di tích lịch sử lạng sơn Động Nhị Thanh-12b2VCVB
Nắng sớm tan dần trên những ngọn núi đá vôi nhọn hoắc của miền biên ải Lạng Sơn, để lộ ra lối vào ảm đạm của Động Nhị Thanh. Cụ Bằng, người cựu chiến binh già với mái tóc bạc phơ, bước chậm rãi qua vòm đá. Cụ đứng lại thật lâu trước bức chạm khắc hình Ngô Thì Sĩ trên vách đá rêu phong, nơi ánh sáng tự nhiên từ vòm hang rọi xuống như một luồng minh quang.
Nam, đứa cháu nội từ Hà Nội lên chơi nghỉ hè, lon ton chạy theo sau. Cậu bé vừa quay video vừa thắc mắc:
Ông ơi, hang động này thì khác gì mấy hang dưới Hạ Long hay Ninh Bình đâu ạ? Sao năm nào ông cũng đòi ghé bằng được?
Cụ Bằng mỉm cười, bàn tay gầy gộc vuốt nhẹ lên thạch nhũ lành lạnh.
Hang đá thì ở đâu cũng có, nhưng cội nguồn nhịp đập của Lạng Sơn thì nằm ở đây. Hơn hai trăm năm trước, khi Đốc trấn Ngô Thì Sĩ tới xứ này, đây chỉ là một hang động hoang sơ. Chính ông đã khai phá ra vẻ đẹp của Nhị Thanh, biến nơi biên thùy xa xôi này thành điểm hội tụ của văn chương và lòng dân.
Cụ dẫn Nam đi sâu hơn vào trong hang, nơi tiếng nước chảy róc rách của suối Ngọc Tuyền ngân vang như tiếng đàn. Cụ chỉ lên những dòng chữ Hán chạm khắc tinh xảo vào đá:
Ngô Thì Sĩ không chỉ trị an giỏi, giúp dân mở chợ, giữ vững bờ cõi mà còn yêu vẻ đẹp sơn thủy. Những bài thơ khắc trên vách đá này là tâm sự của một vị quan luôn đau đáu vì sự bình yên của nhân dân. Mấy mươi năm trước, trong những ngày bom đạn ác liệt, hang đá này lại trở thành nơi trú ẩn cho hàng trăm gia đình. Máu và mồ hôi của các thế hệ đã thấm vào lòng đá này đấy, cháu ạ.
Nam ngừng quay video. Cậu bé thu lại ánh mắt hời hợt, bước lại gần quan sát kỹ từng dòng chữ khắc trên đá, lắng nghe tiếng suối reo hòa cùng tiếng gió lùa qua khe núi. Trong không gian linh thiêng ấy, lịch sử không còn là những dòng chữ khô khổ trên trang sách giáo khoa, mà đã trở thành một dòng chảy sống động, thì thầm qua từng mạch đá trôi về hiện tại.
