Đêm mưa vá đường

Bà Hứa Thị Thủy, sinh năm 1942, là một trong những nữ thanh niên xung phong tiêu biểu của xã Quảng Bạch, tỉnh Bắc Kạn trong những năm kháng chiến. Với bà, thời tuổi trẻ không gắn với những ngày bình yên bên nương rẫy, mà là những tháng năm đi giữa núi rừng, giữa bom đạn, cùng đồng đội mở đường, sửa đường, tải hàng và giữ cho tuyến vận tải luôn thông suốt.

Trong rất nhiều ký ức còn đọng lại, bà nhớ nhất là một đêm vá đường giữa mưa bom – một đêm mà bà nói rằng chỉ cần chậm trễ một chút thôi, cả tuyến đường có thể bị tê liệt.

Hôm ấy trời đổ mưa lớn từ chiều, mây đen phủ kín cả dãy núi. Đơn vị của bà vừa ăn xong bữa tối đạm bạc với cơm độn ngô và rau rừng thì nhận được lệnh khẩn: một đoạn đường vừa bị máy bay đánh phá, nhiều hố bom lớn xuất hiện, nếu không sửa ngay trong đêm thì sáng hôm sau đoàn xe vận tải sẽ không thể qua được.

Không chần chừ, bà Thủy cùng đồng đội khoác áo tơi, cầm cuốc xẻng, đèn bão và lao ra đường. Gió rừng hun hút, mưa quất rát mặt, con đường đất lầy lội đến mức mỗi bước đi như bị níu lại. Khi đến nơi, cảnh tượng trước mắt khiến ai cũng nghẹn lại: mặt đường bị cày nát, hố bom sâu ngập nước, đất đá văng tung tóe, cây rừng đổ chắn ngang lối.

Tiểu đội trưởng ra lệnh chia nhóm: nhóm chặt cây chắn đường, nhóm xúc đất lấp hố, nhóm khiêng đá gia cố mặt đường. Bà Thủy được phân vào tổ lấp hố bom. Bà cắm chiếc xẻng xuống lớp bùn đặc quánh, xúc từng xẻng đất nặng trĩu đổ xuống hố. Mưa càng lúc càng nặng hạt, nước tràn vào hố bom khiến công việc càng khó khăn gấp bội. Đổ được bao nhiêu, nước lại cuốn trôi bấy nhiêu.

Bà kể, có lúc hai bàn tay tê cứng vì lạnh, cánh tay mỏi rã rời, nhưng nghe tiếng đồng đội động viên nhau trong màn mưa, ai cũng gắng thêm. Người này mệt thì người kia thay, không ai bỏ vị trí.

Bất chợt, từ xa vang lên tiếng máy bay. Tất cả lập tức dập đèn, nằm rạp xuống vệ đường. Tiếng động cơ gầm rít xé toạc màn đêm. Rồi những tiếng nổ liên tiếp vọng lại từ phía xa khiến mặt đất rung lên bần bật. Mùi khói thuốc súng, mùi đất ướt và mùi lá rừng quyện vào nhau, tạo thành thứ ký ức mà bà nói đến giờ vẫn không thể quên.

Khi tiếng máy bay vừa xa dần, tiểu đội trưởng bật dậy hô lớn:

— “Tiếp tục! Phải xong trước sáng!”

Không ai than vãn. Không ai sợ hãi lùi bước. Những cô gái thanh niên xung phong lại cúi xuống mặt đường, tiếp tục xúc đất, đẩy đá, san phẳng từng khoảng lầy lội.

Có một lúc, một đồng đội của bà bị trượt chân ngã xuống hố bom ngập nước. Bà Thủy cùng hai người khác vội vàng lao tới kéo bạn lên. Người ướt sũng, run lên vì lạnh, nhưng vẫn cười mà nói: “Chưa xong đường thì chưa được nghỉ đâu!” Câu nói ấy khiến cả tổ vừa thương vừa cảm phục, lại càng quyết tâm hơn.

Suốt đêm hôm đó, dưới ánh đèn bão leo lét, giữa tiếng mưa rơi không dứt, bà Thủy và đồng đội đã làm việc không ngừng nghỉ. Họ lấy đá lót xuống đáy hố, đổ đất lên trên, dùng cành cây, đất nện và cuốc xẻng để tạo lại mặt đường. Công việc tưởng như vô tận, nhưng ai cũng tin chỉ cần thêm một chút nữa, thêm một chút nữa thôi, con đường sẽ lại thông.

Đến gần sáng, mưa ngớt dần. Làn sương mỏng bắt đầu phủ lên triền núi. Và rồi, đoạn đường cuối cùng cũng được vá xong. Tuy chưa thật bằng phẳng, nhưng đã đủ chắc để đoàn xe vận tải có thể đi qua.

Khi chiếc xe đầu tiên chầm chậm lăn bánh qua đoạn đường vừa sửa, cả tiểu đội đứng nép vào lề đường, người lấm lem bùn đất, tóc tai bết nước mưa, mắt đỏ vì thức trắng. Nhưng trên gương mặt ai cũng ánh lên niềm vui khó tả.

Bà Thủy kể, lúc ấy bà mệt đến mức đứng không vững, nhưng trong lòng lại thấy ấm áp lạ thường. Một đồng đội quay sang nói nhỏ:

“Đường thông rồi, thế là công sức cả đêm không uổng.”

Câu nói ấy theo bà suốt cả cuộc đời.

Sau chiến tranh, trở về với cuộc sống đời thường ở Quảng Bạch, bà Hứa Thị Thủy vẫn luôn giữ trong lòng niềm tự hào về những năm tháng thanh niên xung phong. Với bà, những đêm vá đường như thế không chỉ là nhiệm vụ, mà còn là minh chứng cho sức mạnh của lòng yêu nước, của tinh thần đoàn kết và sự hy sinh thầm lặng.

Bà thường dặn con cháu:

“Ngày nay các con đi trên đường rộng, đường đẹp, phải nhớ có những con đường ngày xưa được giữ bằng mồ hôi, nước mắt và cả tuổi trẻ của biết bao người.”

Câu chuyện “Đêm vá đường dưới mưa bom” vì thế không chỉ là một kỷ niệm chiến tranh, mà còn là lời nhắc nhở sâu sắc về giá trị của hòa bình hôm nay. Trong bóng dáng người phụ nữ nhỏ bé nơi núi rừng Bắc Kạn, người ta thấy hiện lên cả một thế hệ thanh niên xung phong đã sống đẹp, sống dũng cảm và sống hết mình cho Tổ quốc.