ĐẾN MẶT TRẬN 779

Tháng 6 năm 1986, anh Hai Sỹ - Tư lệnh Mặt trận 779 bị bệnh phải đi điều trị ở Quân y viện. Anh Năm Ngà điện cho tôi: “Năm Hưng về Mặt trận 779 thay anh Hai Sỹ”. Tôi bàn giao cho anh Sáu Tân, Chỉ huy phó chuyên gia quân sự làm Chỉ huy trưởng Congpongthom.

Tôi về thay anh Hai Sỹ, đương nhiên làm Tư lệnh 779, nhưng chưa có quyết định của Bộ Quốc phòng. Tại Đại hội Đảng bộ Mặt trận 779, tôi được bầu vào Ban chấp hành Đảng bộ và Ban chấp hành bầu tôi làm Bí thư Đảng Ủy Mặt trận và Đại biểu đi họp Đại hội Đảng bộ Quân khu.

Trong Đại hội đại biểu Đảng bộ Quân khu 7, thay mặt cho Đoàn đại biểu Mặt trận 779, tôi có bài tham luận chặt chẽ đánh giá tình hình địch ở Campuchia sau gần 10 năm hoạt động của quân tình nguyện. Cái chính bản tham luận tôi nhắm đến là tình hình Campuchia thực sự là một cuộc chiến tranh. Tôi đi đến kết luận: “...Tình hình chiến đấu giữa Quân tình nguyện Việt Nam ở Campuchia với quân Khơme đỏ là một cuộc chiến tranh giữa một lực lượng chính nghĩa với một tập đoàn người phi nghĩa để giải phóng nhân dân Campuchia. Do quân Pôn Pốt có Đảng phản động lãnh đạo, có chính quyền lưu vong tay sai đóng căn cứ ngay trong lòng Campuchia, có cơ sở phản động trong quần chúng, có thế lực phản động quốc tế ủng hộ tinh thần và vật chất, cho nên ta phải coi cuộc chiến đấu này, phải đối xử với nó như một cuộc chiến tranh. Đảng phải có nghị quyết lãnh đạo, Chính phủ phải triển khai các bộ tham gia, phải thông báo cho toàn dân biết. Không thể để một mình Quân đội âm thầm chiến đấu mãi được”.

Bản tham luận này được đa số đại biểu đồng tình. Khi bầu đại biểu đi dự Đại hội Đảng toàn quân, trong 12 tổ đại biểu có 11 tổ giới thiệu tôi vào danh sách đại biểu đi dự. Thế nhưng, kết luận của bản tham luận lại không phù hợp với đánh giá chung lúc bấy giờ: “Pôn Pốt chỉ là giặc cỏ, là tàn quân. Quân tình nguyện đánh nhanh là 2 năm, chậm là 3 năm sẽ giải quyết xong”.

Bộ Tư lệnh Quân khu thấy khó xử. Với tư cách cá nhân, dựa trên tình anh em, anh Năm Ngà gặp riêng tôi:

- Năm Hưng rút đi. Năm Hưng dự bầu sẽ trúng đại biểu. Đại hội đại biểu toàn quân mà Năm Hưng tham luận bài này là chưa phù hợp với nghị quyết.

Tôi trả lời anh:

- Thưa anh Năm! Tối viết bản tham luận ấy chưa phù hợp với nghị quyết Đảng, song theo tôi nó nói lên được thực tiễn chiến trường. Tôi không kể gì đến tiền đồ danh vọng đâu. Tôi vì xương máu của chiến sĩ mình. Tôi không sợ thì anh Năm đừng sợ cho tôi. Hay anh Năm sợ Quân ủy Trung ương đánh giá là Đảng ủy Quân khu không lãnh đạo được tôi?

Anh Năm Ngà tỏ vẻ khó chịu:

- Thôi, Năm Hưng nghe tôi đi.

Tôi đành xuôi theo anh Năm Ngà.

