Đêm vượt sông Thia

Những ngày cuối của chiến dịch Tây Bắc năm 1952, quân địch ở Nghĩa Lộ bắt đầu hoang mang vì nhiều cứ điểm quanh vùng lần lượt bị quân ta đánh chiếm. Để giữ tuyến phòng thủ cuối cùng, chúng cho tăng cường lính và vũ khí qua sông Thia. Bộ chỉ huy quyết định phải chặn bằng được đoàn tiếp viện ấy. Nhiệm vụ được giao cho đại đội của anh Phạm Đức Hòa — một đơn vị đã hành quân liên tục nhiều ngày trong rừng sâu. Đêm hôm đó trời tối đặc, mây phủ kín núi. Nước sông Thia sau mưa chảy xiết, lạnh buốt. Hai bên bờ lau sậy cao quá đầu người, gió thổi nghe ràn rạt như tiếng chân chạy. Anh Hòa cùng tổ trinh sát bí mật bò xuống mép nước quan sát. Phía bên kia sông, ánh đèn từ đồn địch lập lòe trong màn sương. Thỉnh thoảng lại vang lên tiếng chó sủa khiến mọi người càng căng thẳng. Theo kế hoạch, đơn vị phải vượt sông trước nửa đêm, bí mật áp sát con đường độc đạo nơi đoàn xe quân sự của địch sẽ đi qua lúc gần sáng. Nhưng khó khăn lớn nhất là dòng nước quá mạnh. Chiếc bè tre đầu tiên vừa ra giữa dòng đã bị cuốn lệch hẳn xuống phía dưới. Một chiến sĩ suýt bị nước kéo mất súng. Người chỉ huy khẽ quát:
— “Bằng mọi giá phải qua trước sáng!” Lúc ấy, một ông lão người Thái sống gần bờ sông lặng lẽ xuất hiện. Ông chống chiếc sào tre bước xuống nước rồi nói nhỏ:
— “Tôi biết chỗ cạn. Đi theo tôi.” Không ai biết ông đã đứng quan sát bộ đội từ lúc nào. Dưới màn đêm, ông lão dẫn từng tốp chiến sĩ men theo một doi cát ngầm giữa lòng sông. Nước vẫn ngập ngang ngực nhưng dòng chảy yếu hơn nhiều. Suốt gần một giờ, cả đơn vị cuối cùng cũng vượt qua được bờ bên kia an toàn. Trước khi rời đi, anh Hòa quay lại cảm ơn thì ông lão chỉ cười:
— “Đánh thắng rồi nhớ cho dân bản được sống yên.” Nói xong, ông lặng lẽ biến mất vào màn sương. Gần sáng, đơn vị ém quân dọc con đường qua chân núi. Ai nấy đều im lặng chờ đợi. Khoảng hơn 4 giờ, tiếng động cơ bắt đầu vọng lại từ xa. Từng chiếc xe quân sự của địch bật đèn mờ tiến qua con đường hẹp ven vực đá. Đi đầu là xe bọc thép, phía sau chở đầy lính và đạn dược. Đợi đoàn xe lọt hoàn toàn vào trận địa, anh Hòa giơ cao cánh tay. Một tiếng nổ dữ dội vang lên xé toạc màn đêm. Khối bộc phá đặt dưới chiếc xe đầu tiên phát nổ, chặn đứng cả đoàn. Ngay lập tức, súng từ hai bên sườn núi đồng loạt khai hỏa. Đạn lửa đỏ rực lao xuống con đường nhỏ. Quân địch hoảng loạn nhảy khỏi xe tìm chỗ ẩn nấp nhưng khắp nơi đều là tiếng súng và tiếng hò xung phong của bộ đội ta. Trận đánh kéo dài đến khi trời sáng hẳn. Nhiều xe quân sự bị phá hủy, tuyến tiếp viện của địch bị cắt đứt hoàn toàn. Sau trận ấy, quân Pháp ở Nghĩa Lộ càng rơi vào thế bị cô lập. Nhiều năm sau, khi trở lại thăm chiến trường xưa, anh Hòa đứng rất lâu bên bờ sông Thia. Dòng nước vẫn chảy như năm nào. Ông bảo với lớp trẻ đi cùng:
— “Chiến thắng ngày ấy không chỉ nhờ bộ đội. Nếu không có đồng bào âm thầm dẫn đường, che chở… nhiều người trong chúng tôi đã không thể sống mà trở về.”