Đêm Lửa Tháng Mười Một
Đêm Lửa Tháng Mười Một
Bầu trời Nam Kỳ tháng Mười Một năm 1940 chùng xuống một màu mực đen, nặng trĩu. Đó không phải là cái lạnh buốt giá của phương Bắc, mà là sự ngột ngạt, đè nén từ cái ách cai trị kéo dài gần một thế kỷ của thực dân Pháp. Hơi nước và mùi bùn đất quyện vào nhau, phảng phất vị mặn chát của mồ hôi, máu và nước mắt của bao người nông dân, công nhân đang chịu cảnh sưu cao thuế nặng, lầm than đến tận cùng.
Từ Sài Gòn phồn hoa với những đại lộ rợp bóng me, bóng dầu, nơi những người Pháp và tay sai của họ tận hưởng cuộc sống xa hoa trên sự bóc lột, đến những cánh đồng lúa bạt ngàn của Gò Công, Mỹ Tho, Chợ Lớn, hay những vườn cây ăn trái xum xuê ở Hóc Môn, Gia Định, tất cả đều đang sôi sục, chỉ chực chờ một tiếng hiệu lệnh là bùng nổ.
Thế giới bên ngoài, cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai đang bước vào giai đoạn khốc liệt. Nước Pháp đã bại trận trước phát xít Đức. Chính quyền bảo hộ ở Đông Dương, dưới tay Đô đốc Decoux, trở nên suy yếu và càng lúc càng hung hãn, vừa phải đối phó với sự đe dọa của Đế quốc Nhật, vừa phải đàn áp phong trào cách mạng trong nước. Tuy nhiên, chính sự suy yếu đó lại là cơ hội ngàn vàng.
Trong bóng tối của những đêm trăng lu mờ, tại những căn nhà lá đơn sơ, bên ánh đèn dầu leo lét, hoặc dưới tán cây rậm rạp, những người Cộng sản, những người yêu nước đã chuẩn bị cho giờ phút lịch sử. Họ là những chiến sĩ vô danh, những người thợ, người phu, người nông dân mặc áo bà ba nâu sẫm, khuôn mặt khắc khổ nhưng ánh mắt rực lửa. Họ tin rằng, con đường giải phóng duy nhất là dùng bạo lực cách mạng để lật đổ chế độ thực dân.
Lệnh khởi nghĩa đã được Bộ chỉ huy Xứ ủy Nam Kỳ thông qua. Thời điểm được ấn định là nửa đêm ngày 23 rạng sáng ngày 24 tháng 11 năm 1940.
Tuy nhiên, định mệnh lại mang đến một thử thách nghiệt ngã. Chỉ vài ngày trước giờ G, thực dân Pháp đã đánh hơi thấy âm mưu, thông qua các cuộc bố ráp và khai thác tàn bạo, chúng đã bắt được một số cán bộ chủ chốt, thu được tài liệu và buộc phải biết về kế hoạch tổng khởi nghĩa. Lòng chảo Sài Gòn, trung tâm của cuộc cách mạng, bị đặt trong vòng kiểm soát gắt gao. Xứ ủy, đứng trước tình thế "ngàn cân treo sợi tóc", đã họp khẩn và đi đến quyết định vô cùng đau đớn: Hủy bỏ lệnh khởi nghĩa toàn xứ để bảo toàn lực lượng.
Thông điệp khẩn cấp được truyền đi một cách vội vã, qua những người liên lạc đạp xe, chèo ghe, vượt đồng vượt ruộng. Nhưng hệ thống thông tin lúc bấy giờ còn thô sơ, việc truyền đạt một thông báo có tính chất sống còn đến hàng chục vạn đồng bào và chiến sĩ đang sẵn sàng chiến đấu ở khắp các tỉnh thành là điều gần như không thể hoàn thành kịp thời.
Tại nhiều tỉnh, huyện, làng xã, lệnh hủy bỏ đã không đến được. Máu cách mạng đã dâng cao, súng đã lên nòng, cờ đã được may xong. Họ tin vào lời thề độc lập. Họ đã đợi quá lâu rồi.