Tôi sống trung thực với chính mình. Tôi luôn ý thức rằng còn sống thì còn phục vụ nhân dân, phục vụ cách mạng rồi trở về làm dân, hy sinh thì trở về với đất. Sự trung thực luôn đòi hỏi bất kể làm việc gì cũng phải nghiêm túc, phải nhìn thẳng vào sự thật, không dối trên lừa dưới. Tôi cũng hiểu thực tế mâu thuẫn phức tạp mà nhược điểm của tôi là không cân bằng được và tôi đã gặp không ít khó khăn.

Tuy nhiên, bản chất tôi vốn là người có suy nghĩ độc lập ngay từ nhỏ, từ lúc tôi tự quyết định đi theo kháng chiến, theo cách mạng. Chính cái ưu điểm này của tôi lại khiến một số đồng chí cấp trên cho tôi là “bướng”. Nhưng kiểm lại những đề đạt của tôi, thực tiễn sau này chứng minh là đúng. Như vấn đề vài trò của Xihanúc, hay vấn đề đại đội hay tiểu đoàn đứng chân ở phum ở Campuchia! Và thực tiễn Campuchia có phải là tình thế chiến tranh hay không?

Mười năm sau, vào ngày 13 tháng 12 năm 1996 tại Hội nghị tổng kết cuộc chiến tranh trên biên giới Tây Nam, 10 năm giúp bạn Campuchia, đồng chí Trung tướng Lê Hai, Phó chủ nhiệm Tổng cục chính trị đã kết luận, đó là cuộc chiến tranh.

Để đến tổng kết mới kết luận theo tôi là quá chậm, đã đổ mất quá nhiều xương máu của cán bộ, chiến sĩ và nhân dân.

Thất bại trong cuộc đời tôi thì chưa, song có nhiều điều phải suy ngẫm. Bởi tôi có tật không phải “dễ bảo", cũng không có tính gió chiều nào xoay chiều đó. Tôi có ý tưởng riêng, từ sự kiên định sáng tạo của mình tôi thường bị hiểu lầm là kiêu ngạo.

Lúc tôi đang quyền Tư lệnh Mặt trận 779, đồng chí Lê Đức Anh nói với Bộ Tư lệnh Quân khu 7:

- Năm Hưng giữ chức vụ gì, nhiệm vụ gì cũng được, song không nên bố trí cấp trưởng, có vấn đề nó quyết, đỡ không kịp.

Đồng chí đề nghị đưa Sáu Hưng (Đỗ Quang Hưng) làm Tư lệnh, Bộ Tư lệnh Quân khu 7 quyết định tôi làm Tự lệnh phó số 1.

Tôi không đặt vấn đề danh vọng là quan trọng. Tôi trả lời rất thoải mái:

- Phó là phó, không có số 1, số 2 gì cả. Cái khó của tôi là chức Bí thư Đảng ủy Mật trận. Tình thế này tôi giữ Bí thư sao được. Bí thư phải là người quyết định hơn Tư lệnh kia mà.

Tôi nghiêm túc họp Ban chấp hành thuyết phục bầu lại Bí thư. Lúc bầu cho đồng chí Sáu Hưng làm Bí thư, trong 13 đồng chí có 6 đồng chí đồng ý, 6 đồng chí không. Tôi bỏ phiếu bên nào là bên đó được. Tôi bỏ cho đồng chí Sáu Hưng. Phiếu tín nhiệm Sáu Hưng là 7/13.

Tôi đã từng nói, quan trọng không phải là ở cái ghế ngồi mà là hiệu quả công việc. Dù quan niệm của tôi có khác thủ trưởng nhưng thủ trưởng quyết thì tôi làm hết mình, chấp hành triệt để. Hiệu quả thấp, rõ ràng quan điểm của thủ trưởng sai, không phải lỗi của tôi.

Vì cái tật đặt vấn đề một cách thẳng thắn ấy, việc phong hàm cấp tướng cho tôi cũng trầy trật.

Lần thứ nhất, tất cả Thường vụ Đảng ủy Quân khu đều đồng ý. Bản nhận xét đề bạt ghi: “Thành phần chính trị cơ bản, quan điểm lập trường vững vàng, năng lực lãnh đạo và chỉ huy sáng tạo, hoàn thành tốt mọi nhiệm vụ. Khuyết điểm: Nhận thức và đánh giá tình hình Campuchia chưa phù hợp với nghị quyết của Đảng".

