Đinh Công Tráng- VỊ THỦ LĨNH KIÊN CƯỜNG CỦA CHIẾN LŨY BA ĐÌNH
Trong phong trào Cần Vương cuối thế kỷ XIX, Đinh Công Tráng là một trong những lãnh tụ quân sự kiệt xuất, người tổng chỉ huy xây dựng và bảo vệ chiến lũy Ba Đình lừng lẫy. Từng là một sĩ phu yêu nước gia nhập quân Cờ Đen của Lưu Vĩnh Phúc để đánh Pháp tại trận Cầu Giấy, ông mang theo những kinh nghiệm trận mạc dày dặn về vùng đất Nga Sơn, Thanh Hóa để dựng cờ khởi nghĩa, biến ba làng Mậu Thịnh, Thượng Thọ, Mỹ Khê thành một pháo đài bất khả xâm phạm.
Ký ức hoa lửa vĩ đại nhất của Đinh Công Tráng gắn liền với nghệ thuật phòng ngự độc đáo của căn cứ Ba Đình suốt mùa đông năm 1886. Dưới sự chỉ huy của ông, nghĩa quân và nhân dân đã kết bè tre, bao tải đất, xây dựng nên một hệ thống chiến lũy kiên cố bao quanh các làng, bên ngoài cắm chông tre dày đặc và đào chiến hào sâu hoắm. Khi thực dân Pháp điều động hơn 3.000 quân cùng pháo binh hạng nặng đến bao vây, dội hàng vạn quả đạn pháo suốt ngày đêm nhằm san phẳng ba làng, ông vẫn bình tĩnh giữ vững trận địa. Suốt 42 ngày đêm chiến đấu ngoan cường từ tháng 12 năm 1886 đến tháng 1 năm 1887, ông chỉ huy nghĩa quân bẻ gãy nhiều đợt tấn công quy mô lớn của địch, gây cho quân Pháp những tổn thất nặng nề đến mức các sĩ quan viễn chinh phải thừa nhận đây là cuộc vây hãm khốc liệt nhất từ khi sang xâm lược nước ta.
Trước hỏa lực áp đảo của súng phun lửa và pháo hạng nặng, căn cứ Ba Đình bị thiêu rụi hoàn toàn, Đinh Công Tráng khôn khéo chỉ huy nghĩa quân phá vòng vây rút về vùng núi Mã Cao để bảo toàn lực lượng. Quyết không từ bỏ vũ khí, ông tiếp tục di chuyển về vùng núi Nghệ An nhằm nhen nhóm lại ngọn lửa kháng chiến. Ngày 5 tháng 10 năm 1887, trong một đợt truy quét gắt gao của giặc tại làng Trung Thuần (quận Minh Hóa, tỉnh Quảng Bình), người anh hùng Đinh Công Tráng đã bị trúng đạn và anh dũng hy sinh ở tuổi 45. Sự ngã xuống của ông là một nốt nhạc bi tráng, để lại bài học sâu sắc về tinh thần đoàn kết, bám làng đánh giặc của nghĩa quân áo vải.
