Đi "săn" điển hình

Đi sâu, ở lâu, viết kỹ

Những lần tổ chức gặp mặt truyền thống Phòng biên tập Quốc phòng-An ninh, tôi đều có dịp gặp Đại tá, nhà báo Nguyễn Đức Toại. Ông thường hỏi thăm về công việc của chúng tôi, những nhà báo, cán bộ trẻ và bao giờ cũng nhắc: “Cố gắng đi sâu, ở lâu với đơn vị, lấy tư liệu kỹ càng và viết bài kịp thời, chú ý phát hiện được những nhân tố mới để tuyên truyền, khơi dậy và cổ vũ phong trào cho đơn vị”.

Nhà báo Nguyễn Đức Toại sinh năm 1928, tham gia cách mạng từ thời kỳ Cách mạng Tháng Tám năm 1945 tại quê hương Quảng Trị của ông. Sau đó ông gia nhập Quân đội. Năm 1947, Nguyễn Đức Toại đảm nhiệm chức vụ Trưởng ban Chính trị Tỉnh đội Quảng Trị. Ông thường xuyên cộng tác với tờ báo Quân du kích. Khi hai tờ báo Vệ quốc quân và Quân du kích sáp nhập thành Báo QĐND ra số đầu tiên ngày 20-10-1950, ông tiếp tục cộng tác, viết bài, đưa tin từ chiến trường Quảng Trị. Sau khi Hiệp định Geneva được ký kết, Nguyễn Đức Toại trong đội quân tập kết và công tác ở Quân khu 4. Năm 1956, ông được điều động về công tác ở Báo QĐND, làm phóng viên Phòng biên tập Quân sự.

Những năm miền Bắc hòa bình, công cuộc kiến thiết đất nước và xây dựng QĐND Việt Nam từng bước tiến lên chính quy trở nên sôi động, Ban biên tập Báo QĐND chủ trương cử phóng viên đến “thường trú” ở các binh chủng, đơn vị và trên một số địa bàn miền Bắc. Phóng viên Nguyễn Đức Toại được cử đến “3 cùng” (cùng ăn, cùng ở, cùng làm việc) ở các đơn vị pháo binh, pháo cao xạ và Quân khu 4. Ông ở lâu nhất với các đơn vị pháo binh nên anh em đùa vui gọi là “Phóng pháo” (phóng viên pháo binh). Thời gian dài ở với Bộ đội Pháo binh nên Nguyễn Đức Toại có điều kiện tiếp xúc, tìm hiểu kỹ các tập thể, cá nhân điển hình tiên tiến, viết gương người tốt, việc tốt. Khi đế quốc Mỹ tiến hành cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc nước ta bằng không quân và hải quân, phóng viên Nguyễn Đức Toại xông xáo có mặt tại các trận địa phòng không ở Hà Nội, Quảng Ninh, Nghệ An, Quảng Bình. Ông còn đi theo các đơn vị bộ đội vào chiến trường Quảng Trị... Ở đâu có chiến công của bộ đội, đơn vị bắn rơi nhiều máy bay Mỹ, các hội nghị, hội thi, đại hội thi đua, thi bắn... nhà báo Nguyễn Đức Toại không quản ngại đường xa, khó khăn, gian khổ để tìm đến lấy tư liệu, gặp gỡ tập thể, cá nhân tiêu biểu, điển hình để đưa tin, viết bài. Những chuyến đi công tác kéo dài hàng tháng ở đơn vị giúp nhà báo Nguyễn Đức Toại gặp gỡ được nhiều cán bộ, chiến sĩ; thu thập, ghi chép hàng trăm trang tư liệu phục vụ cho việc viết báo.