Một vị tướng mà nhận thức và đánh giá chưa phù hợp với nghị quyết của Đảng thì ai lại đề bạt?

“Rớt” kỳ đó, tôi không có gì để “sốc”. Hai năm sau, năm 1986, lại đề nghị lần nữa. Lần này họp Thường vụ Quân khu có đồng chí Lê Đức Anh dự. Các anh Hai Sỹ, anh Chín Như đề nghị phải để bạt tôi, đến mức các anh nói:

- Nếu lần này, không đề bạt cấp tướng cho Năm Hưng thì thôi đừng xét ai nữa cả.

Tôi cảm ơn sự tín nhiệm của các anh đối với tôi trong quá trình lãnh đạo, chỉ huy tôi, hiểu biết tôi mà đấu tranh cho tôi.

Riêng tôi, được tôi cũng không mừng, không được tôi cũng chẳng lo. Vì tôi nghĩ: “Nhất tướng công thành vạn cốt khô”. Thành công của một vị tướng là do bao xương máu của anh em đồng chí đổ xuống anh mới có, mới thành danh, sung sướng gì!

Tôi đang hết sức lao vào nhiệm vụ giúp bạn ở Mặt trận 779 thì vợ con tôi sống khá vất vả trong hòa bình. Các con tôi còn quá nhỏ, đứa 10 tuổi, đứa 8 tuổi, đứa 6 tuổi, cả ba đang đi học. Tuyết, vợ tôi, sau những năm dài chiến tranh bệnh tật nay lại bộc phát: khớp, tim, thần kinh, hai lần mổ phụ khoa và ruột thừa, sức yếu giờ yếu thêm, một năm ít nhất ba lần nằm viện, bỏ con nheo nhóc.

Ở nhà, mẹ con phải ra sức chăn nuôi heo tăng gia. Có lần, tôi về họp Quân khu, tối tranh thủ về nhà, trời mưa như trút nước. Hai con trai tôi nhỏ như vậy mà 21 giờ đêm còn chầu trực ngoài nhà máy cám để nhận cám nuôi heo. Mẹ ở nhà ôm đứa con gái ngóng hai đứa con trai.

Về, thấy cảnh xót xa quá. Tôi chạy ra nhà máy rước hai con về. Tôi nói với các con: “Bỏ hết đi”. Lúc ấy, mấy mẹ con nuôi 16 con heo. Vợ tôi bảo:

- Không làm vậy làm sao sống đủ?... Có sổ gạo mà họ nói có mới có, họ nói không là đói.

Tôi đang quyền Tư lệnh Mặt trận 779 lại được điện Tư lệnh Quân khu 7 “cho phép Nam Hưng về ký tên để vợ mổ”.

Tôi cấp tốc chạy về, vào thẳng Viện quân y 7A của Quân khu. Vợ tôi đang đau quằn quại ở bụng. Chẩn đoán của bệnh viện “Thoát vị ruột thừa phải mổ gấp, nếu không dễ tắc ruột”. Tôi ký tên cho Tuyết mổ lần thứ ba.

Tôi ở lại Viện đến sáng hôm sau. Tuyết còn đang nằm trong phòng hồi sức. Anh Năm Ngà, Tư lệnh Quân khu lại gọi điện vào:

- Năm Hưng lên ngay Phnôm Pênh để ngày mai họp. Có cần gì giúp vợ, tôi nói cơ quan Quân khu lo.

Tôi trả lời anh:

- Tôi chỉ cần ở đây vài ba ngày chờ vợ tôi ổn định.

Anh Năm Ngà nói:

- Chết, chết! Công việc ngày mai là việc của Tư lệnh chiến trường. Tôi không thay anh được, Năm Hưng ráng thu xếp đi đi, tôi cho anh em cơ quan vào ngay Quân y viện giúp Năm Hưng.

Tôi nói vậy, chứ tính tổ chức kỷ luật của tôi Tư lệnh Quân khu thừa biết. Tôi nói:

- Anh báo Bộ Tham mưu cho xe và tổ trinh sát của tôi vào Quân y viện 7A, 12 giờ có mặt. Anh khỏi phải phiền cơ quan giúp tôi. Tôi tự sắp xếp.

