Đèn chong trong hang đá và lòng trung kiên của người chiến sĩ già

Năm 1942, giữa lúc thực dân Pháp và phát xít Nhật siết chặt ách đô hộ lên đời sống nhân dân, tại vùng núi cao chiến khu Việt Bắc, chàng thanh niên bấy giờ mới 20 tuổi – bác Triệu Tiến Sơn (tên thường gọi là Kính) – đã giác ngộ cách mạng. Bác trở thành một trong những hạt giống đỏ đầu tiên tham gia vào hội Cứu quốc, hoạt động bí mật trước Cách mạng Tháng Tám 1945.

Nhiệm vụ của bác Sơn ngày ấy là làm giao liên, in ấn tài liệu tuyên truyền và vận động đồng bào các dân tộc thiểu số đi theo Việt Minh. Để trốn tránh sự lùng sục gắt gao của mật thám, tổng lý, bác Sơn cùng các đồng chí phải dời cơ quan ấn loát vào sâu trong một hang đá hoang vu.

Bác kể, dụng cụ in ấn lúc bấy giờ chỉ là chiếc bàn gỗ tự đóng, mực in tự chế từ muội than trộn với dầu thực vật. Giữa hang đá ẩm thấp, tối tăm, chỉ có ánh đèn dầu tù mù (đèn chong) soi tỏ từng trang truyền đơn. Suốt ba năm ròng rã, bác Sơn vừa chịu đựng cái rét thấu xương của miền biên thùy, vừa ăn củ mài, rau rừng thay cơm để giữ vững mạch máu thông tin. Bác nhớ lại:

"Ngày đó, cái đói và cái chết luôn cận kề. Nhưng cứ nghĩ đến việc những tờ truyền đơn này sẽ đến tay đồng bào, thắp lên hy vọng về một ngày đất nước tự do, tự nhiên cái bụng hết đói, cái chân lại muốn đi."

Mùa hè năm 1944, trong một lần băng rừng chuyển tài liệu mật, bác Sơn bị địch phục kích. Biết không thể chạy thoát, bác đã nhanh trí nuốt vội mảnh giấy ghi mật danh các cơ sở cách mạng vào bụng rồi nhảy xuống vách đá sâu để bảo toàn bí mật cho tổ chức. Địch bắt được bác, tra tấn dã man suốt một tháng trời bằng những đòn roi tàn khốc, nhưng câu trả lời duy nhất chúng nhận được từ người chiến sĩ trẻ chỉ là sự im lặng đầy thách thức. Không tìm được chứng cứ, chúng đành phải giam bác vào nhà tù cho đến ngày Tổng khởi nghĩa nổ ra.

Tháng 8 năm 1945, bác Sơn hòa vào dòng người cướp chính quyền, chứng kiến nền độc lập nước nhà. Không dừng lại ở đó, bước sang cuộc kháng chiến chống Pháp rồi chống Mỹ, bác lại tiếp tục mặc áo lính, cầm súng ra trận cho đến ngày đất nước hoàn toàn thống nhất.

Trở về với cuộc sống đời thường khi mái tóc đã bạc phơ, cụ Triệu Tiến Sơn – người chiến sĩ cách mạng tiền khởi nghĩa năm xưa – vẫn giữ vẹn nguyên nếp sống giản dị của chiến khu xưa. Trên ngực áo cụ, chiếc Huy hiệu Đảng và Huân chương Độc lập luôn tỏa sáng, như chính ngọn đèn chong năm nào trong hang đá, lặng lẽ thắp sáng lòng yêu nước cho các thế hệ con cháu mai sau.