Địa đạo Hiệp Phổ Nam – Chứng tích của lòng dân giữa cuộc chiến khốc liệt

Nằm tại xã Hành Trung, huyện Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi, địa đạo Hiệp Phổ Nam là một chứng tích ghi dấu những năm tháng chiến đấu đầy gian khổ của quân và dân địa phương trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Trong những năm 1965, trước tình hình chiến tranh ngày càng ác liệt, nhân dân địa phương dưới sự vận động của lực lượng cách mạng đã bắt tay đào địa đạo. Công việc được tiến hành chủ yếu vào ban đêm với những dụng cụ hết sức thô sơ. Sau hơn hai tháng, từ tháng 5 đến tháng 7/1965, một hệ thống địa đạo dài khoảng 165m, rộng khoảng 2m và sâu khoảng 3m được hoàn thành. Bên trong có nhiều ngách và các lỗ thông hơi, vừa giúp người dân tránh bom đạn, vừa là nơi hoạt động của lực lượng du kích, bộ đội địa phương và các đội công tác.

Vị trí địa đạo chỉ cách trung tâm huyện lỵ Nghĩa Hành khoảng 3km. Chính vì vậy, nơi đây trở thành một địa điểm quan trọng đối với lực lượng cách mạng và cũng là mục tiêu mà đối phương tìm cách đánh phá.

Sáng ngày 3/8/1965, một cuộc càn quét lớn được tiến hành vào khu vực Hành Trung. Trước cuộc tiến công với lực lượng và phương tiện vượt trội, lực lượng du kích địa phương tổ chức chống trả từ sáng sớm. Sau nhiều giờ chiến đấu, khi lực lượng và đạn dược dần cạn kiệt, quân dân địa phương phải rút vào địa đạo để tiếp tục tìm cách bảo toàn lực lượng.

Địa đạo khi ấy không chỉ là một công trình dưới lòng đất. Đó còn là nơi người dân gửi gắm hy vọng sống sót giữa bom đạn, là nơi cán bộ và du kích có thể ẩn náu, giữ liên lạc và tiếp tục hoạt động. Việc đào địa đạo bằng những công cụ thô sơ trong nhiều đêm liên tiếp thể hiện sự tham gia và quyết tâm của cả cộng đồng địa phương.

Biến cố ngày 3/8/1965 đã để lại những mất mát rất lớn. Nhiều người đang trú ẩn trong địa đạo đã hy sinh. Những cái tên được ghi lại trên bia tưởng niệm ngày nay là lời nhắc về những người dân, cán bộ và chiến sĩ đã mất trong cuộc càn quét năm ấy.

Sau chiến tranh, địa đạo Hiệp Phổ Nam trở thành nơi lưu giữ ký ức về cuộc chiến đấu của quân và dân địa phương. Năm 2020, UBND tỉnh Quảng Ngãi ban hành quyết định xếp hạng Địa đạo Hiệp Phổ Nam là di tích lịch sử cấp tỉnh. Di tích hiện là nơi tưởng niệm và lưu giữ những tư liệu, hình ảnh, hiện vật phản ánh tinh thần đấu tranh của quân và dân Hành Trung trong kháng chiến chống Mỹ.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, những đường hầm dưới lòng đất có thể đã trở thành dấu tích của quá khứ, nhưng câu chuyện về Hiệp Phổ Nam vẫn còn nguyên giá trị. Đó là câu chuyện về một vùng quê đã cùng nhau đào đất trong đêm, che chở cho đồng bào và cán bộ, và phải đối mặt với những năm tháng chiến tranh khốc liệt.

Địa đạo Hiệp Phổ Nam vì thế không chỉ là một công trình quân sự. Đó còn là chứng tích về sức mạnh của cộng đồng và sự hy sinh của những con người bình dị trong một giai đoạn lịch sử đầy biến động của dân tộc.