Tôi thật bứt rứt, Tuyết lại bị sốc dịch truyền, mới mổ mà sốc, không khéo vết mổ lại bung ra. Anh em bác sĩ bệnh viện rất nhiệt tình, ra sức chống sốc bằng đèn và tiêm Calcium... Tôi chưa dám cho Tuyết hay việc trưa nay tôi phải đi Phnôm Pênh. Tôi nhờ chị Ba Phương, Viện phó 7A, giúp tâm sự với Tuyết.

Chị Ba Phương nghĩa tình như người chị của vợ chồng tôi, chị nói:

- Năm Hưng yên tâm. Để tôi lo cho.

Và chị vào nói chuyện với Tuyết. May quá, một lúc sau có Thoại từ Bà Rịa lên thăm chị. Tôi nhờ Thoại ở lại nuôi Tuyết, cho vợ tôi đỡ tủi thân.

Ai hưởng hòa bình, chăm lo cho gia đình, chứ với tôi... sau gần chín năm giải phóng miền Nam, tôi vẫn là người lính chiến, vẫn xa nhà biền biệt...

Ngày ấy, trên đất Campuchia, Pôn Pốt còn đánh nhỏ, đánh lẻ dọc đường giao thông những chỗ vắng lúc ban ngày. Vào ban đêm, bất kỳ chỗ nào cũng có thể bị phục kích. 12 giờ trưa, tôi xuất phát từ Bệnh viện 7A, lên Mộc Bài, chạy thục mạng đến phà Niếk Lương thì đã 18 giờ, phà bạn đang dẹp nghỉ. Thấy xe tôi tới, bạn tôn trọng la lên: “Lục Thum !” và cho phà đưa qua. Tôi qua sông Mê Kông thì đã tối, khoảng 19 giờ. Từ đây chạy về Phnôm Pênh còn 66 kilômét nữa. Tôi bàn với anh em trinh sát:

- Sẵn sàng chiến đấu, súng quay ra ngoài gặp bất trắc, thì bắn và cứ chạy.

Chín giờ đêm xe tới Phnôm Pênh, tôi thở phào. Lúc gấp rút cũng phải táo bạo, quyết tâm. Dù có hy sinh cũng vì nhiệm vụ mà thôi.

Tại Mặt trận 779 Quân tình nguyện Việt Nam giúp bạn địa bàn 5 tỉnh: Congpongcham, Conpongthom, Svayrieng, Prayveng, Kratié.

Mỗi tỉnh có một đoàn chuyên gia quân sự và một tiểu đoàn bộ binh quân tình nguyện đặt dưới sự chỉ huy của đoàn chuyên gia quân sự để giúp bạn hoạt động đánh Pôn Pốt và phát triển xây dựng lực lượng bạn.

Bộ Tư lệnh Mặt trận 779 biên chế đủ cơ quan: Tham mưu, Chính trị, Hậu cần, Kỹ thuật và 2 trung đoàn bộ binh cơ động (320 và 159), một tiểu đoàn trinh sát, một tiểu đoàn thông tin, một tiểu đoàn công binh, quân y viện và trường huấn luyện cán bộ của Mặt trận.

Bộ Tư lệnh Mặt trận chịu trách nhiệm trực tiếp giúp bạn xây dựng cơ quan Bộ Tư lệnh Quân khu 2 và các lực lượng tập trung của bạn; vừa chỉ đạo, chỉ huy phối hợp lực lượng các tỉnh và lực lượng mặt trận cùng lực lượng của bạn trên chiến trường 5 tỉnh tiêu hao và tiêu diệt lực lượng Pôn Pốt; phát triển lực lượng dân quân du kích, cũng như lực lượng tập trung của bạn bảo vệ nhân dân, cơ sở chính quyền, cơ sở Đảng; giúp bạn phát triển Đảng nhân dân cách mạng Campuchia, sản xuất cải thiện đời sống nhân dân.

