ĐÈO HẢI VÂN VÀ NHỮNG CUỘC HÀNH QUÂN XA

Đèo Hải Vân nằm giữa núi cao và biển rộng, như một cánh cửa thiên nhiên nối liền hai miền đất miền Trung. Những ngày chiến tranh, nơi đây không chỉ nổi tiếng bởi vẻ đẹp hùng vĩ mà còn là địa bàn hiểm yếu, chứng kiến biết bao cuộc hành quân gian khổ của quân và dân ta. Con đèo quanh co, mây phủ quanh năm ấy đã in dấu chân của biết bao người lính ra trận. Mùa hè năm ấy, đơn vị của tiểu đội trưởng Nguyễn Văn Lâm nhận nhiệm vụ hành quân vượt đèo Hải Vân để chi viện cho chiến trường phía Nam. Đó là những năm tháng ác liệt khi địch tăng cường đánh phá các tuyến giao thông nhằm ngăn chặn sự chi viện của miền Bắc. Chiều xuống, cả đơn vị tập trung dưới chân đèo. Trước mắt họ là con đường ngoằn ngoèo bám theo sườn núi. Một bên là vách đá dựng đứng, bên kia là vực sâu nhìn xuống mặt biển xanh thẳm. Tiếng sóng từ xa vọng lại hòa lẫn tiếng gió rít qua những tán cây. Tiểu đội trưởng Lâm nhìn đồng đội rồi nói: Các đồng chí, phía trước còn nhiều khó khăn. Nhưng nhiệm vụ của chúng ta là phải đưa bằng được số hàng này tới đơn vị bạn. Dù gian khổ đến đâu cũng không được chùn bước. Mọi người đồng thanh đáp: Quyết tâm hoàn thành nhiệm vụ! Đêm buông xuống cũng là lúc đoàn quân bắt đầu xuất phát. Họ đi thành hàng một, lặng lẽ dưới những tán cây rừng. Trên vai mỗi người là ba lô, súng đạn và những kiện hàng tiếp tế. Không ai nói nhiều, bởi tất cả đều hiểu rằng giữ bí mật là yếu tố quan trọng để bảo đảm an toàn cho cả đoàn. Người đi đầu là chiến sĩ trinh sát Trần Minh. Minh quê ở Quảng Nam, thông thuộc địa hình miền Trung nên được giao nhiệm vụ dẫn đường. Thỉnh thoảng anh dừng lại quan sát rồi ra hiệu cho cả đoàn tiếp tục tiến lên. Con đường ngày càng dốc. Mồ hôi thấm đẫm lưng áo dù đêm đã khuya. Có đoạn, đất đá trơn trượt do những cơn mưa rừng kéo dài nhiều ngày trước đó. Chiến sĩ trẻ nhất đơn vị là Hoàng, mới tròn mười chín tuổi, nhiều lần loạng choạng suýt ngã. Thấy vậy, anh Lâm bước đến đỡ lấy ba lô của Hoàng. Cố lên đồng chí. Qua được đèo là sẽ thuận lợi hơn. Hoàng gật đầu: Báo cáo tiểu đội trưởng, tôi đi được. Chỉ cần nghỉ vài phút thôi ạ. Nhìn gương mặt còn rất trẻ của Hoàng, Lâm nhớ tới người em trai ở quê nhà. Chiến tranh đã khiến biết bao thanh niên rời mái trường, rời gia đình để cầm súng bảo vệ Tổ quốc. Khoảng nửa đêm, cả đơn vị dừng chân bên một khe suối nhỏ. Nước từ trên núi chảy xuống trong veo và mát lạnh. Mọi người tranh thủ uống nước, ăn vội nắm cơm được chuẩn bị từ trước. Trong ánh sáng mờ của chiếc đèn pin được che kín, chiến sĩ Hùng lấy trong túi áo ra bức thư đã nhàu. Thư của vợ tôi gửi từ tháng trước đấy - anh cười hiền hậu. - Con bé nhà tôi mới biết gọi bố rồi. Mọi người im lặng nghe Hùng kể chuyện gia đình. Giữa chiến trường gian khổ, những câu chuyện về quê hương luôn mang lại hơi ấm và tiếp thêm sức mạnh cho người lính. Bất ngờ, từ xa vọng lại tiếng động cơ máy bay. Máy bay địch! Nhanh chóng ẩn nấp! - anh Minh hô nhỏ. Cả đơn vị lập tức tản vào các hốc đá, bụi cây đã được trinh sát xác định từ trước. Tiếng máy bay mỗi lúc một gần. Rồi những tràng đạn từ trên không quét xuống sườn núi. Đất đá tung lên mù mịt. Mọi người nằm ép sát mặt đất. Tiếng nổ dội vào vách núi tạo thành những âm thanh chát chúa. Sau gần nửa giờ quần thảo, máy bay địch mới rời đi. Khi kiểm tra lại quân số, may mắn không có ai bị thương. Tuy nhiên, một đoạn đường phía trước đã bị đất đá sạt lở. Không thể chậm trễ được - tiểu đội trưởng Lâm nói. - Chúng ta phải mở đường ngay trong đêm. Không ai bảo ai, tất cả cùng dùng cuốc, xẻng mang theo để dọn đất đá. Những đôi bàn tay phồng rộp vẫn miệt mài làm việc. Sau hơn hai giờ đồng hồ, lối đi hẹp đã được khai thông. Trời