Địa đạo Hiệp Phổ Nam: Chứng tích của một thời chiến tranh
Địa đạo Hiệp Phổ Nam là một di tích lịch sử nằm tại xã Hành Trung, huyện Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi. Trong những năm chiến tranh, nơi đây từng là chỗ ẩn náu của người dân và lực lượng du kích địa phương. Ngày nay, địa đạo được gìn giữ như một địa chỉ ghi nhớ những người đã hy sinh trong một trong những vụ thảm sát tại Quảng Ngãi năm 1965.
Năm 1965, chiến tranh tại Quảng Ngãi diễn ra ngày càng khốc liệt. Người dân địa phương đào địa đạo để có nơi tránh bom đạn và phục vụ hoạt động của lực lượng cách mạng. Công trình được đào trong điều kiện thiếu thốn, dựa chủ yếu vào sức người và những dụng cụ đơn giản. Những đường hầm dưới lòng đất trở thành nơi người dân tìm cách bảo vệ mình trước các cuộc càn quét.
Ngày 3 tháng 8 năm 1965, một cuộc càn quét lớn diễn ra tại khu vực Hành Đức, nay thuộc Hành Đức và Hành Trung. Sau khi giao tranh với lực lượng du kích, quân đội Mỹ phát hiện địa đạo Hiệp Phổ Nam, nơi người dân và du kích đang ẩn náu. Theo Báo Nhân Dân, lực lượng tấn công đã dùng mìn đánh sập miệng hầm, đồng thời sử dụng lựu đạn và chất độc hóa học để tấn công những người bên trong.
Vụ việc khiến 91 người đang ẩn náu trong địa đạo thiệt mạng; bảy người sống sót. Trong số những người hy sinh có người dân địa phương và lực lượng tham gia kháng chiến. Đến năm 2012, các cơ quan chức năng và địa phương đã tìm được hài cốt, xác định danh tính của 70 người; trong đó 58 người được công nhận là liệt sĩ. Những con số này cho thấy mức độ nghiêm trọng của thảm kịch và những tổn thất mà chiến tranh để lại đối với người dân.
Sau chiến tranh, địa đạo được bảo tồn để tưởng niệm những người đã hy sinh. Một đền thờ các liệt sĩ và đồng bào hy sinh tại địa đạo cũng được xây dựng và khánh thành vào năm 2012. Di tích hiện được tỉnh Quảng Ngãi xác định là di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh, theo Quyết định số 1085/QĐ-UBND ngày 31 tháng 7 năm 2020.
Địa đạo Hiệp Phổ Nam không phải là một chiến trường được biết đến bởi những trận đánh lớn. Giá trị của di tích nằm ở việc lưu giữ ký ức về những người dân đã sống và hy sinh trong hoàn cảnh chiến tranh. Hơn nửa thế kỷ sau, nơi đây vẫn là một lời nhắc về những mất mát của quá khứ và giá trị của cuộc sống hòa bình hôm nay.