Ánh Sao Mai Rực Cháy Ở Hóc Môn
Tại Hóc Môn – Gia Định, cái nôi của phong trào, không khí đặc quánh. Đồng chí Mười Đen, một thủ lĩnh khởi nghĩa can trường, cùng các chiến sĩ cách mạng quyết tâm thực hiện kế hoạch đã định. Lệnh hủy bỏ không đến, hoặc có đến cũng quá muộn màng, đã bị dìm đi bởi ý chí sắt đá của quần chúng.
Đêm 23 rạng sáng 24, tại làng Xuân Thới Thượng, một ngôi làng nghèo nằm gần Sài Gòn, hàng ngàn người đã tập hợp. Họ cầm trong tay những thứ vũ khí thô sơ nhất: mã tấu, gậy gộc, giáo mác, tầm vông vót nhọn, và một số ít súng flint lock (súng kíp) hay súng săn cũ kỹ. Vũ khí tinh thần của họ chính là lòng căm thù và lá cờ đỏ sao vàng.
Đúng 12 giờ đêm, tiếng súng hiệu lệnh đầu tiên vang lên, xé toang màn đêm Nam Kỳ yên tĩnh đến ghê người.
Đó là tiếng súng mở đầu cuộc Khởi nghĩa Nam Kỳ.
Cùng lúc đó, cờ đỏ sao vàng – biểu tượng của khát vọng độc lập, lần đầu tiên xuất hiện công khai và kiêu hãnh trên đất nước Việt Nam. Lá cờ năm cánh vàng rực trên nền đỏ thắm, do họa sĩ Nguyễn Hữu Tiến vẽ ra, đã được treo lên ở nhiều nơi công cộng: trụ sở làng, đình chùa, bót lính.
Ở một làng khác thuộc Hóc Môn, tiếng chiêng, tiếng trống, tiếng hô vang khẩu hiệu "Đả đảo đế quốc Pháp!", "Việt Nam độc lập!" như sấm dậy. Dưới sự chỉ huy của các đồng chí, nghĩa quân đã bao vây và chiếm đồn bót, phá hủy cầu cống, đường dây điện thoại để cắt đứt liên lạc, làm tê liệt bộ máy cai trị của địch ở cấp cơ sở.
Hình ảnh đáng nhớ nhất chính là khoảnh khắc người chiến sĩ cách mạng treo cờ đỏ sao vàng lên đỉnh cột cờ cao nhất của làng. Ánh sáng của ngọn đuốc soi rọi vào lá cờ, làm nền đỏ và ngôi sao vàng trở nên sống động, thiêng liêng một cách lạ thường, như thể linh hồn của đất nước đã trở về.
Lửa Cháy Khắp Miền Tây
Lửa căm hờn không chỉ bùng lên ở Gia Định mà còn lan rộng ra hầu khắp các tỉnh: Mỹ Tho, Bến Tre, Vĩnh Long, Cần Thơ, Long Xuyên, Bà Rịa, Trà Vinh...
Tại Mỹ Tho, nơi phong trào nông dân có truyền thống đấu tranh mạnh mẽ, hàng ngàn nghĩa quân do Xứ ủy viên Tạ Thu Thâu lãnh đạo (dù lúc đó ông đã bị bắt, nhưng tinh thần của ông vẫn còn), tấn công vào các đồn điền, bót lính của Pháp. Người dân dùng cả phương tiện sinh hoạt hàng ngày như dao phay, cuốc, xẻng để chiến đấu.
Tại Bến Tre, "Đất thép" sau này, tiếng súng và tiếng trống đồng khởi khiến quân thù hoảng loạn. Họ đã thành công trong việc làm chủ nhiều khu vực nông thôn rộng lớn trong thời gian ngắn ngủi.
