ĐIỀU CÒN LẠI SAU CHIẾN TRANH LÀ CON NGƯỜI
Khi bom đạn lùi xa, điều còn lại không phải là chiến thắng hay mất mát, mà là con người – với nhân cách, ký ức và cách họ sống tiếp sau chiến tranh.
Chiến tranh đi qua một vùng đất, để lại những vết thương có thể nhìn thấy: nhà cửa đổ nát, cầu đường tan hoang. Nhưng chiến tranh đi qua một con người, để lại những dấu vết không dễ gọi tên. Có những thứ không thể thống kê, không thể đo đếm, nhưng lại quyết định cách một con người sống cả phần đời còn lại.
Khi chiến tranh kết thúc, người ta thường nói nhiều đến thắng – thua, đến bên này – bên kia. Nhưng với tôi, điều quan trọng nhất còn lại là con người. Con người trở về từ chiến tranh mang theo những gì? Mang theo niềm vui vì còn sống, hay nỗi day dứt vì đã mất quá nhiều? Mang theo tự hào, hay mang theo sự lặng lẽ khó gọi thành lời?
Tôi đã gặp những đồng đội trở về với thân thể lành lặn, nhưng tâm hồn thì đầy vết xước. Cũng có những người mang thương tật trên thân thể, nhưng tinh thần lại rất vững vàng. Chiến tranh không làm con người giống nhau. Nó bộc lộ rõ nhất bản chất và nhân cách của mỗi người.
Sau chiến tranh, xã hội cần được xây dựng lại. Nhưng trước hết, con người phải tự xây dựng lại chính mình. Không phải ai cũng làm được điều đó một cách trọn vẹn. Có người cần cả đời để học cách sống trong hòa bình.
Tôi tin rằng, nếu sau chiến tranh, con người sống nhân hậu hơn, biết trân trọng sự sống hơn, thì đó chính là chiến thắng lớn nhất. Bởi rốt cuộc, lịch sử không được đánh giá chỉ bằng kết quả, mà bằng con người được tạo nên từ những kết quả ấy.
