Điện dừng hành quân của Trung đoàn 64 Sư đoàn 320

Giai đoạn then chốt của cuộc kháng chiến chống Mỹ Năm 1971 là một năm bản lề trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước, đánh dấu những chuyển biến sâu sắc cả trên mặt trận quân sự lẫn ngoại giao. Đây là thời điểm Mỹ đang dồn lực thực hiện chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh” của Tổng thống Richard Nixon. Mục tiêu của chiến lược này nhằm thể hiện sự điều chỉnh trong chiến lược toàn cầu của Mỹ thời kỳ chiến tranh lạnh. Trong đó, Mỹ rút dần khỏi Việt Nam, giảm thiểu thương vong cho binh sĩ Mỹ, đồng thời tăng cường sức mạnh cho ngụy quân Sài Gòn để phục vụ lợi ích của Mỹ, họ tin rằng chính quyền tay sai có thể tự gánh vác trách nhiệm chiến đấu trên chiến trường. Mỹ tin rằng bằng cách mở rộng chiến tranh ra toàn bán đảo Đông Dương, họ có thể cắt đứt các tuyến đường chi viện chiến lược của quân ta và cô lập cách mạng Việt Nam. Trong bối cảnh đó, khu vực Đông Dương trở thành trọng điểm, với tâm điểm là Chiến dịch Đường 9 - Nam Lào, hay còn được phía Mỹ - ngụy gọi là Chiến dịch Lam Sơn 719. Mục tiêu của cuộc hành quân này là đánh thẳng vào tuyến đường Hồ Chí Minh huyền thoại - "huyết mạch" chi viện chiến lược của ta, phá hủy các kho tàng, cơ sở hậu cần và làm suy yếu khả năng chiến đấu của quân giải phóng. Đây cũng là phép thử lớn nhất để Mỹ chứng minh hiệu quả của chiến lược "Việt Nam hóa chiến tranh", thể hiện khả năng tác chiến của ngụy quyền Sài Gòn mà không cần quân Mỹ tham chiến trên bộ. Với tầm quan trọng sống còn của tuyến đường Trường Sơn, Bộ Chính trị và Quân ủy Trung ương chủ trương tổ chức một chiến dịch phản công quy mô lớn. Ta đã sớm nắm được ý đồ của địch, chủ động bố trí lực lượng để đánh bại cuộc hành quân này. Chiến dịch diễn ra từ ngày 30/1 đến 23/3/1971, với sự đối đầu khốc liệt giữa hai bên. Bức điện định mệnh và chiến công vang dội Trước những diễn biến phức tạp của chiến trường, mỗi đơn vị của quân ta đều phải sẵn sàng thay đổi nhiệm vụ theo mệnh lệnh. Đầu năm 1971, Trung đoàn 64, thuộc Sư đoàn 320, nhận được lệnh tách khỏi đội hình sư đoàn để tăng cường cho chiến trường miền Đông Nam Bộ. Đây là một quyết định chiến lược, thể hiện sự điều phối linh hoạt của Bộ Tổng Tham mưu nhằm đáp ứng yêu cầu của các mặt trận. Khi hành quân đến trạm giao liên 10 trên đường mòn Hồ Chí Minh vào ngày 31/1/1971, một sự kiện bất ngờ đã xảy ra, làm thay đổi hoàn toàn hướng đi và nhiệm vụ của Trung đoàn 64. Vào thời điểm 18 giờ ngày hôm đó, khi Quân đội nhân dân Việt Nam đã phát hiện những dấu hiệu đầu tiên của cuộc hành quân Lam Sơn 719, Bộ Tổng Tham mưu đã gửi một bức điện tuyệt mật. Nội dung bức điện do Thiếu tướng Lê Trọng Tấn, Phó Tổng Tham mưu trưởng Quân đội nhân dân Việt Nam, ký đã nêu rõ: "Bộ ra lệnh Trung đoàn 64 dừng hành quân, tạm phối thuộc cho B70 tác chiến tại khu vực tây Đường 9 Nam Cha ki Tây Bắc bản Đông." Điện tuyệt mật của Phó Tổng Tham mưu trưởng Lê Trọng Tấn gửi Trung đoàn 64. Bức điện không chỉ là một mệnh lệnh điều động đơn thuần, mà còn là một chỉ thị tác chiến cụ thể, hướng dẫn Trung đoàn 64 nhanh chóng hành quân đến vị trí mới và liên lạc