gần sáng, đoàn quân tiếp tục tiến bước. Mây trắng từ biển tràn lên bao phủ đỉnh đèo. Trong làn sương mờ ảo, hình ảnh những người lính nối đuôi nhau vượt dốc hiện lên đầy kiên cường. Đến ngày thứ hai của cuộc hành quân, lương thực mang theo đã vơi đi đáng kể. Đúng lúc ấy, họ gặp một nhóm dân công hỏa tuyến đang gùi gạo lên phía trước. Dẫn đầu đoàn dân công là mẹ Sáu, người phụ nữ ngoài năm mươi tuổi với dáng người gầy gò nhưng nhanh nhẹn. Nhìn thấy bộ đội, mẹ cười: Các con nghỉ một lát đi. Mẹ có ít khoai luộc đây. Những củ khoai nóng hổi được chuyền tay nhau. Hoàng xúc động hỏi: Mẹ gùi nặng thế này có mệt không ạ? Mẹ Sáu lau mồ hôi: Bộ đội còn vất vả hơn nhiều. Mấy thứ này có đáng là bao. Miễn sao các con đánh thắng giặc là được. Lời nói giản dị ấy khiến ai nấy đều cảm thấy ấm lòng. Chính sự đùm bọc của nhân dân đã trở thành nguồn động viên to lớn giúp bộ đội vượt qua muôn vàn thử thách. Buổi chiều hôm đó, đơn vị tiến đến một đoạn đèo hiểm trở. Con đường nhỏ chỉ vừa đủ một người đi. Phía dưới là vực sâu hun hút. Đột nhiên, tiếng súng nổ vang từ phía trước. Có toán địch tuần tra! - anh Minh báo cáo. Tiểu đội nhanh chóng triển khai đội hình chiến đấu. Sau khi quan sát kỹ, anh Lâm nhận thấy đây chỉ là một tổ lính địch nhỏ đang kiểm soát khu vực. Để bảo đảm bí mật cho nhiệm vụ vận chuyển, anh quyết định cho đơn vị vòng qua sườn núi thay vì giao chiến. Đó là một lựa chọn đầy khó khăn. Con đường mới hầu như chưa có dấu chân người, cây cối rậm rạp, nhiều vách đá dựng đứng. Nhưng tất cả đều đồng lòng. Có lúc họ phải bám vào rễ cây để leo qua những đoạn dốc đứng. Có lúc phải chuyền tay nhau từng kiện hàng nặng trĩu. Khi màn đêm buông xuống lần nữa, cả đơn vị cuối cùng cũng vượt qua khu vực nguy hiểm. Hoàng ngồi phịch xuống đất, thở dốc: Em cứ tưởng không thể vượt qua được. Anh Hùng cười: Ra chiến trường, điều tưởng như không thể lại trở thành có thể, miễn là có đồng đội bên cạnh. Mọi người nhìn nhau mỉm cười. Rạng sáng ngày thứ ba, đoàn quân đặt chân đến điểm tập kết an toàn. Đơn vị nhận hàng từ phía trước vui mừng đón tiếp. Người chỉ huy đơn vị bạn siết chặt tay tiểu đội trưởng Lâm: Các đồng chí đến đúng lúc lắm. Chúng tôi đang rất cần số đạn và thuốc men này. Lâm nhìn những đồng đội lấm lem bùn đất nhưng ánh mắt vẫn sáng ngời. Anh hiểu rằng mọi gian khổ suốt chặng đường vừa qua đều xứng đáng. Trên đỉnh đèo Hải Vân, mây trắng vẫn lững lờ trôi. Biển xanh phía xa lấp lánh dưới nắng sớm. Những cuộc hành quân năm ấy đã đi vào ký ức của biết bao người lính. Có người trở về đoàn tụ cùng gia đình, có người mãi mãi nằm lại nơi núi rừng. Nhưng tất cả đều chung một niềm tin son sắt vào ngày đất nước hòa bình, thống nhất. Hôm nay, đèo Hải Vân đã trở thành cung đường nổi tiếng, nơi du khách dừng chân để ngắm cảnh núi non hùng vĩ và biển trời bao la. Ít ai biết rằng dưới những tầng mây ấy từng vang lên tiếng bước chân hành quân không ngừng nghỉ của những người lính năm xưa. Họ đã vượt qua bom đạn, đói rét và hiểm nguy bằng lòng yêu nước, tinh thần đồng đội và ý chí quyết thắng. Câu chuyện về đèo Hải Vân và những cuộc hành quân xa không chỉ là ký ức của một thời chiến tranh gian khổ mà còn là lời nhắc nhở đối với các thế hệ hôm nay về giá trị của hòa bình. Đó là thành quả được đánh đổi bằng mồ hôi, nước mắt và cả máu xương của biết bao người con đất Việt. Và mỗi khi mây phủ ngang đỉnh Hải Vân, người ta như vẫn nghe đâu đây tiếng hát của những đoàn quân năm ấy vọng giữa núi rừng: "Đường ra trận mùa này đẹp lắm,
Trường Sơn Đông nhớ Trường Sơn Tây..." Tiếng hát ấy đã theo bước chân người lính đi qua những cuộc hành quân dài, góp phần viết nên những trang sử hào hùng của dân tộc Việt Nam.