ĐÌNH LÀNG LỖ GIÁNG (1)

Đình làng Lỗ Giáng là nơi diễn ra nhiều sự kiện lịch sử của đại phương trong thời kỳ tiền khởi nghĩa và cả trong 2 cuộc kháng chiến chống Pháp rồi chống Mỹ. Dù có lúc, chiến tranh tàn phá nặng nề, chỉ còn sót lại cổng Tam quan, hậu tẩm đủ để đặt bát hương thờ cúng thần thành hoàng bổn xứ,…song, Đình làng Lỗ Giáng xứng đáng là “địa chỉ đỏ”, lừ nơi giáo dục truyền thống cách mạng cho nhân dân, đặc biệt là thế hệ con cháu noi theo.

Đình làng Lỗ Giáng và nhà thờ Tiền Hiền, là một di tích văn hóa cổ, được xây dựng cách đây hơn 300 năm, tọa lạc tại phường Hòa Xuân, quận Cẩm Lệ, thành Phố Đà Nẵng. Di tích này đã được UBND TP Đà Nẵng công nhận di tích cấp thành phố vào tháng 4/2007. Cổng Tam quan trước kia. Khi triển khai thực hiện dự án Khu du lịch sinh thái Hòa Xuân, quần thể di tích này nằm sâu hơn 2 mét so với khu vực xung quanh. Để bảo vệ hiện trạng di tích này, nhiều phương án đã được đưa ra và cuối cùng, Sở VH-TT&DL thành phố chọn phương án trùng tu, phục dựng nhà thờ Tiền Hiền, giữ nguyên hiện trạng cổng Tam Quan và nâng di tích này lên ngang bằng với mặt đường. Ngày 30/3/2012, hai hạng mục này đã được Phân viện Khoa học Công nghệ Xây dựng Miền Trung chính thức bàn giao cho Ban Quản lý đình làng Lỗ Giáng, phường Hoà Xuân, quận Cẩm Lệ, TP Đà Nẵng, chính thức đưa vào sử dụng. Cổng Tam quan Nhà thờ Tiền hiền được trùng tu, phục dựng Nhà thờ Tiền hiền được trùng tu, phục dựng trên nền móng cũ, tất cả hoạ tiết, phù điêu, mái ngói, màu sơn…đều giữ nguyên vẹn được nét kiến trúc cổ xưa. Hiện nay, đình làng Lỗ Giáng là “Địa chỉ đỏ” trong việc giáo dục truyền thống cách mạng cho nhân dân địa phương và là nơi thu hút đông đảo khách du lịch khi về với Khu du lịch sinh thái Hoà Xuân. Khách du lịch đến thăm đình làng Lỗ Giáng Theo gia phả các tộc họ và bia ký còn lưu giữ tại chùa Lỗ Giáng, làng Lỗ Giáng được các vị Tiền Hiền của các tộc Dương, Hồ, Nguyễn, Phạm, Lê từ Thanh Hóa di cư vào khai khẩn đất đai để lập làng, từ thời Lê Thánh Tông 1471 (thuộc Huyện Điện Bàn, phủ Triệu Phong, trấn Thuận Hóa bấy giờ). Ban đầu, Đình và Nhà thờ Tiền Hiền làng Lỗ Giáng xây dựng đơn giản theo lối chòi canh gồ 4 cột, 2 kèo, mái lợp tranh, phần dưới để trống, phần trên làm nơi thờ cúng. Đến năm Bảo Đại nguyên niên (1926), đình làng được mở rộng hơn, kiến trúc theo lối ba gian, hai chái, có tất cả 36 cột, 4 mái lợp ngói âm dương. Đình gồm có sân ngoài, sân trong rồi đến tiền đường, chánh điện và hậu tẩm. Bên trái Đình có nhà hội hương dùng làm nơi hội họp, cất giữ vật dụng của Đình.

Phía ngoài Đình là cổng Đình, kiến trúc theo lối tam quan có đắp nổi 2 trụ tiêu biểu hai bên cổng, cổng giữa có 1 tầng lầu và bên dưới đắp nổi 3 chữ: “Lỗ đình môn”. Cùng với ngôi đình, Nhà thờ Tiền Hiền Lỗ Giáng cùng được xây dựng ngay bên cạnh để thờ quan Thánh Đế Quân và thờ Phật. Nay nhà thờ cũng là nơi để thờ các vị tiền hiền đã có công khai phá khẩn hoang lập nên làng Lỗ Giáng. Về mặt kiến trúc, nhà thờ Tiền Hiền Lỗ Giáng rất giống với Đình được xây dựng theo lối chữ Đinh hay còn gọi theo dân gian là hình chuôi vồ. Bố cục nhà thờ được chia thành ba gian gồm tiền đường, chánh diện và hậu tẩm. Đình làng và Nhà thờ Tiền Hiền Lỗ Giáng còn lưu giữ được nhiều hiện vật quý như: một số bản phong sắc có niên đại từ thời Minh Mạng đến Bảo Đại, 3 tấm biển vàng của 2 tộc Lâm, Phan 4 bia đá có ghi niên đại Bảo Đại thứ 7 (1932). Đặc biệt là tấm biển vàng do vua Khải Định sắc phong năm 1925 dòng chữ: “Mỹ tục khả gia”, thể hiện được thuần phong mỹ tục của người dân nơi đây. Hiện nay, đình làng chỉ còn lại phần cổng tam quan và hậu tẩm, riêng nhà thờ Tiền hiền cạnh đó vẫn còn như nguyên vẹn. Theo nghiên cứu của các nhà sử học thì đình Lỗ Giáng có kiến trúc rất độc đáo và cả miền Trung chỉ có đình làng này là có nét kiến trúc như thế. Di tích này được xây dựng theo lối kiến trúc “ba gian, hai chái” và mái được lợp ngói âm dương. Trên mái đình và cổng tam quan được trang trí những hình tượng long, phượng và kỳ lân, dơi ngậm kim tiền… rất bay bướm và sống động.

500 năm hình thành và trở thành địa chỉ đỏ của lịch sử hiện đại Làng Lỗ Giáng được thành lập từ đời Lê Thánh Tông 1476. Trong sách “Ô Châu Cận Lục” của Dương Văn An viết vào năm 1555, đã thấy xuất hiện tên Làng Lỗ Giáng. Làng Lỗ Giáng bấy giờ thuộc huyện Điện Bàn, phủ Triệu Phong, trấn Thuận Hóa. Gia phả các tộc họ và bia ký còn lưu giữ tại nhà thờ tiền hiền Lỗ Giáng cho biết thêm, làng được thành lập do các vị tiền hiền của các tộc: Dương, Hồ, Nguyễn, Phạm, Lê từ Thanh Hóa, Nghệ An di cư vào khai cơ lập nghiệp và đã dựng nên làng. Các vị đã khai phá được hơn 414 mẫu đất, kể cả công tư điền thổ.

Sau khi ổn định cuộc sống, các vị đã nghĩ đến việc cần xây dựng nơi thờ cúng thành hoàng và các bậc tiền nhân có công khai phá vùng đất này để cho dân làng bình an mưa thuận gió hòa, làm ăn thuận lợi và đây cũng là nơi để sinh hoạt cộng đồng, bàn chuyện làm ăn, giúp đỡ tương trợ nhau khi khó khăn hoạn nạn. Đó cũng là câu chuyện về gốc tích đầu tiên, sự ra đời của Đình làng Lỗ Giáng …