với đơn vị phối thuộc. Ngay lập tức, Trung đoàn 64 đã hủy bỏ kế hoạch cũ, cấp tốc hành quân và đến trạm T4 (Bản Đông, Nam Lào) vào ngày 5/2/1971. Tại đây, đơn vị đã phối hợp cùng các đơn vị của Sư đoàn 308 để tham gia chiến dịch, một nhiệm vụ hoàn toàn khác với kế hoạch ban đầu. Quyết định "dừng hành quân" đã biến Trung đoàn 64 từ một lực lượng hỗ trợ cho chiến trường Nam Bộ thành một mũi nhọn tấn công chủ lực ở chiến trường Đường 9 - Nam Lào. Bức điện ngày 31/1/1971 là một ví dụ điển hình cho tầm nhìn chiến lược của Bộ Tổng Tham mưu. Bằng khả năng nắm bắt tình hình và dự báo chính xác ý đồ của địch, Bộ Tổng Tham mưu đã ra quyết định điều động một đơn vị chủ lực, đang ở xa chiến trường, đến đúng trọng điểm một cách kịp thời. Quyết định này đã giúp ta chuyển từ thế bị động sang chủ động, sẵn sàng đối phó với cuộc tiến công của địch ngay từ những ngày đầu. Sự có mặt kịp thời của Trung đoàn 64 tại khu vực phía Tây Đường 9, đặc biệt là cánh Bắc, đã tạo ra một lực lượng mạnh mẽ để đối phó với địch. Dựa trên chỉ thị trong bức điện, Trung đoàn đã phối hợp nhịp nhàng với các đơn vị khác, đặc biệt là Sư đoàn 308, để bao vây, tiêu hao sinh lực địch. Trong chiến dịch, Trung đoàn 64 được giao những nhiệm vụ quan trọng, đặc biệt là tham gia đánh chiếm và làm chủ các căn cứ then chốt của địch. Nổi bật nhất là trận đánh vào căn cứ 31 (đồi 456), một cứ điểm chiến lược của quân ngụy. Với tinh thần dũng cảm, Trung đoàn 64 đã tấn công và làm chủ căn cứ này, bắt sống toàn bộ ban chỉ huy Lữ đoàn dù số 3 của địch. Chiến công này không chỉ góp phần vào những thắng lợi vang dội của chiến dịch mà còn làm sụp đổ hoàn toàn cánh quân phía Bắc của địch, dẫn đến sự tháo chạy hỗn loạn. Sau những thất bại nặng nề tại các cứ điểm trọng yếu, quân ngụy rơi vào thế bị động. Mệnh lệnh rút quân được đưa ra, nhưng cuộc rút chạy diễn ra vô cùng hỗn loạn. Quân ta nhanh chóng chuyển sang thế truy kích, phục kích và tiêu diệt thêm nhiều sinh lực địch. Đến ngày 23/3/1971, chiến dịch kết thúc với thắng lợi hoàn toàn thuộc về quân ta. Chiến thắng Đường 9 - Nam Lào đã giáng một đòn chí tử vào chiến lược "Việt Nam hóa chiến tranh" của Mỹ, cho thấy dù được Mỹ hỗ trợ tối đa về hỏa lực ngụy quân vẫn không đủ sức để thay thế quân Mỹ trên chiến trường. Thắng lợi này làm suy sụp tinh thần của quân đội và chính quyền Sài Gòn, đồng thời củng cố tinh thần chiến đấu của quân và dân ta, tạo đà cho những chiến thắng lớn hơn sau này. Bức điện tuyệt mật của Phó Tổng Tham mưu trưởng Lê Trọng Tấn, hiện đang được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Quân sự Việt Nam với số đăng ký 4421 GI-866, không chỉ là một hiện vật lịch sử. Nó là minh chứng sống động cho tầm nhìn chiến lược, sự nhạy bén, quyết đoán của Bộ Tổng Tham mưu và tinh thần dũng cảm, sẵn sàng thay đổi nhiệm vụ của Trung đoàn 64. Bức điện đã biến một sự kiện bất ngờ của địch thành một cơ hội chiến lược, góp phần quan trọng vào thắng lợi của chiến dịch phản công Đường 9 - Nam Lào, một trong những chiến dịch then chốt, quyết định cục diện chiến trường Đông Dương và tiến tới thắng lợi cuối cùng của cuộc kháng chiến chống Đế quốc Mỹ./.