Đền Quả Sơn: Nơi phụng thờ Uy Minh Vương Lý Nhật Quang trên đất Nghệ An
Nằm bên bến sông Lam hữu tình thuộc xã Bồi Sơn, huyện Đô Lương, tỉnh Nghệ An, đền Quả Sơn là một trong bốn ngôi đền linh thiêng bậc nhất xứ Nghệ. Đền là nơi phụng thờ Uy Minh Vương Lý Nhật Quang – người con thứ tám của vua Lý Thái Tổ, vị danh tướng kiệt xuất đã có công lớn trong việc khai phá, mở mang và giữ vững vùng đất Hoan Châu thời Lý. Không chỉ chiêu dân lập bản, phát triển kinh tế, ông còn dũng cảm đánh đuổi giặc ngoại xâm, giữ cho bờ cõi miền Tây Nam đất nước luôn bình yên. Ngôi đền cổ kính tựa lưng vào núi Quả, hướng mặt ra dòng sông xanh, trở thành biểu tượng sâu sắc về đạo lý uống nước nhớ nguồn của nhân dân xứ Nghệ.
Vị hoàng tử kiệt xuất và công cuộc vỗ an xứ Hoan Châu
Vào đầu thời Lý, vùng đất Hoan Châu (Nghệ An ngày nay) là địa bàn biên giới trọng yếu nhưng đời sống nhân dân còn nhiều gian khó, dường như thường xuyên chịu cảnh nhiễu hại của giặc giã. Năm 1039, vua Lý Thái Tổ cử người con trai thứ tám của mình là Uy Minh Vương Lý Nhật Quang vào tri phủ Hoan Châu. Với tầm nhìn chiến lược và tấm lòng nhân hậu, ông đã nhanh chóng bắt tay vào việc ổn định cuộc sống nhân dân, quy tụ dân lành, chiêu mộ binh sĩ.
Lý Nhật Quang không chỉ khuyến khích người dân đẩy mạnh canh nông, làm thủy lợi, mở mang nghề thủ công như dệt vải, làm gốm mà còn chú trọng mở rộng giao thương, đắp đường, mở bến. Dưới sự cai trị tài tình của ông, xứ Hoan Châu từ một vùng biên thùy hẻo hoảnh đã trở thành một vùng đất trù phú, bình yên và là căn cứ quân sự vững chắc của triều đình nhà Lý ở phương Nam.
Công lao đánh giặc giữ nước và sự hy sinh lẫm liệt
Không chỉ giỏi việc trị quốc vỗ dân, Uy Minh Vương Lý Nhật Quang còn thể hiện tài năng quân sự xuất chúng khi trực tiếp cầm quân đánh đuổi các lực lượng quấy nhiễu biên giới. Ông lãnh đạo quân dân Hoan Châu đập tan nhiều cuộc xâm nhập của ngoại xâm, giữ vững từng tấc đất thiêng liêng của Tổ quốc, bảo vệ cuộc sống ấm no cho nhân dân.
Sự tận tụy và công lao to lớn của ông đối với vùng đất này đã khắc sâu vào tâm khảm của người dân. Sau khi ông qua đời, để tỏ lòng tri ân sâu sắc đối với vị đại thần có công lớn với dân với nước, nhân dân quanh vùng đã lập đền thờ ông ngay dưới chân núi Quả, bên bờ sông Lam hiền hòa, trân trọng gọi ông là Đức Thánh Quả.
Ngôi đền cổ kính và lễ hội truyền thống đặc sắc
Trải qua hàng trăm năm biến động của lịch sử, đền Quả Sơn vẫn giữ được vẻ đẹp trầm mặc, uy nghiêm với phong cách kiến trúc thời Nguyễn rêu phong. Ngôi đền gồm ba tòa Thượng điện, Trung điện và Hạ điện nối tiếp nhau, với những đường nét chạm khắc rồng, phượng, hoa lá vô cùng tinh xảo trên gỗ và đá.
Hằng năm, từ ngày 18 đến ngày 20 tháng Giêng âm lịch, Lễ hội đền Quả Sơn lại diễn ra tưng bừng với nghi thức rước thủy, rước bộ rộn rã trên sông Lam và nhiều trò chơi dân gian như đua thuyền, đấu vật, hát ca trù. Đền Quả Sơn không chỉ là di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia giàu giá trị mà còn là ngọn lửa tâm linh soi sáng truyền thống yêu nước, lòng biết ơn sâu sắc của muôn thế hệ người dân xứ Nghệ đối với danh nhân lịch sử dân tộc.