Tinh thần đi sâu, ở lâu, chịu khó ghi chép, viết kỹ giúp nhà báo Nguyễn Đức Toại cho ra đời những tác phẩm báo chí phản ánh kịp thời hoạt động huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu và chiến đấu dũng cảm của bộ đội, trong đó có nhiều tác phẩm báo chí xuất sắc. Các bài báo của Nguyễn Đức Toại không chỉ nêu bật điển hình tiên tiến để các đơn vị học tập mà còn là “ngòi nổ” thúc đẩy phong trào thi đua trong toàn quân và lực lượng vũ trang. Có thể kể như bài báo: “Trong 4 ngày, Đại đội 1 thực hiện pháo thủ toàn năng” (Báo QĐND ngày 30-10-1958) đã cổ vũ toàn quân thực hiện sâu rộng Cuộc vận động “Tiến nhanh, bước dài, vượt mức kế hoạch”. Bài báo “Đại đội có 6 điểm tốt” (Báo QĐND ngày 4-7-1959) góp phần tạo động lực thực hiện Phong trào thi đua “Tiến nhanh vượt mức kế hoạch” của Bộ đội Pháo binh và toàn quân. Bài báo “Trong những ngọn cờ hồng “Ba nhất”: Đại đội 2 mọc cánh” (Báo QĐND ngày 3-5-1960) mở đầu Phong trào thi đua “Ba nhất” trong Quân đội, mà sau này tại Đại hội liên hoan chiến sĩ thi đua toàn quân (tháng 7-1961), Chủ tịch Hồ Chí Minh đã huấn thị: Công nhân phất cao ngọn cờ Duyên Hải. Nông dân phất cao ngọn cờ Đại Phong. Quân đội anh hùng phất cao ngọn cờ “Ba nhất”. Bài báo “Bọn xâm lược Mỹ đã phải đền tội ác trên vùng trời miền Tây Quảng Bình” (Báo QĐND ngày 29-11-1964) viết về Đại đội 3 pháo cao xạ của Chính trị viên Nguyễn Viết Xuân. Bài báo “10 dũng sĩ trên “Đồi không tên” (Báo QĐND ngày 19-6-1967) mở ra phong trào kiên quyết tiến công địch với tinh thần “1 thắng 20” trên bãi tập ở miền Bắc và chiến đấu ở chiến trường miền Nam. Bài báo “Dũng sĩ Đường 9: Người chỉ huy là dũng sĩ” (Báo QĐND ngày 4-8-1971) khẳng định tinh thần dũng cảm, sáng tạo trong chiến đấu, chỉ huy bộ đội của dũng sĩ, Trung đội trưởng Phùng Quang Thanh (sau này là Đại tướng, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó bí thư Quân ủy Trung ương, Bộ trưởng Bộ Quốc phòng)...

Cùng tập thể xây điển hình

Sinh thời, nhà báo Nguyễn Đức Toại kể: “Trong một lần trao đổi với anh Nguyễn Đàm, cộng tác viên của Báo QĐND ở Quân khu 4, chúng tôi thống nhất cho rằng: Điển hình là một khuôn mặt tiêu biểu, là khuôn mẫu tiên tiến, mở đường, dẫn lối cho một phong trào sắp ra đời, đưa phong trào đó lan nhanh thành chiều rộng và chiều sâu. Đối với nhà báo, trong “rừng hoa” người tốt, việc tốt, phải kịp thời chọn ra gương điển hình, chắt lọc cái tinh chất của điển hình để cổ vũ, động viên phong trào và nhân rộng thành phong trào mới”.

Từ thực tiễn, nhà báo Nguyễn Đức Toại cất công tìm kiếm điển hình, lựa chọn và viết bài, phản ánh kịp thời. Ông cho biết: “Mỗi khi tìm được điển hình, tôi đều về cơ quan thảo luận với đồng nghiệp, đề xuất với chỉ huy phòng và Ban biên tập, làm sao khi bài báo đăng vừa thuyết phục được đơn vị, vừa có hiệu ứng lan tỏa để các cơ quan, đơn vị học tập kinh nghiệm và lãnh đạo, chỉ đạo, nhân rộng thành phong trào thi đua đuổi kịp và vượt điển hình”. Ông lấy ví dụ khi viết về Đại đội 24, Đoàn Pháo binh Trường Sơn. Trong đại hội thi bắn pháo binh vào tháng 3-1959, Đại đội 24 chỉ đứng thứ ba, sau Đại đội 9 (Đoàn Pháo binh Tất Thắng) và Khẩu đội 1 (Đoàn Pháo binh Bãi Sậy). Nhưng ông chọn Đại đội 24 vì đây là đơn vị thuộc Tỉnh đội Quảng Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp đã lập nhiều chiến công xuất sắc.