Lực lượng quân tình nguyện Việt Nam thực hiện nghĩa vụ quốc tế ở Campuchia đã phát huy đầy đủ bản chất cách mạng, một đội quân chiến đấu, một đội quân sản xuất, một đội quân công tác có nhiều vấn đề mới mẻ như giúp bạn phát triển Đảng nhân dân cách mạng Campuchia, giúp cách điều tra, tuyên truyền, bồi dưỡng, chọn lựa và phương pháp kết nạp để bạn tự làm chứ Quân tình nguyện không làm thay, giúp cách hoạt động của Đảng lãnh đạo chính quyền và nhân dân ở cơ sở.

Quân tình nguyện muốn làm được tốt nhiệm vụ thì trường huấn luyện mặt trận phải phát huy hết công suất huấn luyện. Trước hết là dạy tiếng Campuchia, dạy phương pháp công tác quần chúng, công tác Đảng, công tác xây dựng chính quyền, cách giúp dân sản xuất.

Trong công tác dân vận, Quân tình nguyện không chỉ công tác quần chúng giỏi, vừa công tác vừa giúp bạn phương pháp công tác quần chúng, đồng thời phải giữ nghiêm kỷ luật quần chúng để bạn và nhân dân nước bạn tin tưởng. Nói và làm là một.

Mặt trận 779 được thành lập ngày 18 tháng 7 năm 1981 đã qua nhiều Tư lệnh phụ trách. Năm 1985, tôi về phụ trách Mật trận thì đã có nề nếp, chỉ tiếp tục phát huy cho tốt. Bộ tư lệnh Quân khu 2 và cơ quan bạn rất tín nhiệm Bộ Tư lệnh và cơ quan Mặt trận 779.

Hai Bộ Tư lệnh và cơ quan đóng gần sát nhau. Ta giúp bạn bằng cách cùng tham gia giao ban ngày, tuần. Các cơ quan giúp bạn trong quan hệ nghiệp vụ, chuyên môn, nên bạn tiến bộ khá nhanh.

Tuy nhiên, tôi vẫn chỉ đạo anh em:

- Giúp tận tình, nhưng phải đề cao cảnh giác.

Tôi vẫn lấy hình tượng Phật có bốn mặt ở Campuchia nhắc nhở anh em:

- Đang là bạn đó, nhưng cũng có thể là thù ngay.

Bài học này tôi đã có từ năm 1975. Lúc ta tập trung lực lượng giải phóng miền Nam thì họ đánh chiếm kho tàng ta ở phía sau, gây cho ta không ít thiệt hại.

Nhưng trong mắt nhân dân Campuchia, Quân tình nguyện là người cứu sống họ, rất được thương mến.

Một lần, xe tôi đang chạy trên đường 7 đụng đầu con ngựa, do giật mình quay đầu lại, khiến xe bị lật, con ngựa ngã ra chết, người đánh xe ngựa văng xuống ruộng. Tôi cho dừng xe lại, xem sự thể ra sao, thấy anh đánh xe ngựa vẫn an toàn, tôi mừng quá.

Tôi mời chính quyền đến lập biên bản để đền ngựa cho dân, vì con ngựa là cả cơ nghiệp của người dân nghèo Campuchia. Nhưng người chủ xe chân thành nói:

- Quân tình nguyện đã cứu cả nhà tôi. Tôi làm sao bắt đền quân tình nguyện được?

Chính quyền xã bảo tôi:

- Lục Thum cứ yên tâm đi đi, chính quyền ở đây sẽ lo giúp gia đình này.

Về đến cơ quan, tôi cho tài chính xuống xã và mời chủ xe đến đền bù xứng đáng. Chủ xe rất cảm động, rối rít cám ơn.

Cuối năm 1985, tình hình toàn Mặt trận đã khả quan. Nhân dân Campuchia hồi sinh: Chợ đông người, sản xuất phát triển, dân hết đói...

Đám tàn quân Pôn Pốt ngày càng khốn đốn, phải rút sâu vào rừng. Lực lượng vũ trang bạn hoạt động có hiệu quả, Đảng và chính quyền cơ sở có một bước trường thành, gần dân hơn, nắm chắc dân hơn.

Tuy nhiên, Quân tình nguyện vẫn còn phải làm thay nhiệm vụ chiến đấu rất quan trọng là đánh địch trong rừng sâu.

Việc này bạn chưa đảm đương được.