1945, khi thị xã chìm trong yên tĩnh, tiếng súng khởi nghĩa bất ngờ nổ ra. Quân ta đánh thẳng vào trại lính bảo an. Chỉ sau loạt súng đầu tiên, binh lính yêu nước đã mở cửa đồn. Tên quan hai chỉ huy cùng toàn bộ gần 500 lính bảo an, dù trang bị đầy đủ, đều buông súng đầu hàng, không dám chống cự.

Khí thế cách mạng dâng trào như thác lũ. Quân khởi nghĩa phối hợp với lực lượng Việt Minh địa phương nhanh chóng chia nhau chiếm lĩnh các mục tiêu trọng yếu: dinh tỉnh trưởng, kho bạc, bưu điện, các công sở của chính quyền bù nhìn. Nhà tù bị phá tung, những người yêu nước bị giam cầm được giải phóng trong niềm xúc động nghẹn ngào.

Ngay trong đêm, cán bộ Việt Minh tổ chức tuyên truyền, kêu gọi nhân dân tham gia các đoàn thể cứu quốc, đứng lên chống Nhật, giành độc lập. Cả thị xã Quảng Yên và vùng phụ cận sôi sục chưa từng có. Lá cờ đỏ sao vàng bắt đầu tung bay trong lòng dân.

Sáng hôm sau, vài chiếc tàu Nhật ngoài ven biển liều lĩnh bắn phá thị xã bằng súng cối hòng uy hiếp tinh thần. Nhưng quân khởi nghĩa kiên cường nổ súng đáp trả, buộc tàu địch phải tháo chạy. Quảng Yên hoàn toàn thuộc về cách mạng.

Ngày 22/7/1945, tại sân vận động tỉnh lỵ, một cuộc mít-tinh lớn chưa từng thấy được tổ chức. Từ thị xã đến các làng quanh vùng, nhân dân nô nức kéo về, cờ đỏ sao vàng rợp trời, khẩu hiệu vang dội, niềm hân hoan ánh lên trên từng gương mặt. Quảng Yên chính thức trở thành tỉnh lỵ đầu tiên của miền Bắc giành được chính quyền trong Cách mạng Tháng Tám.

Trận đánh đêm 20/7/1945 là trận lớn nhất của quân cách mạng Chiến khu Đông Triều kể từ ngày thành lập. Chiến thắng ấy không chỉ đập tan bộ máy chính quyền bù nhìn cấp tỉnh, mà còn vang xa như phát súng mở đầu cao trào tiền khởi nghĩa năm 1945, thúc đẩy phong trào cách mạng ở Hòn Gai, Cẩm Phả, Cửa Ông, các huyện miền Đông và lan tỏa mạnh mẽ ra cả nước.

Từ Quảng Yên, lịch sử đã rẽ sang một khúc quanh mới. Con đường Tổng khởi nghĩa Tháng Tám đã hiện rõ. Và trong đêm hè năm ấy, trên bến sông Bạch Đằng, nhân dân đã tự tay viết nên trang sử mở đầu cho ngày độc lập.