ĐÌNH LÀNG LỖ GIÁNG (2)

ĐÌNH LÀNG LỖ GIÁNG

Đình làng Lỗ Giáng – Dấu ấn văn hóa hơn ba thế kỷ giữa lòng đô thị Đà Nẵng

Đình làng Lỗ Giáng và Nhà thờ Tiền Hiền là một quần thể di tích văn hóa – tín ngưỡng có giá trị đặc biệt, tọa lạc tại phường Hòa Xuân, thành phố Đà Nẵng. Theo các tư liệu lịch sử và gia phả các dòng tộc trong làng, di tích được hình thành cách đây hơn 300 năm, gắn liền với quá trình khai khẩn, lập làng của cư dân Việt ở vùng đất phía Nam đèo Hải Vân. Tháng 4 năm 2007, quần thể đình làng Lỗ Giáng – Nhà thờ Tiền Hiền chính thức được UBND thành phố Đà Nẵng xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa cấp thành phố.

Cổng Tam Quan trước kia

Dấu tích khai làng và quá trình hình thành

Theo bia ký và gia phả còn lưu giữ, làng Lỗ Giáng được các vị Tiền Hiền thuộc các tộc Dương, Hồ, Nguyễn, Phạm, Lê từ Thanh Hóa di cư vào khai phá đất đai từ thời vua Lê Thánh Tông (năm 1471), khi vùng đất này thuộc huyện Điện Bàn, phủ Triệu Phong, trấn Thuận Hóa. Ban đầu, đình làng và Nhà thờ Tiền Hiền được dựng đơn sơ theo kiểu chòi canh với bốn cột, hai kèo, mái tranh, vừa làm nơi thờ tự vừa là không gian sinh hoạt cộng đồng.

Đến năm Bảo Đại nguyên niên (1926), đình làng được mở rộng, xây dựng kiên cố theo lối kiến trúc truyền thống ba gian, hai chái, gồm 36 cột, mái lợp ngói âm dương. Bố cục kiến trúc hoàn chỉnh với sân ngoài, sân trong, tiền đường, chánh điện và hậu tẩm; bên trái là nhà hội hương – nơi hội họp và lưu giữ vật dụng của làng.

Nhà thờ Tiền hiền trước và sau

Kiến trúc đặc sắc và giá trị mỹ thuật

Phía trước đình là cổng tam quan – một hạng mục kiến trúc tiêu biểu, được tạo hình bề thế với hai trụ biểu hai bên, cổng giữa có tầng lầu, bên dưới đắp nổi ba chữ “Lỗ đình môn”. Trên mái đình và cổng tam quan là hệ thống hoa văn, phù điêu mang đậm mỹ thuật truyền thống như long, lân, phượng, dơi ngậm kim tiền… thể hiện ước vọng về phúc – lộc – thọ và sự hưng thịnh của cộng đồng làng xã.

Nhà thờ Tiền Hiền được xây dựng liền kề đình, có kiến trúc tương đồng, theo lối chữ Đinh (hình chuôi vồ), gồm tiền đường, chánh điện và hậu tẩm. Đây là nơi thờ các bậc Tiền Hiền có công khai phá làng Lỗ Giáng, đồng thời phối thờ Quan Thánh Đế Quân và Phật theo tín ngưỡng dân gian địa phương.

Trùng tu và bảo tồn trong bối cảnh đô thị hóa

Khi triển khai dự án Khu du lịch sinh thái Hòa Xuân, khuôn viên di tích nằm thấp hơn mặt bằng xung quanh hơn 2 mét, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến kết cấu và cảnh quan. Trước thực tế đó, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch thành phố Đà Nẵng đã lựa chọn phương án trùng tu, phục dựng Nhà thờ Tiền Hiền trên nền móng cũ, đồng thời giữ nguyên hiện trạng cổng tam quan và nâng cao toàn bộ di tích lên ngang bằng với mặt đường xung quanh.

Ngày 30/3/2012, các hạng mục trùng tu được Phân viện Khoa học Công nghệ Xây dựng miền Trung bàn giao, chính thức đưa vào sử dụng. Việc trùng tu đảm bảo giữ nguyên các yếu tố kiến trúc gốc như họa tiết, phù điêu, mái ngói, màu sơn, góp phần bảo tồn giá trị lịch sử – văn hóa của di tích.

Những hiện vật quý và giá trị lịch sử

Đình làng và Nhà thờ Tiền Hiền Lỗ Giáng hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị, gồm các bản sắc phong từ triều Minh Mạng đến triều Bảo Đại, bia đá niên đại năm Bảo Đại thứ 7 (1932), cùng nhiều hoành phi, câu đối cổ. Đặc biệt, tấm biển vàng do vua Khải Định ban năm 1925 với dòng chữ “Mỹ tục khả gia” là minh chứng cho việc triều đình phong kiến ghi nhận và tôn vinh thuần phong mỹ tục của cư dân làng Lỗ Giáng.

Giá trị hiện nay

Hiện nay, dù đình làng chỉ còn lại cổng tam quan và hậu tẩm, trong khi Nhà thờ Tiền Hiền vẫn được bảo tồn khá nguyên vẹn, nhưng quần thể di tích đình làng Lỗ Giáng vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa – tinh thần của người dân địa phương. Đây không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng, mà còn là “địa chỉ đỏ” trong công tác giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa cho thế hệ trẻ, đồng thời là điểm dừng chân thu hút du khách khi đến với Khu du lịch sinh thái Hòa Xuân.

Với kiến trúc độc đáo, mang đậm bản sắc làng quê Việt và hiếm gặp ở khu vực miền Trung, đình làng Lỗ Giáng xứng đáng là một di sản văn hóa cần được tiếp tục gìn giữ, bảo tồn và phát huy giá trị trong quá trình phát triển đô thị bền vững của thành phố Đà Nẵng.