DI TÍCH ĐỒN PHỦ THÔNG

Xã Phủ Thông, tỉnh Thái Nguyên được thành lập trên cơ sở sáp nhập thị trấn Phủ Thông, xã Vi Hương, Lục Bình, Tân Tú, là thung lũng nhỏ nằm dưới chân núi Phja Bjoóc nhưng chứa trong mình là cả kho tàng lịch sử hùng tráng một thời chống thực dân Pháp của quân và dân ta. Gần 80 năm trôi qua, trận công đồn Phủ Thông là dấu ấn không thể phai mờ với chứng tích còn đó - Khu di tích lịch sử Đồn Phủ Thông.

Đường về Phủ Thông giờ đây như tấm lụa thênh thang và đẹp đẽ. Xe cộ tấp nập nối những chuyến hàng ngược xuôi. Cách 20km từ Phường Bắc Kạn theo Quốc lộ 3 hướng Cao Bằng, rẽ vào đường 128 từ Phủ Thông đi Chợ Rã, chúng tôi đã đến Khu di tích lịch sử Đồn Phủ Thông. Toàn bộ khu vực này là núi đất, có độ cao từ 300m đến 400m, xen kẽ giữa đồi núi và ruộng nước. Đồn được xây dựng trên mỏm đồi nhô ra của núi Nà Cót, cách ngã ba Phủ Thông - Bắc Kạn - Chợ Rã khoảng 300m.

Đồn Phủ Thông hình chữ nhật, dài 100m, rộng 50m, cổng chính ở phía Nam. Tường bao quanh đồn được đắp bằng đất nện, dày 1m, cao 2m, trong và ngoài tường có ghép gỗ và cọc tre già, có nhiều lỗ châu mai bắn ra từ các phía; 4 góc đồn có 4 lô cốt xây bằng gạch đá. Ngoài tường bao quanh đồn có 3 lớp hàng rào tre nứa, mỗi lớp cách nhau 3-4m, lớp trong cùng cách tường 10m, riêng phía Nam có một hàng rào dây thép gai. Trong đồn có nhà chỉ huy, nhà kho, đài quan sát, hầm bí mật, lỗ châu mai, cột cờ ở các hướng xung quanh.

Với sự biến động không ngừng của thời gian, giờ đây khu di tích chỉ còn nền và một vài đoạn chân tường. Lịch sử ghi lại rằng, tại đây, quân ta đã 3 lần tập kích tấn công đồn Phủ Thông, đây là trận công đồn đầu tiên cấp tiểu đoàn khẳng định bước trưởng thành của Quân đội nhân dân Việt Nam. Đồng thời là cuộc tập dượt, rút kinh nghiệm để sau này đập tan cứ điểm Điện Biên Phủ, đánh bại thực dân Pháp xâm lược bằng Chiến thắng lịch sử Điện Biên Phủ “chấn động địa cầu” ngày 7-5-1954. Trận tập kích lần thứ ba là trận đánh có quy mô lớn nhất do Bộ Tổng chỉ huy Quân đội quốc gia và Dân quân Việt Nam chỉ đạo. Trận đánh diễn ra tối 25-7-1948 của Tiểu đoàn 11 thuộc Trung đoàn 308 do đồng chí Vũ Yên chỉ huy, phối hợp với Tiểu đoàn 55 và Đại đội Ba Bể thực hiện bằng hỏa lực mạnh, tiêu diệt và làm bị thương 3/4 quân số địch, phá hủy hệ thống công sự, vật cản, nhà ở trong đồn. Về phía ta, 109 đồng chí đã anh dũng hy sinh. Trận đánh này đã tạo sức ép khiến cho quân địch phải rời khỏi thị xã Bắc Kạn. Trận đánh được Trung ương Đảng, Bộ Tổng chỉ huy biểu dương, Tiểu đoàn 11 được mang tên Tiểu đoàn Phủ Thông.

Sau này, đánh giá ý nghĩa của trận ngày 25-7-1948, trong thư Đại tướng Võ Nguyên Giáp gửi các đại biểu cựu chiến binh Tiểu đoàn Phủ Thông ngày 27-7-1998, nhân kỷ niệm 50 năm Chiến thắng Phủ Thông, có đoạn viết: “Chiến thắng Phủ Thông là trận đầu tiên bộ đội ta tiêu diệt đại đội tăng cường tinh nhuệ của Pháp phòng ngự với công sự vững chắc. Chiến thắng đã mang lại niềm tin, kinh nghiệm và có cống hiến lớn cho bộ đội ta tiến lên trên con đường đánh công kiên, đặc biệt là trong Chiến dịch giải phóng Biên giới và trong Chiến dịch Điện Biên Phủ, nói chung trong 30 năm kháng chiến”.

Tháng 8-2023, HĐND tỉnh Bắc Kạn đã ban hành Nghị quyết về chủ trương đầu tư dự án phục dựng, tôn tạo một số hạng mục Khu di tích lịch sử Đồn Phủ Thông từ nguồn vốn hỗ trợ của Bộ Quốc phòng với tổng mức đầu tư 20 tỷ đồng. Dự án thực hiện từ năm 2023 đến 2025, quy hoạch mặt bằng tổng thể Khu di tích lịch sử đồn Phủ Thông, phục dựng một số hạng mục thể hiện kết quả sau trận công đồn, đường lên khu di tích, sưu tầm tư liệu, dấu tích liên quan đến trận đánh, dựng phim 3D có độ dài 15 phút phục vụ khách tham quan...

Nguồn: Sưu tầm