Các chiến sĩ cách mạng không chỉ chiến đấu bằng vũ khí mà còn bằng niềm tin. Hình ảnh một cô gái trẻ ở Vĩnh Long, tay cầm đuốc, đứng chắn ngang con đường mòn, thét lên những lời kêu gọi đồng bào đứng lên, đã trở thành biểu tượng cho sự dũng cảm của phụ nữ Nam Kỳ. Họ không lùi bước, dù biết rằng cuộc khởi nghĩa này là một canh bạc đẫm máu.
Bản Hùng Ca Bị Dập Tắt
Tiếc thay, như đã định mệnh, sự thiếu đồng bộ và chênh lệch quá lớn về lực lượng đã khiến bản hùng ca này nhanh chóng bị dập tắt trong bể máu.
Thực dân Pháp, dù đang bị Nhật đe dọa, vẫn còn một lực lượng vũ trang đáng kể, được trang bị súng máy, đại bác và máy bay trinh sát. Khi nhận thấy mức độ nghiêm trọng của cuộc khởi nghĩa, chúng đã phản công một cách tàn bạo, huy động quân đội từ Sài Gòn và các tỉnh lân cận để đàn áp.
Các trận chiến diễn ra ác liệt. Ở Hóc Môn, nghĩa quân dù chiến đấu dũng cảm, đã không thể chống lại hỏa lực mạnh của địch. Nhiều chiến sĩ đã hy sinh ngay tại chiến trường.
Chính sách trả thù của Pháp là vô cùng dã man. Chúng bắt bớ, tra tấn, hành hình hàng ngàn người dân vô tội và chiến sĩ cách mạng. Khắp các tỉnh, máu đã đổ thành sông. Đồng chí Nguyễn Thị Minh Khai, cùng nhiều lãnh đạo khác của Xứ ủy như Võ Văn Tần, Nguyễn Văn Cừ, Hà Huy Tập (các đồng chí này đã bị bắt trước hoặc trong thời gian này và bị xử tử sau cuộc khởi nghĩa), đã trở thành những tấm gương bất khuất.
Hình ảnh bi tráng nhất là cảnh một người mẹ Nam Bộ ôm con thơ, đứng nhìn ngôi nhà tranh của mình bị đốt cháy rụi, nhưng vẫn giấu kín lá cờ đỏ sao vàng trong lòng. Nước mắt có thể rơi, nhưng ngọn lửa cách mạng thì không bao giờ tắt.
Ý Nghĩa Lịch Sử
Khởi nghĩa Nam Kỳ chỉ diễn ra trong vài ngày, không giành được thắng lợi vật chất, nhưng nó đã để lại một di sản tinh thần to lớn, có ý nghĩa lịch sử sâu sắc.
Nó là tiếng súng mở màn oanh liệt cho cuộc đấu tranh vũ trang giành độc lập của toàn dân tộc, một sự kiện "nổ lớn" giữa lòng địch, khẳng định ý chí quật cường, không khuất phục của người Việt Nam. Lần đầu tiên, lá cờ đỏ sao vàng trở thành biểu tượng chính thức, công khai của cuộc cách mạng giải phóng dân tộc, báo hiệu sự ra đời của một quốc gia độc lập trong tương lai.
Dù thất bại, cuộc khởi nghĩa Nam Kỳ đã rèn luyện về mặt tổ chức, tích lũy kinh nghiệm chiến đấu, và là một cuộc tổng diễn tập bằng xương bằng máu cho cuộc Cách mạng Tháng Tám năm 1945 lịch sử.
Khi màn đêm đen kịt của thực dân cuối cùng cũng bị xua tan bởi ánh bình minh độc lập, người ta vẫn nhớ về Đêm Lửa Tháng Mười Một năm 1940. Đó không chỉ là một sự kiện lịch sử, mà còn là một lời thề sắt son của những người con Nam Kỳ anh dũng, những người đã dùng chính sinh mạng mình để viết nên chương đầu tiên của bản tuyên ngôn độc lập Việt Nam hiện đại.
Tiếng súng rạng sáng ngày 24 tháng 11 năm 1940 không chỉ là tiếng súng nổ, mà là tiếng gào thét của lịch sử, là lời gọi của Tổ quốc, vang vọng mãi đến muôn đời sau.