Sau này tập kết ra Bắc, cán bộ, chiến sĩ Đại đội phải khắc phục rất nhiều khó khăn, vượt qua dãy Trường Sơn về nơi đóng quân mới ổn định doanh trại, đời sống và tổ chức huấn luyện. Bằng sự nỗ lực không ngừng, Đại đội 24 luôn đạt thành tích cao trong huấn luyện, sẵn sàng chiến đấu, chấp hành kỷ luật, dân vận tốt, tăng gia sản xuất giỏi, tỷ lệ quân số tham gia huấn luyện cao. Thâm nhập Đại đội 24, ghi chép tư liệu xong, Nguyễn Đức Toại về báo cáo với trưởng phòng và trao đổi với anh em đồng nghiệp, tất cả đều tán thành “giương cao ngọn cờ điển hình” Đại đội 24. Vậy là bài báo “Đại đội có 6 điểm tốt” ra đời. Ban đầu, thủ trưởng Bộ tư lệnh Pháo binh cũng có ý kiến tại sao Báo QĐND không chọn viết các đơn vị đoạt giải nhất, nhì của đại hội thi bắn pháo binh? Sau đó, sức lan tỏa của bài báo làm cho không chỉ các đơn vị pháo binh mà các đơn vị khác trong toàn quân cùng học tập, quyết tâm đuổi kịp và vượt điển hình, cho thấy sự lựa chọn của Báo QĐND là đúng.

Đến đại hội thi bắn pháo binh toàn quân tháng 3-1960, Đại đội 2 (Đoàn Vinh Quang) dẫn đầu với thành tích “ba nhất” (nhiều phân đội tham gia nhất; thành tích, chất lượng các mặt công tác đều nhất; bắn giỏi nhất). “Phóng pháo” Nguyễn Đức Toại theo dõi đại hội ghi chép đầy đủ, trở về báo cáo Trưởng phòng biên tập Quân sự Nguyễn Ngọc Tú và thảo luận với các đồng nghiệp. Thế là tập thể Phòng biên tập Quân sự trao đổi sôi nổi về việc tuyên truyền xây dựng điển hình Đại đội 2. Để khẳng định điển hình, Trưởng phòng Nguyễn Ngọc Tú và nhà báo Nguyễn Đức Toại còn trở lại Đoàn Vinh Quang, dành hẳn một tuần để thâm nhập đơn vị, tìm hiểu sâu Đại đội 2. Khi bài viết “Trong những ngọn cờ hồng “Ba nhất”: Đại đội 2 mọc cánh” trên Báo QĐND được phát hành, như có một luồng gió lớn thổi bùng lên, cổ vũ phong trào thi đua ở các đơn vị toàn quân, tạo nên một Phong trào “Ba nhất” không chỉ có sức lan tỏa trong Quân đội mà còn lan đến các ngành, các địa phương...

Khi tôi là phóng viên ở Phòng biên tập Quốc phòng-An ninh, nhà báo Nguyễn Đức Toại từng trao đổi: “Nhà báo có công tìm và phát hiện điển hình, nhưng xây dựng điển hình để tuyên truyền phải là tập thể, cần trao đổi, thảo luận kỹ, để điển hình lan tỏa và có sức sống lâu bền. Thêm nữa, ngoài các bài báo tuyên dương điển hình, cần có thêm xã luận, bình luận để định hướng, hướng dẫn và khẳng định điển hình, nhân điển hình trong các mặt đời sống, công tác huấn luyện, chiến đấu và sẵn sàng chiến đấu...”.