Đêm Hoa Lửa trên Đồn Cao – Huyền thoại Đại đội Ký Con
Lê Phú sinh năm 1925 tại Hải Phòng, với quê ngoại ở phường Cộng Hoà, thị xã Quảng Yên. Từ nhỏ, cậu đã sớm bộc lộ ý chí kiên cường và lòng yêu nước. Năm 1940, Lê Phú trở thành công nhân tại Nhà máy Cơ khí Uông Bí, rồi cuối năm 1942 gia nhập thủy binh Pháp, được đào tạo lớp hải quân lục chiến. Nhưng trái tim cậu luôn hướng về Tổ quốc, và tháng 4/1945, Lê Phú bắt liên lạc được với Nguyễn Bình, sau này trở thành Tư lệnh Chiến khu Đông Triều.
Theo lệnh của Nguyễn Bình, Lê Phú cùng hai thủy binh Hoàng Vinh và Hà Phượng Tiên tháo hai khẩu đại liên trên tàu để đưa về trang bị cho nghĩa quân Chiến khu Đông Triều. Những kỹ năng được rèn luyện từ thủy binh Pháp giúp Lê Phú chỉ huy các trận đánh đầy quả cảm: chiếm Đồn Bí Chợ (Uông Bí) ngày 1/7/1945, giành chính quyền ở Quảng Yên và Hải Phòng tháng 7/1945, bảo vệ chính quyền cách mạng ở Hòn Gai tháng 9/1945. Mỗi chiến thắng đều khiến tinh thần của Lê Phú và đồng đội thêm kiên cường, vững vàng.
Sau chiến thắng Bí Chợ, tiểu đội Ký Con ra đời vào ngày 1/7/1945, mang bí danh của lãnh tụ Quốc dân đảng Đoàn Trần Nghiệp. Tiểu đội này nhanh chóng phát triển thành Trung đội Ký Con, là lực lượng chủ lực trong trận chiếm tỉnh lỵ Quảng Yên ngày 20/7/1945, rồi cuối tháng 8/1945 trở thành Đại đội Ký Con, với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền cách mạng ở Hải Phòng và khu mỏ Hòn Gai. Đại đội đã lập nhiều chiến công vang dội, như chiếm hai tàu Pháp Craysac và Audacieuse, đánh dẹp quân Việt cách tại Hòn Gai, trở thành niềm tự hào của chiến khu Trần Hưng Đạo.
Đêm 13/11/1945, Đại đội Ký Con do Đại đội trưởng Lê Phú chỉ huy tiến hành trận tấn công quân Pháp trên đảo Cô Tô. Sau nhiều ngày chuẩn bị, các chiến sĩ ém quân trên đảo Minh Châu, rồi bí mật tiếp cận Đồn Cao bằng thuyền. Trên biển, ánh sáng rực rỡ từ một cụm đèn báo hiệu chiến hạm Pháp, nhưng Lê Phú vẫn kiên định lệnh cho mọi người áp sát và đổ bộ. Quân Pháp đã tăng cường phòng thủ sau trận Vạn Hoa ngày 10/11, nhưng tinh thần “Quyết tử cho Tổ quốc quyết sinh” của Đại đội Ký Con không hề nao núng.
Khi đêm xuống, hai mũi tiến công gặp nhau gần đồn địch. Lệnh nổ súng vang lên, trận chiến ác liệt bắt đầu. Địch bắn trả dữ dội, đèn pha và pháo sáng chiếu sáng khắp nơi, buộc quân ta phải giãn ra. Tiểu đội của Đinh Như Tâm tiến công kho quân trang dưới chân đồi, ném lựu đạn, khiến địch hoảng loạn. Tiểu đội của Nguyễn Hòa do Trung đội phó Lê Hai chỉ huy tấn công đền thờ Mã Viện, cũng gây bất ngờ cho địch. Mặc dù không chiếm được Đồn Cao, các chiến sĩ đã hy sinh anh dũng, đốt kho quân trang và rút lui theo kế hoạch, tìm đường trở về Cát Bà. Trận đánh đã cướp đi sinh mạng 17 chiến sĩ và một ngư dân dẫn đường, 22 chiến sĩ cùng 4 dân quân bị bắt. Lê Phú cùng một số đồng đội may mắn thoát về Cát Bà, giữ được lực lượng cho những trận chiến tiếp theo.
Tinh thần quả cảm của Đại đội Ký Con trên đảo Cô Tô trở thành biểu tượng của lòng dũng cảm, sẵn sàng hy sinh vì Tổ quốc. Sau trận Đồn Cao, Đại đội tiếp tục cùng các lực lượng đánh lui nhiều đợt tiến công của quân Pháp tại Hải Phòng. Năm 1948, đơn vị phát triển thành Tiểu đoàn Ký Con, rồi năm 1950 trở thành Trung đoàn Ký Con, Trung đoàn chủ lực của Liên khu 3. Năm 2000, Đại đội Ký Con được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Nhiều chiến sĩ trưởng thành thành các tướng lĩnh, nhưng ký ức về đêm 13/11/1945 – khi những người trẻ tuổi bất chấp hiểm nguy để bảo vệ đảo tiền tiêu – mãi sống trong trái tim người dân Cô Tô và lịch sử dân tộc.
